IV SA/Wa 2173/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Sędziowie asesor WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, asesor WSA Marian Wolanin, Protokolant Julia Dobrzańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi R. P., R. P., E. P. i N. L. na decyzję Ministra Finansów z dnia (...) października 2005 r. nr (...) w przedmiocie przejęcia mienia na podstawie umów międzynarodowych -oddala skargę- Zaskarżoną decyzją z dnia (...) października 2005r. znak (...) wydaną w trybie art. 127 § 3 kpa Minister Finansów na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia (...) sierpnia 2005r. stwierdzająca przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w B. przy ul. (...), objętej (...), stanowiącej własność R. P., N. L., R. P. i E. P., wydanej na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych / Dz. U. Nr 12, poz. 65 /, w związku z Układem między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej zawartym 16 lipca 1960r. W uzasadnieniu podniesiono, że Komisja Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych, decyzją nr (...) na podstawie wniosku zarejestrowanego pod nr (...), na podstawie Układu między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej podpisanego w dniu 16 lipca 1960r. przyznała odszkodowanie J. P., R. P. i T.P. -występującemu indywidualnie oraz jako wykonawca spadku po E. P. za prawo własności nieruchomości położonej w B. przy ul. (...). W odpowiedzi na zarzut wnioskodawców, iż do przejścia prawa własności nie mogło dojść ze względu na fakt, że R. P., N. L., R. P. i E. P. nie zgłaszali żadnych roszczeń, przez co nie dostali odszkodowania i tym samym nie zrzekli się swoich praw do nieruchomości w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniesiono, iż w ramach kompetencji Ministra Finansów jest sprawdzenie, czy istnieją przesłanki przewidziane ustawą z dnia 9 kwietnia 1968r., a ich wystąpienie implikuje obowiązek wydania decyzji deklaratoryjnej. W przedmiotowej sprawie zaistniały wszystkie wymienione okoliczności niezbędne do zastosowania ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r., a mianowicie złożenie wniosku do Amerykańskiej Komisji Odszkodowawczej, wydanie decyzji przez Komisję oraz zrzeczenie się praw złożone przez beneficjentów, zatem Minister Finansów był zobowiązany do wydania decyzji deklaratoryjnej pomimo ujawnienia innych właścicieli w księdze wieczystej, niż beneficjenci. Amerykańska Komisja Odszkodowawcza, wydając decyzję z dnia (...) sierpnia 1965r. przyznającą odszkodowanie, oparła się m.in. na dokumentacji przedstawionej przez wnioskodawców, z której wynikało, iż nieruchomość objęte wnioskiem beneficjentów były zapisane na własność B. P. Komisja stwierdziła, że po śmierci B. P. w roku 1957, wnoszący niniejsze roszczenie dziedziczą prawa do tych nieruchomości. Amerykańska Komisja Odszkodowawcza uważając przedstawioną dokumentację za wystarczająca wydała decyzję i w tym względzie strona polska nie ma żadnych uprawnień do dokonywania wyjaśnień, czy ustaleń dotyczących tych kwestii. Komisja ustaliła właścicieli nieruchomości opierając się na aktualnych wówczas dokumentach, w związku z czym zaistniały przesłanki do zastosowania ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r. i skutków takiego stanu prawnego nie zmieniają późniejsze postępowania spadkowe. Rozstrzygnięcie wzajemnych relacji wynikających z ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r. i z układów indemnizacyjnych a później przeprowadzonymi postępowaniami spadkowymi należy do drogi sądów powszechnych. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyli R. P., R. P., E. P. i N. L. Skarżący zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r. poprzez zastosowanie tych przepisów i wydanie decyzji deklaratoryjnej o przejściu na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w B. przy ul. (...), objętej (...), stanowiącej własność skarżących, mimo, iż prawo własności skarżących nie przeszło na rzecz Skarbu Państwa, w związku z czym przepisy cytowanej wyżej ustawy nie znajdują zastosowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko z decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna, a podniesione w niej zarzuty nie podważają zgodnego z prawem rozstrzygnięcia. Zaskarżona