II SA/Go 190/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska - Wawrzon, Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.), Asesor WSA Joanna Brzezińska, Protokolant Anna Paprocka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi A.P. na decyzję Rektora Wyższej Szkoły z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenie zadłużenia I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Rektora Wyższej Szkoły z dnia [...] r. [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Skarżąca A.P. (poprzednio B.) w roku akademickim 2003/2004 rozpoczęła studia niestacjonarne w Wyższej Szkole ( dalej jako WS) na kierunku Administracja Europejska. Uiściła opłatę w kwocie 1350 zł za I semestr ( zimowy) studiów. Za semestr letni opłata powinna być uiszczona jednorazowo lub w ratach po 450 zł płatnych do 15 lutego, 15 marca i 10 kwietnia 2004 roku. Skarżąca w dniu 24 marca 2004 roku uiściła za semestr letni kwotę 900 złotych, uznaną przez uczelnię jako I i II rata za ten semestr. Studentka po zaliczeniu semestru zimowego przerwała naukę. Decyzją z dnia [...] stycznia 2005 roku Rektor WS skreślił A.P. z listy studentów z dniem 1 października 2004 roku. Wezwaniem z dnia 9 listopada 2006 roku skarżąca zobowiązana została do zapłaty 450 zł wraz z odsetkami w terminie 14 dni pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego. Pismem z dnia 23 listopada 2006 roku A.P. wystąpiła do Prorektora ds. Kształcenia z prośbą o umorzenie należności ze względu na trudną sytuację finansową. Wywodziła, iż pozostawała w przekonaniu, że po przerwaniu nauki oraz wobec nieuczęszczania na zajęcia w II semestrze jak i nieuiszczenia ostatniej raty opłaty za studia została z tego powodu automatycznie skreślona z listy studentów. W tej sytuacji wezwanie jej o brakującą opłatę po ponad 2,5 roku jest dla nie dużym zaskoczeniem. W związku z tym pismem skarżącej Prorektor ds. Kształcenia WS, działając z upoważnienia Rektora WS, decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2007 roku, wydaną na podstawie przepisu art. 207 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku – Prawo o szkolnictwie wyższym ( Dz. U. Nr 164 poz. 1365 ze zm. ) i art. 104 Kpa oraz § 1 pkt i pkt 2 uchwały Senatu WS nr [...] z dnia [...] listopada 2003 roku, zmieniającej uchwałę nr [...] z dnia [...] czerwca 2003 roku w sprawie opłat za zajęcia dydaktyczne w roku akademickim [...] w WS orzekł o "nieumorzeniu zadłużenia" w wysokości 600, 81 złotych ( tj. 450 zł z odsetkami ) wskazując, iż skarżąca może ją uiścić jednorazowo do 9 lutego 2007 roku lub w 3 ratach płatnych do 9 lutego, 9 marca i 9 kwietnia 2007 roku. W uzasadnieniu wskazał, że zaliczenie I semestru roku akademickiego 2003/2004 spowodowało, iż skarżąca została wpisana na II semestr studiów i, zgodnie z przytoczoną Uchwałą, obligowało ją to do uiszczenia opłaty za nowy semestr do 10 kwietnia 2004 roku. Zatem wobec jej nieuiszczenia żądanie jej zapłaty jest uzasadnione. Pismem z dnia [...] stycznia 2007 roku skarżąca wniosła do rektora WS wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy na podstawie przepisu art. 127 Kpa. Uznając decyzję o odmowie umorzenia za krzywdzącą podnosiła, iż - stosownie do powołanej w decyzji uchwały Senatu - powinna być skreślona z listy studentów już po 14 dniach od upływu terminu do uregulowania opłaty za studia. Wskazywała też, iż na zajęcia w II semestrze nie uczęszczała. Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2007 roku, wydaną na podstawie przepisu art. 127 § 3 Kpa, art. 138 § 1 Kpa oraz art. 207 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku – Prawo o szkolnictwie wyższym ( Dz.U. Nr 164 poz. 1365 ze zm.) i § 1 pkt. 1 i pkt 2 uchwały Senatu nr [...] z dnia [...] czerwca 2003 roku w sprawie opłat za zajęcia dydaktyczne w roku akademickim 2003/2004 w WS, zmienionej uchwałą Senatu WS nr [...] z dnia [...] listopada 2003, Rektor orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazał, iż z akt studenta wynika, że skarżąca uczestniczyła w zajęciach semestru II, którego nie zaliczyła. Brak jest natomiast jej oświadczenia o rezygnacji ze studiów, wymaganego zgodnie z § 18 ust. 4 Regulaminu studiów, do skreślenia z listy studentów z tego powodu. Stwierdził, iż skarżąca została skreślona ze studiów z dniem 1 października 2004 roku stosownie do § 29 ust. 1 Regulaminu studiów ( tj . ze względu na niezaliczenie I roku studiów ) , co nie zwalniało jej z obowiązku uiszczenia należnych opłat za II semestr. