II SA/Bd 196/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie: Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik Asesor WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 31 maja 2007 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] 2006 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby oddala skargę. II SA/Bd 196/07 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] 2006 r. Dyrektor Izby Celnej w T. na podstawie art. 26 ust. 8 w związku z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2004 r., Nr 156, poz. 1641; z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; z późn. zm.), mając na względzie prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w I. z dnia [...] 2003 r. warunkowo umarzające postępowanie karne (sygn. akt [...]) zwolnił ze służby T. S. z dniem [...] 2007 r., jednocześnie, mając na względzie dobro służby, zwolnił T. S. z obowiązku pełnienia służby z dniem doręczenia decyzji, z zachowaniem prawa do uposażenia w pełnej wysokości. W uzasadnieniu organ opisał przebieg służby zwolnionego funkcjonariusza, wskazując na przedłużony okres służby przygotowawczej z racji braku przystąpienia do egzaminu kwalifikacyjnego z języka obcego oraz treść opinii służbowej, w której podkreślono, że funkcjonariusz dał się poznać jako pracownik samodzielny w działaniu, posiadający umiejętność pracy koncepcyjnej, jednak jednocześnie niesystematyczny, niedokładny i mało zdyscyplinowany. Organ wskazał także, że w czerwcu 2002 r. Prokuratura Okręgowa w B. wszczęła postępowanie karne o czyn z art. 231 k.k., w związku z czym, mając na uwadze dobro służby, zawieszono skarżącego w pełnieniu obowiązków starszego kontrolera celnego, z jednoczesnym zwolnieniem od pełnienia innych obowiązków, łącznie do dnia 13 grudnia 2002 r. W dniu 13 listopada 2006 r. Dyrektor Izby Celnej w T. powziął wiadomość o prawomocnym orzeczeniu Sądu Rejonowego w I., wydanym [...] 2003 r., mocą którego toczące się przeciwko funkcjonariuszowi postępowanie karne zostało umorzone warunkowo na okres próby wynoszący jeden rok. Organ podniósł, że w świetle art. 26 ust. 8 ustawy o Służbie Celnej, funkcjonariusza celnego można zwolnić w wypadku warunkowego umorzenia postępowania karnego, jeżeli ścigany czyn dotyczył przestępstwa popełnianego umyślnie, ściganego z oskarżenia publicznego. W trakcie wieloletniej służby zwalniany funkcjonariusz zdobywał kolejne stopnie awansu służbowego, otrzymał wiele nagród i wyróżnień. Został jednakże również pisemnie pouczony przez przełożonego o obowiązku prawidłowego stosowania przepisów prawa w zakresie ustalania wartości celnej samochodów sprowadzanych z Kanady. Dyrektor podkreślił, że czyn, za który funkcjonariusz został pociągnięty do odpowiedzialności karnej, nie jest czynem błahym, który można zbagatelizować. Funkcjonariusza celnego w trakcie pełnienia służby obowiązuje kodeks etyki, którego należy bezwzględnie przestrzegać. Ponadto w myśl art. 2 pkt 5 ustawy o Służbie Celnej, funkcjonariuszem służby celnej może być osoba, która "cieszy się nieposzlakowaną opinią". Nie ulega wątpliwości, że prawomocne orzeczenie sądu o warunkowym umorzeniu postępowania eliminuje w przypadku strony istnienie tej przesłanki. Jak wynika z postępowania funkcjonariusza, nie dotrzymał on także zobowiązania strzeżenia dobrego imienia służby, zawartego w ślubowaniu złożonym przed podjęciem służby. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem T. S. wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy i uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej w T. z [...] 2006 r., wskazując, iż postanowienie Sądu Rejonowego w I. z [...] 2003 r. warunkowo umarzające postępowanie karne jest orzeczeniem prawomocnym, którego zgodnie z art. 68 § 1-4 k.k. nie można podjąć później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. Okres próby zakończył się 4 marca 2004 r., termin do podjęcia umorzonego warunkowo postępowania upłynął zatem z dniem 4 września 2004 r. i zdaniem skarżącego po upływie tego czasu nie może już być pociągnięty do żadnej odpowiedzialności karnej czy służbowej, w związku, z czym zwolnienie ze służby uważa za pozbawione podstaw prawnych. Dyrektor Izby Celnej w T., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z [...] 