IV SA/Wa 593/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Sędziowie sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Danuta Gorzelak-Maciak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego D. K. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 1994 r. odmawiającą wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w C. z dnia [...] maja 1962 r. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy podniósł, że na mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w C. z dnia [...] maja 1962 r. przejęto na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. z 1958 r. Nr 17 poz. 71) grunty oznaczone nr [...],[...],[...],[...]objęte Iwh [...] gm. kat. [...] oraz grunty oznaczone nr [...],[...],[...],[...],[...] objęte Iwh [...] gm. kat. [...] o łącznej powierzchni [...] ha stanowiące własność A. H. Zdaniem organu centralnego Wojewoda [...] nie był organem właściwym do rozpoznania wniosku w przedmiocie stwierdzenia nieważności ww. decyzji. W przedmiotowej sprawie decyzje o stwierdzenie nieważności której wniesiono wydano na podstawie art. 9 ust 1 i 3 ww. ustawy z dnia 12 marca 1958 r, który stanowił, że o przejściu nieruchomości na własność Skarbu Państwa orzekał organ administracji rolnej - prezydium powiatowej rady narodowej. Kolejne zmiany ustaw powodowały przejście właściwości do orzekania w sprawach na inne organy. Z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32 poz. 291 ze zm.) zadania i kompetencje organów orzekających w sprawie przejęcia nieruchomości rolnych na własność Państwa przeszły do właściwości rejonowych organów rządowej administracji ogólnej. Powyższy zapis został skreślony przez art. 12 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz. U. Nr 162 poz, 1126 ze zm.). Po tej zmianie kwestia orzekania w sprawie przejęcia nieruchomości rolnych nie została przypisana żadnemu organowi. Brak jest także podstawy materialnoprawnej odpowiadającej treści art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. W tej sytuacji Minister uznał, iż organem właściwym do orzekania w omawianej kwestii spraw pierwszej instancji byłby starosta. Zgodnie bowiem z art. 94 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133 poz. 872 ze zm.) do właściwości starostów przeszły jako zadania z zakresu administracji rządowej - określone w przepisach zadania urzędów rejonowej administracji ogólnej. Kompetencje do orzekania w tych sprawach należałyby więc do właściwości starosty, a odwołania byłyby rozpatrywane przez samorządowe kolegia odwoławcze. W myśl art. 17 pkt 1 kpa organami wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba ze ustawy szczególne stanowią inaczej. W niniejszej sprawie brak jest przepisów szczególnych, zatem w ocenie organu odwoławczego, właściwe do rozpoznania sprawy jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł D. K. reprezentowany przez adwokata podnosząc, że Wojewoda [...] rozpoznał wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w C. z dnia [...] maja 1962 r. merytorycznie, natomiast organ odwoławczy z przyczyn formalnych uznał, iż Wojewoda nie był właściwy do rozpoznania tego wniosku. W ocenie skarżącego decyzja organu pierwszej instancji powinna zostać uchylona, a sprawa zgodnie z art. 65 § 1 kpa przekazana do właściwego samorządowego kolegium odwoławczego. Podniósł, że złożony wniosek powinien być rozpoznany według obowiązującego prawa w dniu złożenia wniosku. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał w całości stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie. W myśl art. 19 kpa organ administracji publicznej na każdym etapie postępowania administracyjnego jest obowiązany przestrzegać swojej właściwości. Obowiązek ten spoczywa na nim w każdym stadium postępowania, aż do jego zakończenia decyzją ostateczną. Jeżeli więc w toku postępowania administracyjnego wejdą w życie nowe przepisy, to organ prowadzący postępowanie obowiązany jest się do nich zastosować, także wówczas, gdy regulują one odmiennie właściwość organu, chyba że przepisy intertempolarne stanowią inaczej. Zatem skoro organ naczelny stwierdził, że Wojewoda [...] nie był organem właściwym do orzekania w sprawie niniejszej to powinien wyeliminować ją z obrotu prawnego jako decyzję dotkniętą wadą kwalifikowaną. Należy bowiem podnieść, że decyzją z dnia [...] września 1994 r. Wojewoda [...] na podstawie art. 157 § 1 i 3 kpa odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w C. z dnia [...] maja 1962 r. z wniosku D. K. Jednak zamiast w uzasadnieniu podać przyczyny tej odmowy to Wojewoda rozstrzygnął sprawę merytorycznie, stwierdzając, że przejęcie spornej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa było zgodne z art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, bowiem wedle jego treści nieruchomości rolne i leśne objęte we władanie państwa od dnia wejścia w życie tej ustawy podlegały przejęciu na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdowały się one nadal w jego władaniu lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym, a sporna nieruchomość pozostawała w dniu wejścia ustawy we władaniu Państwa. Tymczasem w świetle art. 157 § 3 kpa odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności następuje z przyczyn podmiotowych albo przedmiotowych. Na podstawie art. 157 § 3 kpa organ orzeka co do niedopuszczalności z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Decyzja wydana na podstawie art. 157 § 3 kpa jest wynikiem oceny zdolności do działania w sprawie osoby wnoszącej podanie, legitymacji strony, wykazania tego, że nie istnieje decyzja, której ważność należy poddać ocenie (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1998, str. 829). Wynika z tego, że postępowanie wyjaśniające poprzedzające odmowę wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji może dotyczyć jedynie kwestii formalnych. Nie może ono natomiast sprowadzać się do badania przyczyn nieważności decyzji o których mowa w art. 156 § 1 kpa, stwierdzenia istnienia bądź nieistnienia przesłanek dopiero po wszczęciu postępowania w sprawie nieważności decyzji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 1999 r. IV SA 2152/97; z dnia 22 września 1999 r. IV SA 1400/97, a także z dnia 25 listopada 2003 r. I SA 694/2002 niepubl.), zatem do wydania decyzji na podstawie art. 157 § 3 kpa dochodzi wtedy gdy organ w postępowaniu wstępnym ustali, że w sprawie zachodzą przesłanki podmiotowe np, brak strony w sprawie lub przesłanki przedmiotowe np. brak decyzji administracyjnej stanowiące przeszkody do wszczęcia postępowania nieważnosciowego (por. wyrok NSA z dnia 19 marca 1997 r. Iii SA 1802/95 - niepublikowany). Należy także zauważyć, że od czasu wydania decyzji przez Wojewodę [...] do wydania zaskarżonej decyzji minęło prawie 13 lat. W okresie tym uległy zmianie przepisy regulujące właściwość rzeczową organów. Trafne jest stanowisko organu naczelnego, że obecnie kompetencje do orzekania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w C. posiadają starości, zatem organem wyższej instancji właściwym do rozpoznania odwołania jest właściwe samorządowe kolegium odwoławcze. Biorąc pod uwagę utrwalone orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego należy przyznać, iż organ naczelny właściwie stwierdził, że właściwym obecnie organem do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy jest samorządowe kolegium odwoławcze. Należy jednocześnie stwierdzić, że skarżący trafnie podniósł, że w przedmiotowej sprawie organ naczelny powinien był prawidłowo uchylić decyzję pierwszej instancji i na podstawie art. 65 § 1 kpa przekazać wniosek właściwemu organowi. Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania w pkt II sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 cyt. ustawy.