II SA/Lu 323/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Kierek, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie renty strukturalnej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 5a ust. 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 264 ze zm.) oraz § 17 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.), Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa , po rozpoznaniu odwołania A. K., utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] października 2006 r. nr [...], uchylającą decyzję tego organu z dnia [...]marca 2005 r. nr [...], zmienioną decyzją z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] oraz odmawiającą A. K. przyznania renty strukturalnej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wyjaśnił, że A. K. w dniu 11 sierpnia 2004 r. złożył wniosek o przyznanie renty strukturalnej. W dniu 26 października 2004 r. zostało wydane postanowienie stwierdzające, iż wnioskodawca spełnia warunki niezbędne do uzyskania renty strukturalnej określone w § 4 pkt 1-3, pkt 6 i 7, § 11 i § 20 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. W związku z tym, że w dniu 18 listopada 2004 r. wnioskodawca złożył dokumenty potwierdzające zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej i przekazanie gospodarstwa w formie pisemnej umowy dzierżawy zawartej na okres 10 lat i zgłoszonej do ewidencji budynków i gruntów, organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] marca 2005 r. o Nr [...] przyznał A. K. rentę strukturalną na podstawie § 21 powołanego rozporządzenia. Wnioskodawca w dniu 6 czerwca 2006 r. złożył wniosek o zmianę danych do wniosku o przyznanie renty strukturalnej wraz z aktem notarialnym sporządzonym dnia 6 czerwca 2006 r. repertorium A Nr [...], dotyczącym dokonania umowy darowizny gospodarstwa na rzecz A. R. W.. W § 5 tego aktu notarialnego notariusz ustalił, że A. R. W. jest małżonkiem pasierbicy A. K.. W tej sytuacji Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa postanowieniem z dnia [...]lipca 2006 r. wznowił z urzędu postępowanie na podstawie art.149 § 1 i 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Następnie organ ten decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylił decyzję własną z dnia [...]marca 2005 r. o przyznaniu wnioskodawcy renty strukturalnej oraz odmówił A. K. przyznania tej renty w oparciu o § 17 ust.1 w związku z § 6 ust. 2 pkt 3 cytowanego rozporządzenia. Zdaniem organu zarzut odwołującego, iż poinformował pracowników organu pierwszej instancji o stosunku powinowactwa łączącym go z A. R. W., nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Z treści złożonego wniosku wynika, że A.K. określił stosunek łączący go z A. R. W. jako stosunek pokrewieństwa. Z informacji tej nie można było zatem wywieść wniosku, że A.R. W. jest mężem pasierbicy odwołującego. Organ przyznał, że w niniejszej sprawie można zauważyć pewną niedbałość w wyjaśnieniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, jednakże nawet niedbałość czy zaniedbanie organu mogą prowadzić do sytuacji, w której będą istnieć okoliczności faktyczne nieznane organowi prowadzącemu postępowania, które będą stanowiły podstawę do wznowienia postępowania. Ujawniona okoliczność faktycznej relacji między odwołującym i A.R. W. ma taki właśnie charakter. Organ podkreślił, iż w niniejszej sprawie nie doszło do prawidłowego przekazania gospodarstwa, co uniemożliwia przyznanie renty strukturalnej. Natomiast przekazanie gospodarstwa w sposób odpowiadający wymogom określonym w powołanym rozporządzeniu nastąpiło w dniu 6 czerwca 2006 r. (umowa darowizny), a więc po upływie sześciomiesięcznego terminu do przekazania gospodarstwa rolnego od dnia doręczenia postanowienia o spełnieniu warunków niezbędnych do uzyskania renty strukturalnej. Odnosząc się do pozostałych zarzutów odwołującego, Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji stwierdził, iż organ pierwszej instancji dopełnił ciążącego na nim na podstawie art. art. 8 i 9 k.p.a. obowiązku poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. W doręczonym w dniu 29 października 2004 r. postanowieniu o spełnieniu niezbędnych warunków do