VIII SA/Wa 190/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Asesor WSA Artur Kot /sprawozdawca/, Asesor WSA Andrzej Kuna, Protokolant Mariola Pronobis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi G.W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. nr [...] z dnia [...] listopada 2006 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji oddala skargę. Postanowieniem z [...] listopada 2006 r., działając na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: "u.p.p.s.a.), Dyrektor Izby Skarbowej w W. uwzględnił w całości skargę G.W. i uchylił swoje postanowienie z [...] września 2006 r. stwierdzające, że zażalenie skarżącego na postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. (dalej: "organ egzekucyjny") z [...] sierpnia 2006 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym zostało wniesione z uchybieniem przewidzianego terminu. Powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej: "K.p.a.") oraz na art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. – dalej: "u.p.e.a."), po rozpatrzeniu zażalenia G.W., organ ten utrzymał jednocześnie w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego z [...] września 2006 r. uznające za zasadny zarzut skarżącego dotyczący przedawnienia należności składkowych w kwocie [...] zł za październik 1996 r. i odrzucające zarzuty skarżącego dotyczące przedawnienia należności składkowych w kwocie [...] zł za okres od [...] lipca do [...] grudnia 1998 r. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy wyjaśnił, że zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego z [...] września 2006 r. zostało wniesione w przewidzianym dla tej czynności terminie. Podlega zatem merytorycznemu rozpatrzeniu. Dyrektor Izby Skarbowej w W. powołał się następnie na ustalenia faktyczne dokonane przez organ egzekucyjny. Z ustaleń tych wynika zaś, że na podstawie własnych tytułów wykonawczych z [...] lipca 2006 r. obejmujących zaległe składki na ubezpieczenie społeczne skarżącego za październik 1996 r. oraz za okres od [...] lipca do [...] grudnia 1998 r., Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec G.W.. Zawiadomieniami z [...] lipca 2006 r., które wraz z tytułami wykonawczymi zostały doręczone zobowiązanemu [...] lipca 2006 r., organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczeń z jego zaopatrzenia emerytalnego. Pismem z [...] lipca 2006 r. G.W. wniósł zarzuty w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej, wskazując na przedawnienie dochodzonych przez organ egzekucyjny należności składkowych. Postanowieniem z [...] sierpnia 2006 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R., działając jako wierzyciel, uznał zasadność zarzutów zobowiązanego dotyczących przedawnienia ściągalności jego zaległości składkowych w kwocie [...] zł za październik 1996 r. Odrzucił jednocześnie zarzuty zobowiązanego dotyczące przedawnienia pozostałych zaległości składkowych, tj. należności za okres od [...] lipca do [...] grudnia 1998 r. Powołując się na art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm. – dalej: "u.s.u.s.") oraz art. 35 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.) wierzyciel stwierdził, że do [...] grudnia 2002 r. obowiązywał pięcioletni okres przedawnienia należności składkowych. Z tej przyczyny przedawnieniu uległy należności składkowe za październik 1996 r. Od [...] stycznia 2003 r., zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. – w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm. – dalej: "ustawa zmieniająca"), obowiązuje jednak dziesięcioletni okres przedawnienia ściągalności należności składkowych. Tym samym nie uległy przedawnieniu zaległości składkowe zobowiązanego za okres od [...] lipca do [...] grudnia 1998 r., pomimo tego, iż nie został on skutecznie powiadomiony o żadnej czynności egzekucyjnej dotyczącej tych należności. Uwzględniając stanowisko wierzyciela, organ egzekucyjny postanowieniem z [...] września 2006 r. uznał za zasadne zarzuty zobowiązanego dotyczące przedawnienia zaległości składkowych za październik 1996 r. i odrzucił jego zarzuty dotyczące przedawnienia zaległości składkowych za okres od [...] lipca do [...] grudnia 1998 r. Pismem z [...] sierpnia 2006 r. skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego z [...] września 2006 r., występując o jego uchylenie w części dotyczącej odrzucenia postawionych przez niego zarzutów. Po przedstawieniu przebiegu postępowania w sprawie, podtrzymał swoje zarzuty dotyczące przedawnienia należności składkowych również za poszczególne miesiące 1998 r. Powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z 21 września 2004 r. (sygn. akt II UK/448/03) stwierdził, że zmiana