2006 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy polemizował z twierdzeniami skarżącego zawartymi we wniosku o ponowne rozpatrzenie jego sprawy, a w szczególności wskazując, że bezspornym wprawdzie jest, że zgodnie z art. 68 § 4 Kodeksu Karnego "warunkowo umorzonego postępowania nie można podjąć później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby", jednakże twierdzenie T. S., iż warunkowe umorzenie postępowania podlega zatarciu z mocy prawa z upływem 6 miesięcy po zakończeniu okresu próby i wówczas uważa się je za niebyłe, jest bezpodstawne, nie znajduje odzwierciedlenia w kodeksie karnym, bowiem brak jest przepisów pozwalających na wysnucie takiego wniosku. Następnie organ odwoławczy odnosząc się do powołanego we wniosku "Komentarza do Kodeksu Karnego" pod red. Andrzeja Zolla, zgodnie z którym "(...) umorzenie postępowania ma charakter ostateczny i sprawca, wobec którego warunkowo umorzono postępowanie nie może już być pociągnięty do żadnej odpowiedzialności karnej czy służbowej" wyjaśnił, iż powyższe twierdzenie jest nieprawdziwe przede wszystkim dlatego, iż kodeks karny reguluje tylko i wyłącznie kwestie odpowiedzialności karnej, stąd w cytowanym Komentarzu widnieje jedynie zapis o zakazie pociągnięcia sprawcy do odpowiedzialności karnej, a biorąc pod uwagę zasadniczą różnicę jaka zachodzi pomiędzy odpowiedzialnością karną i służbową, zastosowanie w tym wypadku analogii jest niedopuszczalne. Ponadto zdaniem organu, błędne jest również twierdzenie, iż decyzja o zwolnieniu ze służby byłaby zasadna i skuteczna tylko wówczas, gdyby wydano ją bezpośrednio po uprawomocnieniu się postanowienia sądu o warunkowym umorzeniu postępowania albo w czasie trwanie okresu próby. Stosownie do treści art. 26 ust. 8 ustawy o Służbie Celnej sama okoliczność wydania orzeczenia przez sąd jest wystarczającą przesłanką usunięcia funkcjonariusza z szeregów służby celnej. Fakt uprawomocnienia się orzeczenia ponad trzy lata wcześniej nie jest przeszkodą do wydania decyzji o zwolnieniu ze służby. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. T. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i decyzji poprzedzającej, zarzucając im obrazę przepisów prawa materialnego, mającą wpływ na wynik postępowania, a mianowicie obrazę art. 26 ust. 8 ustawy o Służbie Celnej polegającą na błędnym zastosowaniu tego przepisu w sytuacji, kiedy decyzja o warunkowym umorzeniu postępowania jest już niebyła i doszło, z uwagi na pomyślny upływ okresu próby i spełnienie warunków z niej wynikających, do ostatecznego umorzenia postępowania. Podniósł, że Dyrektor w decyzji z dnia 22 grudnia 2006 r., poza polemicznymi sformułowaniami, nie przytoczył żadnych rzeczowych argumentów, które uzasadniają pogląd odmienny od zaprezentowanego w przytoczonym przez niego komentarzu. Zdaniem skarżącego gdyby zaakceptować rozumowanie organu, iż bez ograniczenia czasowego, w dowolnym momencie po wydaniu rozstrzygnięcia o warunkowym umorzeniu postępowania, możliwe jest zwolnienie ze służby, to w rezultacie osoba wobec której dokonano umorzenia znalazłaby się w gorszej sytuacji niż osoba, którą skazano prawomocnym wyrokiem. Prawomocne skazanie podlega bowiem zatarciu, w wyniku czego osoba skazana może powoływać się na swoją niekaralność i z tytułu zatartego skazania nie będzie ponosić żadnych konsekwencji. Podkreślił, że toczące się przeciwko niemu postępowania karne zaowocowało już konsekwencjami służbowymi w postaci zawieszenia w wykonywaniu obowiązków. W skardze zwrócono uwagę na różnicę w dyspozycji art. 25 i 26 ustawy o Służby Celnej. Pierwszy z tych przepisów mówi o obowiązku zwolnienia, podczas kiedy drugi, który był zastosowany w sprawie, mówi o