przyznania renty strukturalnej w pouczeniu w pkt. 5 i 6 szczegółowo wyjaśnione zostały zasady i warunki przekazania gospodarstwa rolnego w ramach rent strukturalnych. Za nieuzasadniony organ uznał również uznać zarzut naruszenia art. art. 6, 7 i 10 k.p.a. Załatwienie sprawy w sposób uwzględniający interes społeczny i słuszny interes obywateli jest możliwy do zrealizowania wyłącznie w sytuacji, gdy organowi administracji przysługuje tzw. uznanie administracyjne. Przepisu tego nie można stosować w przypadku wydania przez organ tzw. decyzji związanej, to jest decyzji wydawanej w sytuacji, gdy norma prawa przewiduje w określonym stanie faktycznym obowiązek wydania przez organ decyzji o określonej treści. Skargę do sądu administracyjnego wniósł A.K., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2006 r. nr [...], bądź stwierdzenia nieważności tych decyzji w całości. Skarżący zarzucił organom obu instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., poprzez błędne przyjęcie, iż fakt, że A.W. jest mężem jego pasierbicy stanowi okoliczność nową, nieznaną organowi przy wydawaniu decyzji o przyznaniu renty strukturalnej. Ponadto, jego zdaniem, organy orzekające w sprawie naruszyły art. 150 § 2 k.p.a., skoro bowiem – jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji – organ pierwszej instancji dopuścił się niedbałości w wyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy, to organem właściwym do wznowienia był organ wyższego stopnia, a nie organ pierwszej instancji. Organy administracyjne uchybiły także przepisom art. art. 6, 7, 8, 9 i 10 k.p.a., przez naruszenie zasady rzetelnej informacji obywatela oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a., przez nieprawidłowe rozstrzygnięcia o pozbawieniu skarżącego wcześniej przyznanej renty i to w sytuacji, gdy skarżący nieodpłatnie przekazał gospodarstwo rolne w celu uzyskania tej renty, stosując się do błędnych pouczeń pracowników Agencji. Skarżący podkreślił, że w całym systemie prawa, poza powołanym rozporządzeniem, nie ma terminu prawnego ani pojęcia prawnego "pasierb", dlatego we wniosku podał on że A. W. to jego "krewny". W ocenie strony skarżącej ograniczenia wynikające z powołanego rozporządzenia dotyczące m. in. pasierba są niekonstytucyjne, gdyż naruszają podstawowe prawa i wolności obywatelskie, w zakresie równości podmiotów prawa gwarantowanych również prawem europejskim. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wyjaśnił, że po raz pierwszy skarżący poinformował organy o stosunku powinowactwa łączącym go z A. W. już po uprawomocnieniu się decyzji o przyznaniu renty. Wcześniej z akt sprawy wynikało jedynie, że przejmującym gospodarstwo rolne będzie krewny skarżącego, nie będący członkiem jego rodziny. Osoba taka mogła dzierżawić gospodarstwo, dlatego też organ nie zakwestionował tej okoliczności, przyznając skarżącemu rentę strukturalną. Organ drugiej instancji podkreślił również, iż jak wynika z treści postanowienia nr 43/04, skarżący był poinformowany o kręgu osób, którym nie może przekazać w dzierżawę gospodarstwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje kontrolę w zakresie zgodności zaskarżonej decyzji z obowiązującym prawem, do czego jest uprawniony w świetle art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Szczegółowe warunki i tryb udzielania, wypłacania, zawieszania, zmniejszania i zwracania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych (wcześniejszych emerytur), objętych Planem Rozwoju Obszarów Wiejskich, a także przestrzenny zasięg wdrażania tego działania określają przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.; dalej: "rozporządzenie"). Na podstawie § 4 rozporządzenia rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli łącznie spełnia on następujące warunki: 1) ma ukończone 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników; 2) prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i przez okres co najmniej 5 lat podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników; 3) w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu; 4) przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha; 5) zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej; 6) wpisany został do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności; 7) nie posiada zaległości z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W myśl zaś § 6 ust. 1 rozporządzenia warunek przekazania gospodarstwa rolnego, o którym mowa w § 4 pkt 4, uważa się za spełniony, jeżeli: 1) zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności, z zastrzeżeniem § 9 pkt 1; 2) przekazanie nastąpiło: a) przez przeniesienie własności gospodarstwa rolnego w całości na rzecz następcy albo b) na powiększenie jednego lub kilku gospodarstw rolnych przez odpłatne lub nieodpłatne przeniesienie własności użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego lub c) na powiększenie jednego lub kilku gospodarstw rolnych przez przekazanie wchodzących w skład gospodarstwa rolnego użytków rolnych w dzierżawę, na podstawie zawartej na okres co najmniej 10 lat: – pisemnej umowy zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków albo – umowy w formie aktu notarialnego. Stosownie do § 4 ust. 2 rozporządzenia, przekazanie, gospodarstwa rolnego w dzierżawę na podstawie § 4 ust. 1 pkt 2 lit. "c", nie może być dokonane na rzecz: 1) zstępnego lub pasierba przekazującego gospodarstwo rolne; 2) osoby pozostającej z przekazującym gospodarstwo rolne we wspólnym gospodarstwie domowym; 3) małżonka osoby wymienionej w pkt 1 lub 2. Zgodnie z § 22 ust. 7 rozporządzenia przekazanie gospodarstwa rolnego powinno nastąpić w terminie 6 miesięcy od otrzymania przez wnioskodawcę postanowienia o spełnieniu warunków niezbędnych do uzyskania renty strukturalnej, wydanego na podstawie § 21 ust. 4. Z przepisów tych wynika zatem, iż warunek uzyskania prawa do renty strukturalnej, polegający na przekazaniu gospodarstwa rolnego, nie zostanie spełniony, jeśli przekazanie wchodzących w skład gospodarstwa rolnego użytków rolnych w dzierżawę, na podstawie umowy zawartej na okres co najmniej 10 lat nastąpi na rzecz małżonka pasierba przekazującego gospodarstwo rolne. Z przepisów tych wynika również, że warunek taki zostanie spełniony w przypadku przeniesienie własności gospodarstwa rolnego w całości na rzecz następcy, na przykład w drodze umowy darowizny, o ile przekazanie to nastąpi w terminie określonym w § 22 ust. 7 rozporządzenia. W niniejszej sprawie jest bezspornym, iż A. R. W. jest małżonkiem D. W., będącej pasierbicą A. K.. Nie ulega również wątpliwości, że w dniu 16 listopada 2004 r. A. K. przekazał A. R. W. wchodzące w skład gospodarstwa rolnego użytki rolne w dzierżawę, na podstawie pisemnej umowy zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków zawartej na okres 10 lat. Bezspornym jest również, że w dniu 6 czerwca 2006 r. skarżący darował A. R. W. własne gospodarstwo rolne, na podstawie umowy darowizny zawartej w formie aktu notarialnego. Organy obu instancji orzekające w sprawie prawidłowo przyjęły, iż przekazanie gospodarstwa rolnego przez skarżącego nastąpiło z naruszeniem powołanych przepisów rozporządzenia, warunkujących możliwość uzyskania prawa do renty strukturalnej. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze, należy podkreślić, iż niezasadny jest zarzut, co do braku podstaw do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Przepis ten stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Skoro z wniosku z dnia 11 sierpnia 2004 r. wynika jedynie, że A.R. W. pozostaje w stosunku pokrewieństwa ze skarżącym, to nie można uznać, jak tego chce A. K. , iż w dniu wydania decyzji o przyznaniu renty organ wiedział, iż A. R. W. jest małżonkiem pasierbicy skarżącego. W utrwalonym od lat orzecznictwie przyjęte jest, że przy wznowieniu postępowania w okolicznościach wskazanych w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie jest istotne, czy ujawnione nowe okoliczności nie były znane organowi prowadzącemu postępowanie pierwotne w wyniku zaniedbań (np. niedokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego), czy z innych powodów (wyroki NSA: z dnia 27 stycznia 1984 r., SA/Wr 649/83, ONSA 1984/1/7, z dnia 5 listopada 1998 r., III SA 1226/97, niepubl., z dnia 10 lutego 1999 r., I SA/Lu 19/98, niepubl., z dnia 16 grudnia 1999 