przepisu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. z dniem 1 stycznia 2003 r., wydłużająca okres przedawnienia należności składkowych z 5 do 10 lat, nie dotyczy należności powstałych przed tą zmianą. Dodał, ze nie doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia należności składkowych, gdyż nie został on zawiadomiony o podejmowanych czynnościach mających na celu zaspokojenie wierzyciela. Utrzymując w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z [...] września 2006 r., Dyrektor Izby Skarbowej w W. stwierdził, że zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. – w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. na podstawie art. 1 pkt 9 lit. a) ustawy zmieniającej – należności składkowe ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z uwagi na to, że przed 1 stycznia 2003 r. nie uległy przedawnieniu należności składkowe zobowiązanego za poszczególne miesiące 1998 r., to w świetle wyroku Sądu Najwyższego z 5 kwietnia 2005 r. (sygn. akt I UK 232/04), termin przedawnienia tych należności wynosi 10 lat. Zauważył nadto, ze powołany przez zobowiązanego wyrok Sądu Najwyższego z 21 września 2004 r. (sygn. akt II UK 448/03) dotyczy innego zagadnienia i nie ma wpływu na ocenę rozpoznawanej sprawy. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący, który pismem z [...] grudnia 2006 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ostateczne w administracyjnym toku instancji postanowienie organu odwoławczego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie podstawowych zasad prawa, w szczególności naruszenie zasady lex retro non agit, poprzez błędne przyjęcie, że do należności składkowych powstałych przed 1 stycznia 2003 r. stosuje się dziesięcioletni okres przedawnienia. Zauważył, że powołany przez organ odwoławczy wyrok Sądu Najwyższego dotyczy jedynie zaległości składkowych, które uległy przedawnieniu przed 1 stycznia 2003 r. Nie dotyczy zaś zaległości składkowych powstałych przed tym dniem, dla których biegł termin przedawnienia. Wskazał również na odmienne stanowisko organów co do terminu przedawnienia należności składkowych za 1996 r., który to termin został zdaniem skarżącego przerwany w wyniku skutecznej egzekucji w 2001 r. Powtórzył nadto zarzuty stawiane w trakcie postępowania administracyjnego, wskazując na liczne błędy popełniane przez wierzyciela, organ egzekucyjny i organ odwoławczy, które tylko dzięki jego inicjatywie zostały naprawione. Skarżący oświadczył nadto, że nigdy nie uchylał się od obowiązku płacenia składek, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych był powiadamiany o zmianie miejsca jego zamieszkania, gdyż od 2002 r. otrzymuje on świadczenia emerytalne. Odpowiadając na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej w W. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Zarzuty postawione przez skarżącego uznał za niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku postanowień) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – powoływanej dalej jako "u.p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd, w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie, nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie. Nie dopatrzył się też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub wystąpienia przesłanek pozwalających na stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia. Kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie poddane zostały postanowienia dotyczące zarzutów skarżącego w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Zdaniem skarżącego, w świetle art. 24 ust. 4 u.s.u.s. kontynuowanie egzekucji należy uznać za niedopuszczalne z uwagi na przedawnienie dochodzonych należności składkowych za okres od [...] lipca do [...] grudnia 1998 r. (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.). Organ egzekucyjny, po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, uznał w tej części zarzuty skarżącego za niezasadne. Zaskarżonym do Sądu postanowieniem z [...] listopada 2006 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. Podkreślenia na wstępie wymaga, że organ egzekucyjny nie może badać sprawy od strony merytorycznej co do przedawnienia należności składkowych, gdyż związany jest stanowiskiem wierzyciela w tej sprawie. Wynika to wprost z dyspozycji art. 34 § 1 u.p.e.a. Zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1 – 7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym – także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje bowiem po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym, że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1 – 5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Z akt sprawy wynika zaś, że wierzyciel postanowieniem z [...] sierpnia 2006 r. za bezzasadne uznał zarzuty skarżącego w części dotyczącej przedawnienia należności składkowych za okres od [...] lipca do [...] grudnia 1998 r. Uzasadniając swoje stanowisko wierzyciel wskazał zarówno podstawę prawną swojego stanowiska, tj. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., jak i okoliczności faktyczne, które pozwalają na wniosek, że dochodzone należności nie uległy przedawnieniu. Powołał się nadto na wyrok Sądu Najwyższego z 5 kwietnia 2005 r., sygn. akt I UK 232/04, potwierdzający stanowisko, iż nie uległy przedawnieniu należności składkowe za okres od [...] lipca do [...] grudnia 1998 r. Organ egzekucyjny jest zatem związany stanowiskiem wierzyciela w tym zakresie i nie może podważać jego stanowiska. Nie jest nadto uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 29 § 1 u.p.e.a.). Oznacza to, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organ egzekucyjny, a w konsekwencji przez organ odwoławczy, art. 33 pkt 1 u.p.e.a. Organ egzekucyjny nie może badać sprawy od strony merytorycznej, gdyż w postępowaniu egzekucyjnym nie powinno się rozstrzygać spraw ostatecznie rozstrzygniętych. Organ egzekucyjny obowiązany jest natomiast rozpatrywać kwestie wyłaniające się w toku samego postępowania egzekucyjnego. W przeciwnym wypadku organ egzekucyjny rozpatrujący zarzuty zamieniłyby się w trzecią instancję, a samo postępowanie egzekucyjne byłoby kontynuacją postępowania, w którym wydano decyzję będącą podstawą postępowania egzekucyjnego (por. R. Hauser, Z. Leoński: Egzekucja administracyjna. Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wyd. Prawnicze, Warszawa 1992 r., str. 63). Dodatkowo wyjaśnić należy, że w ocenie Sądu nie zasługuje na aprobatę pogląd skarżącego co do kwestii intertemporalnych związanych ze zmianą art. 24 ust. 4 u.s.u.s., która weszła w życie od 1 stycznia 2003 r. Zasadą bowiem jest, że w sytuacji, gdy występują wątpliwości co do zasadności stosowania przepisów w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, czy też przepisów dotychczasowych, pierwszeństwo mają przepisy nowe, jako wyraz "aktualnej" woli ustawodawcy. Skoro zatem ustawodawca zdecydował się na określenie dziesięcioletniego terminu przedawnienia należności składkowych, w miejsce dotychczasowego pięcioletniego terminu, mocą art. 1 pkt 9 lit. a) ustawy zmieniającej, a z ustawy tej nie wynika, iż prawodawca skorzystał z możliwości ograniczenia skutków działania w czasie nowelizacji art. 24 ust. 4 u.s.u.s., to uznać należy, że do należności składkowych, które były wymagalne 1 stycznia 2003 r., stosuje się dziesięcioletni termin przedawnienia, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podziela poglądy Sądu Najwyższego wyrażone w wyrokach z 5 kwietnia 2005 r. (sygn. akt I UK 232 – 233/04, OZNP 2006/1-2/27), zauważając jednocześnie, że drugim z powołanych wyroków Sąd Najwyższy orzekał w sprawie, która dotyczyła również należności składkowych za poszczególne okresy rozliczeniowe 1998 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podziela również stanowisko organu odwoławczego, iż w świetle poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyższy w pierwszym z powołanych wyroków, uzasadniony a contrario jest wniosek, iż zmiana art. 24 ust. 4 u.s.u.s., która weszła w życie od 1 stycznia 2003 r., nie ma zastosowania do należności przedawnionych przed tym dniem, ma natomiast zastosowanie do należności składkowych powstałych począwszy od 1 stycznia 1998 r., gdyż należności te były wymagalne w dniu 1 stycznia 2003 r. Za nietrafne Sąd uznał tym samym zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia przez organy administracji publicznej zasady lex retro non agit, gdyż zarzuty te dotyczą należności składkowych, które były wymagalne zarówno w dniu 1 stycznia 2003 r., jak i w dniu wydania postanowienia przez organ odwoławczy. Wpływu na wynik rozpoznawanej sprawy nie mógł mieć pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powołanego przez skarżącego wyroku z 21 września 2004 r., sygn. akt II UK 448/03, OSNP 2005/9/129. Popierając w całości pogląd wyrażony w tym wyroku nie sposób nie zauważyć, że zapadł on na tle zupełnie innego stanu faktycznego i prawnego od tego, który stanowi tło rozstrzygnięć na podstawie aktów administracyjnych poddanych kontroli Sądu w niniejszej sprawie. Podstawy do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia nie dawały również zarzuty skarżącego dotyczące uchybień popełnianych przez wierzyciela, organ egzekucyjny i organ odwoławczy. Uchybienia te zostały bowiem przez organy usunięte i nie mają istotnego wpływu na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 151 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.