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze A.P. domagała się zbadania sprawy przez sąd i unieważnienia lub podtrzymania w mocy zaskarżonej decyzji. W wywodach skargi podnosiła, iż decyzje odmawiające umorzenia należności z tytułu opłaty za studia są dla niej krzywdzące, gdyż powstałe zadłużenie jest wynikiem nienależytego wykonywania obowiązków przez pracowników WS. Zgodnie bowiem z § 9 pkt 4 uchwały Senatu WS nr [...] z dnia [...] czerwca 2003 roku w sprawie opłat za zajęcia dydaktyczne w roku akademickim 2003/2004 już niezapłacenie trzeciej raty powinno być potraktowane jako jej rezygnacja ze studiów i powinna zostać skreślona z listy studentów. Tymczasem, mimo, iż na zajęcia w II semestrze nie uczęszczała, została skreślona z listy studentów dopiero z dniem 1 października 2004 roku na podstawie § 29 ust. 1 Regulaminu studiów, co stanowi naruszenie zasad praworządności . W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Rektora WS domagał się jej oddalenia podnosząc argumenty jak w zaskarżonej decyzji. Kwestionował stanowisko skarżącej, iż nie uczęszczała na zajęcia w II semestrze i wskazywał przedmioty z których uzyskała zaliczenie. Podnosił, iż skarżąca podejmując studia niestacjonarne miała świadomość, że są to studia płatne, co wiąże się z obowiązkiem ponoszenia za nie opłat stosownie do przepisów powszechnie obowiązujących i wewnątrzzakładowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga podlegała uwzględnieniu jednakże z przyczyn innych niż zarzuty w niej podniesione. Stosownie do przepisu art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U z 2002 roku , Nr 153, poz. 1269 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sprawując tak określoną kontrolę sąd administracyjny zgodnie z przepisem art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2002, Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej powoływanej jako ppsa - może uchylić decyzję administracyjną względnie stwierdzić jej nieważność tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w prowadzonym postępowaniu lub ze względu na naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy albo w sytuacji gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozstrzygając w danej sprawie sąd administracyjny nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi, ani też powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ppsa ). Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż zaskarżona decyzja Rektora WS, jak i poprzedzająca ją decyzja [...] z dnia [...] stycznia 2007 roku ( błędnie w decyzji z dnia [...] lutego powołana jako decyzja o numerze [...]) dotknięte są wadami powodującymi ich nieważność. W treści obu tych decyzji przytoczone zostały, jako materialnoprawna podstawa ich wydania, przepisy : art. 207 ust. 1 lub 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku – Prawo o szkolnictwie wyższym ( Dz.U. Nr 164 poz. 1365 ze zm.) i § 1 pkt 1 i pkt 2 uchwały Senatu nr [...] z dnia [...] czerwca 2003 roku w sprawie opłat za zajęcia dydaktyczne w roku akademickim 2003/2004 w WS, zmienionej uchwałą Senatu WS nr [...] z dnia [...] listopada 2003 roku. Zgodnie z przepisem art. 207 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.) oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego ( ust. 1 ); decyzje wydawane przez rektora w pierwszej instancji są ostateczne. W takim przypadku stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( ust. 2 ). Zgodnie więc z ust. 1 tego artykułu jedynie decyzje podejmowane przez władze uczelni w indywidualnych sprawach studentów są decyzjami w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego i podlegają zaskarżeniu skargą do sądu administracyjnego. WS jak każda uczelnia, jest zakładem administracyjnym. Jest to więc jednostka organizacyjna nie będąca organem państwowym ani organem samorządu, która została powołana do wykonywania zadań publicznych i jest uprawniona do nawiązywania stosunków administracyjnoprawnych. Zakład administracyjny (publiczny), jako jedna z form decentralizacji, nie podlega władzy hierarchicznej organów administracji rządowej i sprawuje funkcje administracji publicznej samodzielnie, korzystając z władztwa zakładowego. Władztwo zakładowe nie jest jakimś samoistnym władztwem państwowym, lecz częścią tego władztwa, wynikającą z upoważnienia organów zakładu do wydawania abstrakcyjnych, ale i konkretnych aktów na podstawie i w ramach ustaw. Istotę władztwa zakładowego więc stanowi zakres upoważnień dla organów zakładu do jednostronnego kształtowania stosunków prawnych z użytkownikami zakładu ( w tym wypadku ze studentami ), jak również z osobami, które znalazły się na terenie zakładu w innym charakterze (na przykład jako osoby pragnące