możliwości zwolnienia. Jest to zatem decyzja fakultatywna, wobec czego konsekwencje natury dyscyplinarnej i służbowej, które były wynikiem postępowania karnego, powinny mieć istotne znaczenie przy ocenie zasadności zwolnienia ze służby. Skarżący podniósł, że po okresie zawieszenia i pomimo trwania postępowania karnego został przywrócony do służby, co świadczy o tym, że nie utracił zaufania niezbędnego do wykonywania zawodu oraz dawał gwarancję należytego wykonywania obowiązków. Posiada pozytywną opinię służbową, jest pracownikiem sumiennym, a podczas kilkunastoletniej pracy uzyskiwał kolejne stopnie awansu zawodowego, uczestniczył w kursach i szkoleniach, otrzymywał nagrody i wyróżnienia. Skarżący podkreślił także, że wbrew stanowisku zawartemu w decyzji z dnia 17 listopada 2006 r. nigdy nie został pociągnięty do odpowiedzialności karnej. Warunkowe umorzenie postępowania nie jest bowiem skazaniem. Doktryna prawa karnego wskazuje, że osoba wobec której warunkowo umorzono postępowanie karne, nie może być traktowana jako karana za przestępstwo. Warunkowe umorzenie postępowania jest uchyleniem odpowiedzialności karnej czyli rezygnacją ze skazania i kary. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko. Zwrócił przy tym uwagę, iż wbrew twierdzeniom skarżącego cytowany przez niego komentarz mówi jedynie, iż brak podjęcia postępowania karnego w okresie 6 miesięcy od zakończenia okresu próby, skutkuje niemożnością pociągnięcia do odpowiedzialności karnej za popełnione przestępstwo, nie wypowiada się natomiast odnośnie odpowiedzialności służbowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Na wstępie należy sprecyzować, iż strony błędnie wskazują przepis prawa, który faktycznie był zastosowany w postępowaniu administracyjnym. Nie może być tym przepisem ustęp 8 art. 26 ustawy o Służbie Celnej, ponieważ art. 26 nie posiada jednostek redakcyjnych w postaci ustępów. Artykuł ten dzieli się jedynie na punkty, z których punkt 8 jest tożsamy treścią z normą powoływaną przez organ i skarżącego. Fakt, że organ, pomimo błędnego wskazania, zastosował normę faktycznie istniejącą w systemie prawa, nie może być jednak uznany za takie naruszenie przepisów postępowania, które mogłoby mieć wpływ na wynik postępowania, a tym samym skutkowałyby koniecznością uchylenia decyzji przez Sąd. Zgodzić się należy ze skarżącym, że warunkowe umorzenie postępowania karnego nie jest równoznaczne z wyrokiem skazującym. Warunkowe umorzenie jest stosowane nie tylko zamiast kary, lecz także zamiast wyroku skazującego (por. pkt 6 komentarza A. Zolla do art. 66 Kodeksu karnego [w:] G. Bogdan, Z. Ćwiąkalski, P. Kardas, J. Majewski, J. Raglewski, M. Szewczyk, W. Wróbel, A. Zoll – "Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz." Tom I, Zakamycze, 2004, wyd. drugie; dalej powoływany jako "Komentarz..." Zakamycze) i ma charakter środka reakcji prawnokarnej, odrębnego od kar i środków karnych (por. pkt. 4 komentarza do art. 66 k.k., "Komentarz..." Zakamycze ) oraz pkt 4 komentarza do art. 66 k.k. [w:] A. Marek – "Kodeks karny. Komentarz", Dom Wydawniczy ABC, 2006, wyd. trzecie). Jak słusznie wskazał organ, brak jednak w treści Kodeksu karnego przepisu, który nakazywałby zatarcie informacji o zastosowaniu powyższego środka. Brak zrównania ze skazaniem powoduje ponadto, iż nie można przyjąć możliwości zastosowania w tym przypadku przepisów art. 106 – 108 k.k. o zatarciu skazania. Tym niemniej, biorąc pod uwagę charakter powyższej instytucji, należy uznać, iż nie można osoby, wobec której warunkowo umorzono postępowanie karne, traktować jako karanej za przestępstwo ("Komentarz" Zakamycze, komentarz do art. 66, pkt 25). Z drugiej strony zastosowanie warunkowego umorzenia postępowania karnego oznacza przypisanie oskarżonemu popełnienia przestępstwa, oparte na stwierdzeniu jego winy ("Komentarz" Zakamycze, pkt 5 komentarza do art. 66 k.k. oraz A. Marek, op. cit., pkt 4 komentarza do art. 66 k.k.). Osoba taka, aczkolwiek nie jest