r., V SA 863/99, niepubl.). Nawet zatem, gdyby przyjąć, że fakt, iż A. R. W. jest małżonkiem pasierbicy skarżącego nie był znany organowi pierwszej instancji wskutek niedbałości tego organu, to w niniejszej sprawie prawidłowo organy przyjęły, że zachodzą przesłanki wznowienia postępowania na podstawie powołanego przepisu. Jednakże w ocenie Sądu organy orzekające w przedmiotowej sprawie nie dopuściły się niedbałości w zakresie niewyjaśnienia okoliczności, czy zgłoszony we wniosku R. A. W. pozostaje ze skarżącym w stosunku pokrewieństwa bądź powinowactwa, czy też jest małżonkiem osoby spokrewnionej czy spowinowaconej. W sytuacji, gdy skarżący w formularzu wniosku zaznaczył, że A. R. W. jest jego krewnym, to organy nie prowadziły postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia stopnia pokrewieństwa czy powinowactwa. Postępowanie takie było bowiem zbędne, skoro w treści postanowienia z dnia [...]października 2006 r., poprzedzającego decyzję o rencie strukturalnej, organy precyzyjnie poinformowały skarżącego, komu z kręgu swoich krewnych i powinowatych oraz ich małżonków musi przekazać na własność gospodarstwo rolne, aby został spełniony warunek przekazania gospodarstwa rolnego następcy w świetle przepisu § 4 pkt 4 w związku z § 6 ust. 1 i 2 rozporządzenia. W postanowieniu tym w sposób wyraźny została zawarta informacja, że przekazanie gospodarstwa rolnego w dzierżawę zstępnym i ich małżonkom, jak również ich powinowatym i ich małżonkom nie będzie czyniło zadość prawnym wymaganiom przekazania gospodarstwa rolnego. Tak więc skarżący, któremu postanowienie to zostało doręczone w dniu 29 października 2004 r., a jego odbiór własnoręcznie pokwitował, co przyznał na rozprawie, był należycie przez organ poinformowany o braku możliwości przekazania gospodarstwa rolnego osobie spowinowaconej i jej małżonkowi – w celu uzyskania renty strukturalnej. Skarżący umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego na 10 lat zawarł z A. R. W. w dniu 16 listopada 2004 r., to jest po doręczeniu mu postanowienia z dnia [...] października 2006 r., w którego treści zawarta była informacja o wpływie pokrewieństwa i powinowactwa na ważność spełnienia warunku przekazania gospodarstwa rolnego w celu uzyskania renty strukturalnej. Organ pierwszej instancji nie miał prawnego obowiązku zamieszczania pouczenia tej treści, jakie zawarte zostało w postanowieniu z dnia [...]października 2004 r., a mimo tego uczynił to. Zatem zarzut niedbalstwa jest chybiony. Sąd nie dopatrzył się także w toku postępowania w niniejszej sprawie takiego uchybienia przepisom postępowania administracyjnego, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto podnoszona przez skarżącego w toku postępowania okoliczność, iż dopiero w dacie 21 lutego 2004 r. zawarł on związek małżeński z J. K. i dlatego też nie czuł się związany więzami pokrewieństwa z A. R. W., nie może mieć prawnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Stosunek powinowactwa pomiędzy A.K. a córką jego małżonki – D.W. powstał bowiem z chwilą zawarcia związku małżeńskiego – niezależnie od woli skarżącego. Jakkolwiek skarżący rzeczywiście znalazł się w trudnej sytuacji życiowej, gdyż nie jest on właścicielem gospodarstwa rolnego, a utracił prawo do renty strukturalnej, to sytuacja, w której się znalazł została spowodowana jego własnymi działaniami, zaś organy administracyjne, jak również sąd administracyjny nie są uprawnione do stosowania w swych rozstrzygnięciach klauzuli zasad współżycia społecznego, na jaką powołuje się skarżący. Skład orzekający w sprawie nie podziela również wątpliwości skarżącego, co do niekonstytucyjności przepisów rozporządzenia, stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji. Ograniczenia wynikające z tych przepisów, nie naruszają w ocenie Sądu zasady równości wobec prawa ani innych podstawowych praw i wolności określonych w szczególności w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483) oraz w Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). W tej sytuacji nie można zarzucić organowi naruszenia obowiązujących przepisów, dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd oddalił skargę.