decyzja Ministra Finansów z dnia (...) października 2005r. utrzymująca w mocy,decyzję tegoż organu z dnia (...) sierpnia 2005r., jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazuje art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych / Dz. U. Nr 12, poz. 65 / w związku z Układem między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej zawartym 16 lipca 1960r., który w tym samym dniu wszedł w życie, dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych. Układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 lipca 1960r. regulował zaspokojenie roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych do Rządu Polskiego z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, które miało miejsce w dniu lub przed dniem wejścia w życie tego układu - art. I lit. A. Roszczeniami tymi były m.in. roszczenia obywateli Stanów Zjednoczonych z tytułu przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń, ograniczających lub uszczuplających prawa i interesy związane lub odnoszące się do mieni, przy czym datą przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania jest data, w której tego rodzaju polskie prawa, dekrety lub inne zarządzenia zostały po raz pierwszy zastosowane - art. II lit. b. Odnośnie każdego roszczenia, które zostało przez Rząd Stanów Zjednoczonych uznane za ważne, Rząd Stanów Zjednoczonych zobowiązał się dostarczyć Rządowi Polskiemu zwolnienie z zobowiązania podpisane przez wnoszącego roszczenie - art. V lit. C. Komisja ds. Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych w decyzji z dnia (...) października 1965r. stwierdziła, że nieruchomość przy ul. (...), województwo (...), Polska była zapisana jako własność B. P. Komisja stwierdziła, że po śmierci B. P. w roku 1957, wnoszący roszczenie obywatele Stanów Zjednoczonych T.P., J. P., R. P. i E. P. dziedziczą prawa do tej nieruchomości. Komisja stwierdziła także, że osoby wnoszące roszczenie straciły, w wyniku wprowadzenia przez Polskę aktów prawnych i dekretów dotyczących nieruchomości przeznaczonych na wynajem, możliwość użytkowania i posiadania swoich udziałów w w/w nieruchomości z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 stycznia 1959r. Prawo lokalowe / Dz. U. Nr 10, poz. 59 /, czyli z dniem 12 lutego 1959r. Osoby wnoszące roszczenie zostały uznane przez Komisję za uprawnione do odszkodowania z tytułu posiadania udziałów w wymienionej wyżej nieruchomości i odszkodowanie to zostało im przyznane. Jednocześnie osoby wnoszące roszczenie zrzekły się i przeniosły na Rząd Polski wszystkie swoje prawa do nieruchomości, której dotyczyło odszkodowanie. Układ miedzy Rządem Stanów Zjednoczonych a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, sporządzony w Waszyngtonie dnia 16 lipca 1960r. / niepubl. /, jest umową międzynarodową w rozumieniu art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych - wyrok składu siedmiu sędziów NSA z dnia 17 maja 1999r. wydany w sprawie OSA 2/98 / opubl. ONSA 1999r. 4/110 /. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził, że w świetle postanowień układu, zasadnicze i rozstrzygające znaczenie ma to, czy obywatel Stanów Zjednoczonych powołując się na układ wystąpił o odszkodowanie do Rządu Stanów Zjednoczonych i czy odszkodowanie otrzymał na tej podstawie, że jego mienie zostało przejęte przez Państwo Polskie. Taka sytuacja stwarza stan przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r. Prowadzi to do wniosku, że układ był podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r., jeżeli obywatel Stanów Zjednoczonych wystąpił o przyznanie odszkodowania na podstawie układu i otrzymał takie odszkodowanie, którego wartość była odnoszona do wartości praw przejętych przez Państwo Polskie. Kwestionowane w sprawie decyzje Ministra Finansów, powołujące się na przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r, zostały wydane po ustaleniu, iż zostały spełnione przesłanki ustawowe dla ich wydania, a mianowicie nieruchomość została faktycznie przejęte na rzecz Państwa, w związku z czym ich właściciele wystąpili do Komisji ds. Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych o przyznanie odszkodowania, które zostało przyznane z tytułu utraty praw do nieruchomości. Zgłaszający roszczenie potwierdzili zaspokojenie ich roszczeń złożonymi oświadczeniami. W wyniku wydania kwestionowanych decyzji sporna nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa w dniu określonym w decyzjach, tj. 9 kwietnia 1968r. Stwierdzenie zaistnienia tych przesłanek daje podstawę Ministrowi Finansów do wydania decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych będącej podstawą wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo ograniczonego prawa rzeczowego - art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r. W doktrynie jednym z ważniejszych podziałów aktów administracyjnych jest podział na akty związane i akty oparte na uznaniu administracyjnym. Podstawą tego rozróżnienia jest kryterium stopnia związania organu wydającego akt przepisami prawa. Akty administracyjne związane są to akty o treści określonej przez prawo. Warunki podjęcia tych aktów są wyraźnie określone w przepisach prawa. Organ administracji zobligowany do rozstrzygnięcia danej sprawy przy zaistnieniu ustawowo określonych przesłanek nie ma swobody w ukształtowaniu treści aktu. Treść aktu jest z góry ustalona przez przepis prawa. Organ musi wydać akt, jeśli zachodzą warunki sprecyzowane przez przepis ustawy. Taki charakter ma akt deklaratoryjny, do którego wydania w niniejszej sprawie obligowały Ministra Finansów przepisy ustawy. Skarżący zakwestionowali, że zostały spełnione przesłanki prawne nakazujące Ministrowi Finansów wydanie zakwestionowanych decyzji, z uwagi na to, że wnoszący roszczenie odszkodowawcze do Komisji ds. Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych nie byli spadkobiercami B. P. i nie mogli zatem skutecznie zrzec się praw do spornej nieruchomości. Układ z 16 lipca 1960r. wraz z załącznikiem oraz protokół z 29 listopada 1960r. sporządzony do tego Układu nakładały na stronę amerykańską i polską określone prawa i obowiązki. Na podstawie tych dokumentów to strona amerykańska była uprawniona do stwierdzenia, czy i komu, w jakiej wysokości i za co należne było odszkodowanie na podstawie zawartego Układu. Jak wynika z decyzji Komisji ds. Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych z dnia 6 października 1965r., Komisja ta uznała na podstawie prawa amerykańskiego, że T.P., J. P., R. P. i E. P. są jedynymi żyjącymi spadkobiercami po B.P. i dziedziczą po nim prawo do spornej nieruchomości. Jeżeli w świetle prawa amerykańskiego osoby te są spadkobiercami B. P., to mogły skutecznie złożyć oświadczenie o zrzeczeniu się i przeniesieniu na Rząd Polski całego swojego prawa, tytułu własności i udziałów w wymienionym w decyzji Komisji ds. Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych z dnia (...) października 1965r. mieniu. Minister Finansów nie jest uprawniony do kwestionowania ustaleń Komisji i dokonywania samodzielnych ustaleń sprzecznych z ustaleniami Komisji. Ustalenia Komisji, co do kręgu spadkobierców po B. P. nie zostały obalone na gruncie prawa amerykańskiego, co mogłoby podważyć ustalenia Komisji i miałoby wpływ na decyzję Ministra Finansów. Zarówno decyzja Komisji, jak i oświadczenia osób zgłaszających roszczenia zostały przygotowane na gruncie przepisów prawa amerykańskiego i spełniają wymogi tego prawa. Natomiast zarzuty podniesione przez skarżących maja swoje źródło w przepisach prawa polskiego, które nie miało zastosowania przy wydawaniu decyzji przez Komisję ds. Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych. Minister Finansów po ustaleniu, że zostały spełnione określone przesłanki na podstawie art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r. obowiązany był do wydania decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności spornej nieruchomości, która jest podstawą wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela tej nieruchomości. Jeżeli w wyniku wydania tej decyzji pomiędzy Skarbem Państwa a skarżącymi powstał spór, co do prawa własności tej nieruchomości, to uprawnionym do jego rozstrzygnięcia w świetle prawa polskiego jest sąd powszechny. Wobec powyższego należy uznać, że decyzje Ministra Finansów, stwierdzające przejście na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w B. przy ul. (...) mają podstawę prawną w przepisach ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. /, orzekł jak w sentencji wyroku.