osobą karaną, to jednak jest osobą, która niewątpliwie popełniła przestępstwo. Powyższa konstatacja ma znaczenie przy interpretacji i stosowaniu art. 26 pkt 8 ustawy o Służbie Celnej. W przepisie tym ustawodawca przewidział, że funkcjonariusz celny, wobec którego warunkowo umorzono postępowanie karne w sprawie o czyn popełniony umyślnie, ścigany z oskarżenia, może – a więc nie musi być zwolniony ze służby. Ustawodawca tym samym przewidział możliwość pozostania w służbie funkcjonariusza, który wprawdzie popełnił przestępstwo, ale nie został skazany. Funkcjonariusz taki jest w korzystniejszej sytuacji, niż gdyby został skazany, w przypadku bowiem skazania, jak wynika z treści art. 25 ust. 1 pkt 3 ustawy o Służbie Celnej – obligatoryjnie zostałby zwolniony ze służby. Zwrócić należy przy tym uwagę, że nawet zatarcie skazania nie musi automatycznie usuwać zastrzeżeń co do wysokich walorów etycznych lub nieposzlakowanego charakteru sprawcy ("Komentarz" Zakamycze, pkt 6 komentarza do art. 106 k.k.). Należy także zwrócić uwagę, że wskutek zmiany wprowadzonej od dnia 10 października 2003 r. na mocy art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122) istnieje obligatoryjny wymóg zwolnienia ze służby celnej funkcjonariusza nawet w przypadku, jeżeli dopiero wniesiono przeciwko niemu akt oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego (art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej). Wskazuje to na rosnące wymagania stawiane funkcjonariuszom celnym. Trybunał Konstytucyjny w wyrokach dnia 19 października 2004 r. (sygn. K 1/04, opubl. OTK Nr 9/A/2004, poz. 93) oraz z dnia 13 lutego 2007 r. (sygn. akt K 46/05, opubl. w "OTK Nr 2/A/2007 poz. 10) uznał, że w świetle istniejących, restrykcyjnych ograniczeń, jakie niesie za sobą przynależność do Służby Celnej wymóg ten jest zgodny z Konstytucją. Użycie w przepisie art. 26 pkt 8 ustawy o Służbie Celnej sformułowania "można zwolnić" oznacza, że zwolnienie ze służby na podstawie tego przepisu ma charakter uznania administracyjnego. Organ administracyjny, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje jaki użytek uczyni ze swoich uprawnień, ma obowiązek wnikliwie i wszechstronnie zbadać stan faktyczny sprawy. W art. 26 pkt 8 ustawy o Służbie Celnej ustawodawca, poza wskazaniem przesłanki w postaci istnienia orzeczenia o warunkowym umorzeniu postępowania karnego, nie wskazał jakie dodatkowe okoliczności (przesłanki) organ powinien brać pod uwagę przy wydawaniu decyzji o zwolnieniu ze służby, a co za tym idzie – jakie fakty, poza faktem wydania wymienionego orzeczenia, organ powinien ustalić przed wydaniem decyzji. Przy tak ograniczonych ustawowo ramach postępowania wyjaśniającego trudno wywodzić, jak czyni to skarżący, że ponoszenie konsekwencji służbowych w postaci zawieszenia w wykonywaniu obowiązków, jest związane z zaistnieniem przesłanki, jaką winien rozważać organ przed wydaniem przedmiotowej decyzji. Podobnie należy ocenić kwestię ogólnie poprawnego wypełniania obowiązków służbowych przez skarżącego. Zarzucić można jedynie organowi, że wbrew istniejącemu obowiązkowi ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy, Dyrektor Izby Celnej, rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenia sprawy, tj. działając według przepisów właściwych dla organu odwoławczego, ograniczył się w swojej decyzji wyłącznie do polemiki z wnioskiem skarżącego, nie wskazując wprost ustaleń faktycznych, będących podstawą podejmowanego rozstrzygnięcia. Uwzględniając jednakże, iż w aktach sprawy znajduje się istotny dla sprawy dokument tj. orzeczenie o warunkowym umorzeniu postępowania karnego wobec skarżącego, jak również dokonanie stosownych ustaleń faktycznych w decyzji pierwszoinstancycjnej (w tym również co do przebiegu służby i osiągnięć skarżącego w jej trakcie), przez ten sam organ – zdaniem Sądu należało uznać, że to naruszenie przepisów postępowania nie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.), Sąd oddalił skargę.