I FZ 74/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Maria Dożynkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 września 2007 r. sygn. akt III SA/Gl 848/07 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 19 marca 2007 r. nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług (interpretacji prawa podatkowego) postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 10 września 2007 r., sygn. akt III SA/Gl 848/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił Z. L. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi Z. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 19 marca 2007 r. Nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług (interpretacji prawa podatkowego). Zaskarżone postanowienie zostało wydane w wyniku złożenia sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego odmawiające przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu WSA wskazał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem mimo, iż we wniosku strona wskazała informacje na temat swojego stanu majątkowego, nie potwierdziła przedstawionych okoliczności żadnymi dokumentami. Nie uczyniła tego ani na wezwanie referendarza sądowego, ani wraz z wniesieniem sprzeciwu. Składając sprzeciw skarżący podniósł jedynie, że nie był w stanie w wyznaczonym terminie zgromadzić wymaganych dokumentów, a niektórych w ogóle nie posiadał (np. paragonów z aptek czy faktur VAT). W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżący mógł złożyć wniosek o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów i podnieść tę kwestię, a następnie przekazać dokumenty. Zdaniem Sądu nie miał on możliwości weryfikacji przedstawionego przez stronę stanu majątkowego wobec bierności skarżącego. Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie i wniósł o jego zmianę. Dodatkowo w uzupełnieniu tego pisma skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji "brak logiki" w kwestii "prześwietlania" jego stanu majątkowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. W złożonym w ten sposób formularzu skarżący wskazał, że miesięczne dochody jego (z renty) i żony (z emerytury) wynoszą ponad 2000 zł. Posiada mieszkanie lokatorskie, z którym wiąże się główna część jego wydatków (900 zł miesięcznie). Natomiast koszty jego leczenia po zawale serca wynoszą miesięcznie 400 zł. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przykładowe dokumenty źródłowe zostały wymienione w § 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał Sąd pierwszej instancji wzywając skarżącego o doręczenie dokumentów potwierdzających jego sytuację majątkową i finansową, a zwłaszcza uprawdopodobnienie wydatków na leczenie. Dokumenty te – m. in. wyciągi z kont, odcinki renty i emerytury, odpis decyzji o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej oraz dokumenty potwierdzające dochody i wydatki skarżącego i jego żony – umożliwiłyby ocenę, czy zachodzi przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Skarżący nie wykonał wezwania Sądu, bowiem nie dostarczył wymaganych dokumentów źródłowych, uniemożliwił tym samym zbadanie, czy strona rzeczywiście nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i nie narusza prawa. Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.