skorzystać z księgozbioru biblioteki uczelnianej). W zakładzie administracyjnym proces realizacji zadań publicznych przebiega w obrębie szeroko pojętej jego organizacji. Wynika to z faktu, że grupa społeczna, złożona z użytkowników zakładu administracyjnego ( studentów), ma zawsze (w danym przedziale czasu) charakter mniej lub bardziej zamknięty. Przyjęcie w poczet użytkowników zakładu publicznego, jakim jest uczelnia, następuje w drodze aktu upoważnionego organu zakładu (decyzji administracyjnej). Ubiegając się o przyjęcie na studia zaoczne, strona jest świadoma, że są to studia płatne. Powinna zatem również wiedzieć, że wykonanie tej decyzji z jej strony będzie polegało między innymi na uiszczaniu stosowanych opłat na zasadach określonych w przepisach powszechnie obowiązujących ( ustawa o szkolnictwie wyższym ) jak i wydanych na ich podstawie przepisów wewnątrzzakładowych, o ile są zgodne z przepisami powszechnie obowiązującymi, na których podstawie zostały wydane. Z chwilą przyjęcia danej osoby w poczet użytkowników zakładu staje się ona podmiotem praw i obowiązków, które przysługują bądź obciążają użytkowników danego zakładu. Te prawa i obowiązki wynikają zarówno z przepisów powszechnie obowiązujących (ustaw i aktów normatywnych wykonawczych), jak i ze statutów oraz regulaminów zakładowych (podejmowanych przez właściwe organy szkoły wyższej ). Użytkownika, który dobrowolnie przystąpił do zakładu administracyjnego ( np. studenta ), wiążą przepisy zawarte w aktach normatywnych wewnątrzzakładowych, ponieważ jego wniosek o przyjęcie do zakładu administracyjnego ( uczelni ) jest równocześnie wyrażeniem zgody na poddanie się reżimowi prawnemu obowiązującemu w danym zakładzie ( vide: uchwała 7 sędziów NSA z 13 października 2003 roku – OPS 5/03 ). Wydanie ostatecznej decyzji administracyjnej o skreśleniu z listy studentów oznacza zakończenie trwania stosunku administracyjnoprawnego, nawiązanego decyzją o przyjęciu na studia i utratę przymiotu użytkownika zakładu-studenta. W konsekwencji oznacza to również brak podstaw prawnych do kierowania przez właściwe władze uczelni decyzji administracyjnych do podmiotu, który utracił status użytkownika zakładu ( studenta ). Tym samym decyzja organu uczelni ( rektora ) skierowana do osoby, która utraciła status studenta jest aktem podjętym bez podstawy prawnej ( art. 156 § 1 pkt 2 Kpa ). Wskazać też należy, iż przepisy ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym nie zawierają podstaw prawnych do umarzania nieuiszczonych opłat za świadczone usługi edukacyjne. Zgodnie z przepisem art. 98 ust. 1 pkt 3 tej ustawy jednym ze źródeł przychodów uczelni są odpłatności za świadczone usługi edukacyjne, w szczególności za kształcenie na studiach i studiach doktoranckich, prowadzonych w formach niestacjonarnych. Stosownie zaś do art. 99 ust. 3 senat uczelni publicznej określa szczegółowe zasady pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne, w tym tryb i warunki zwalniania - w całości lub w części - z tych opłat studentów lub doktorantów, w szczególności osiągających wybitne wyniki w nauce, a także tych, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji materialnej. Podobną regulację zawierał art. 22 ust. 3 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 26 marca 1997 roku o wyższych szkołach zawodowych ( Dz. U z 1997 roku , Nr 96 poz. 590 ze zm. ), na podstawie której podjęta została uchwała Senatu WS nr [...] w sprawie opłat za zajęcia dydaktyczne, w roku akademickim 2003/2004 - zmieniona uchwałą nr [...] z dnia [...] listopada 2003 roku . Zgodnie z § 8 tej uchwały w wyjątkowych wypadkach rektor , po zasięgnięciu opinii samorządu studenckiego mógł zwolnić studenta ( w całości lub w części ) z obowiązku wniesienia opłat. Warunkiem ubiegania się o zwolnienie było jednak złożenie podania przed rozpoczęciem roku akademickiego tj. nie później niż do 20 września 2003 roku. Tym samym instytucji zwolnienia z opłaty o jakiej mowa we wskazanej uchwale nie można utożsamiać - jak dokonano tego w zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej - z wnioskiem byłego studenta o umorzenie należności, złożonym dopiero w wyniku wezwania go do uiszczenia zaległej opłaty za studia . Z tych przyczyn na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 135 ppsa Sąd orzekł o nieważności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] stycznia 2007 roku. Stosownie do przepisu art. 152 ppsa Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Wobec braku wniosku skarżącej o zasądzenie kosztów postępowania brak było podstaw do orzekania w tym zakresie.