II SA/Sz 361/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski Sędziowie Sędzia NSA Iwona Tomaszewska Asesor WSA Joanna Wojciechowska /spr./ Protokolant Krzysztof Chudy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2007r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia w czynnościach służbowych i wypłaty zawieszonej części uposażenia o d d a l a skargę Dyrektor Aresztu Śledczego decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 104 k.p.a., art. 31 ust. 1 pkt 4 i ust. 2, art. 37 ust. 1 i 2 i art. 120 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 z późn. zm.) odmówił M. M. uchylenia zawieszenia w czynnościach służbowych i wypłaty zawieszonej części uposażenia. W uzasadnieniu Dyrektor wskazał, że zgodnie z art. 37 ust. 1 cyt. ustawy o Służbie Więziennej funkcjonariusza zawiesza się w czynnościach służbowych w razie tymczasowego aresztowania lub wszczęcia przeciwko niemu postępowania karnego w sprawie o przestępstwo umyślne ścigane z urzędu. W dniu [...] r. do Dyrektora Aresztu Śledczego wpłynęło zawiadomienie z Prokuratury Rejonowej , sygn. akt [...] z dnia [...] r. informujące o postawieniu M. M. zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 231 § 1 kk, art. 158 § 1 kk i art. 157 § 2 kk przy zastosowaniu art. 11 § 2 kk. Mając na uwadze powyższe, Dyrektor Aresztu Śledczego decyzją personalną nr [...] z dnia [...] r. zawiesił M. M. w czynnościach służbowych do dnia [...] r. Następnie na podstawie pisma Prokuratury Rejonowej z dnia [...] r. zawiadamiającego o skierowaniu do Sądu Rejonowego aktu oskarżenia przeciwko M. M, Dyrektor Aresztu Śledczego, decyzją personalną z dnia [...] r. przedłużył okres zawieszenia w czynnościach służbowych od dnia [...] r. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania karnego, zgodnie z art. 37 ust. 3 ustawy o Służbie Więziennej. W związku z powyższym, mając na uwadze treść art. 120 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej od dnia 1 kwietnia 2004 r., tj. najbliższego terminu płatności do dnia zwolnienia wypłacano M. M. 50% należnego uposażenia. Z uwagi na pisemne zgłoszenie wystąpienia ze służby w Służbie Więziennej przez M. M. w dniu [...] r., decyzją personalną nr [...] z dnia [...] r. M. M. został zwolniony ze służby z dniem [...] r. na podstawie art. 39 ust. 2 pkt 6 cyt. ustawy o Służbie Więziennej. W dniu [...] r. M. M. złożył wniosek o wypłacenie 50% zawieszonego uposażenia, a w dniu [...] r. uściślił w/w wniosek o uchylenie decyzji o zawieszeniu w czynnościach służbowych uzasadniając go formą zwolnienia ze służby tj. na własną prośbę zgodnie z art. 39 ust. 2 pkt 6 ustawy o Służbie Więziennej . W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że M. M. w trakcie postępowania administracyjnego dołączył do akt nieprawomocny wyrok z dnia [...] r., w którym został uznany za winnego popełniania zarzucanych mu czynów tj. z art. 231 § 1 kk i art. 157 § 2 kk. W tym miejscu organ podniósł, iż twierdzenie skarżącego, że podjęcie decyzji o uchyleniu zawieszenia nie jest obligatoryjne i uzależnione od podstawy zwolnienia ze służby na własną prośbę jest błędne, bowiem zgodnie z art. 37 ust. 1 i 3 i art. 120 ust. 1 cyt. ustawy, decyzja o zawieszeniu, jak i o uchyleniu zawieszenia w przypadku trwającego postępowania karnego ma charakter fakultatywny i jest uzależniona od prawomocnego zakończenia tego postępowania. W dniu wydawania decyzji postępowanie karne nie było prawomocnie zakończone, nie ustały więc przesłanki będące podstawa decyzji o zawieszeniu M. M. w czynnościach służbowych M. M. złożył odwołanie od powyższej decyzji. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił utrzymanie przez organ I instancji zawieszenia w czynnościach służbowych w momencie ustania stosunku służby i brak wypłaty zawieszonej części uposażenia. Nadto w uzupełnieniu odwołania skarżący powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 2 listopada 2004 r., sygn. akt II SA/Sz 3563/03, twierdząc, że ma on zastosowanie w niniejszej sprawie, bowiem dotyczy analogicznego przepisu ustawy o Straży Granicznej. Dyrektor Okręgowej Służby Więziennej decyzją z dnia [...] r. , nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 31 ust. 3 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. W uzasadnieniu orzeczenia organ odwoławczy wskazał, że procedura zawieszania funkcjonariusza Służby Więziennej w czynnościach służbowych uregulowana jest w art. 37 i art. 120 ustawy o Służbie Więziennej. Zgodnie z art. 120 ust. 1 w/w ustawy funkcjonariuszowi zawieszonemu w czynnościach służbowych zawiesza się, od najbliższego terminu płatności wypłatę 50% należnego uposażenia. Wszczęcie przeciwko funkcjonariuszowi postępowania karnego w sprawie o przestępstwo umyślne ścigane z urzędu, w myśl art. 37 ust. 1 cyt. ustawy jest obligatoryjną przesłanką do zawieszenia funkcjonariusza w czynnościach służbowych, które może nastąpić na czas nie dłuższy niż 3 miesiące. Natomiast w szczególnie uzasadnionych przypadkach okres tego zawieszenia można przedłużyć do czasu prawomocnego zakończenia postępowania karnego. Z uwagi na ciężar przedstawionych skarżącemu zarzutów, dobro służby oraz fakt niezakończenia postępowania karnego uczyniono tak w przedmiotowej sprawie. Ponadto organ II instancji podał, że w świetle przeprowadzonego postępowania administracyjnego, wbrew temu co twierdzi skarżący, podjęcie decyzji o uchyleniu zawieszenia nie jest przesłanką obligatoryjną i nie jest uzależnione od podstawy zwolnienia ze służby na własną prośbę, bowiem zgodnie z art. 37 ust. 1 i 3 oraz art. 120 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej, zarówno decyzja o zawieszeniu jak i o uchyleniu zawieszenia w przypadku trwającego postępowania karnego ma charakter fakultatywny i jest uzależniona od prawomocnego zakończenia postępowania. W dniu wydawania przedmiotowej decyzji postępowanie karne nie było prawomocnie zakończone, zatem nie ustały przesłanki będące podstawą decyzji o zawieszeniu. Odnośnie podnoszonego przez skarżącego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego , organ wskazał, iż nie ma on zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem istnieją odrębne uregulowania prawne dotyczące funkcjonariuszy Straży Granicznej i Służby Więziennej. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. M, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej decyzji I Instancji jako naruszających prawo. Skarżący wskazał, iż argumentacja organów obu instancji dot. odmowy zawieszenia postępowania jest błędna i narusza przepisy obowiązującego prawa, bowiem nie jest on już funkcjonariuszem Służby Więziennej i nie ma obowiązku wykonywania czynności służbowych wynikających ze stosunku służby i utrzymywanie stanu zawieszenia w czynnościach służbowych jest bezprzedmiotowe. W istniejącym stanie faktycznym zasadnym jest wydanie przez organ I instancji – po uprawomocnieniu się decyzji o zwolnieniu ze służby – decyzji o uchyleniu zawieszenia w czynnościach służbowych i wypłacie zawieszonej części uposażenia. W ocenie skarżącego niezasadne jest również twierdzenie organów, że z uwagi na ciężar postawionych zarzutów w toku postępowania karnego uznały za nieuzasadnione podjęcie decyzji o uchyleniu zawieszenia i wypłaty zawieszonego uposażenia, bowiem na mocy art. 7 Kpa organy mają obowiązek działać tylko na podstawie i w granicach obowiązującego prawa i żaden przepis ustawy o Służbie Więziennej nie daje podstawy prawnej do odmowy uchylenia decyzji o zawieszeniu i wypłaty zawieszonego uposażenia z powodu ciężkości stawianych zarzutów. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Okręgowej Służby Więziennej wniósł o jej oddalenie, podtrzymują argumentację jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2006r. sygn. akt II SA/ Sz 406/06, uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia [...] r. oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Aresztu Śledczego z dnia [...] r. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że stosunek służbowy M. M. ustał na podstawie decyzji personalnej podjętej na podstawie pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby, tj. stosownie do art. 39 ust. 2 pkt 6 ustawy o Służbie Więziennej. Instytucja zawieszenia w czynnościach przewidziana została dla funkcjonariuszy pozostających w służbie. Skoro skarżący został zwolniony ze służby, to, pomimo niezakończenia postępowania karnego, po stronie zakładu pracy powstał obowiązek rozliczenia się z nim w myśl art. 120 ust. 2 cyt. ustawy. Ciężar postawionych skarżącemu zarzutów powinien być przedmiotem oceny przy rozpatrywaniu jego wniosku o zwolnienie ze służby i skutkować decyzją odmowną. Nie może on natomiast uzasadniać nieuwzględnienia żądania wypłaty zawieszonego uposażenia po ustaniu stosunku służbowego na zasadzie art. 39 ust. 2 pkt 6 ustawy o Służbie Więziennej. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej , wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, jak również o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skargę kasacyjną oparł na zarzucie naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 37 i art. 120 ustawy o Służbie Więziennej, polegającą na przyjęciu, że po stronie organu administracji istniał obowiązek rozliczenia się ze zwolnionym funkcjonariuszem w myśl art. 120 ust. 2 cyt. ustawy. Organ podtrzymał przedstawioną wcześniej argumentację, zgodnie z którą brak było podstaw do wydania decyzji o uchyleniu zawieszenia M. M. w czynnościach służbowych, z uwagi na niezakończenie toczącego się postępowania karnego. Organ dodał ponadto, że Sąd I instancji pominął ratio legis przepisu art. 120 ust 2 ustawy o Służbie Więziennej, którym jest pozbawienie funkcjonariuszy-przestępców prawa do pobierania wynagrodzenia równego wynagrodzeniu funkcjonariuszy pełniących służbę, przy jednoczesnym wypłaceniu zawieszonego uposażenia funkcjonariuszom, których sąd karny oczyścił z zarzutów. Fakt zwolnienia funkcjonariusza na jego prośbę nie nakłada na organ obowiązku wypłaty zawieszonej części uposażenia, ponieważ do momentu zwolnienia ze służby był on zawieszony a przyczyny zawieszenia nie ustały. W odpowiedzi na skargę kasacyjną M. M. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Podkreślił, że wobec zwolnienia go ze służby utrzymywanie stanu zawieszenia w czynnościach służbowych byłoby bezprzedmiotowe. Wydając decyzję o zwolnieniu skarżącego ze służby na jego prośbę Dyrektor Aresztu Śledczego musiał liczyć się z tym, iż jej następstwem będzie uchylenie zawieszenia w czynnościach służbowych i konieczność wypłaty zawieszonej części uposażenia. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 lutego 2007r. sygn. akt I OSK 1757/06 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz zasądził od M. M. na rzecz Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Sąd uznał zarzut skargi kasacyjnej, naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, tj. art.120 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej za zasadny. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że brak jest podstaw prawnych do utożsamiania uchylenia zawieszenia z wygaśnięciem decyzji o zawieszeniu w czynnościach służbowych. Wygaśnięcie decyzji o zawieszeniu w momencie zwolnienia funkcjonariusza ze służby oraz rozwiązanie stosunku służbowego z innych przyczyn niż wymienione w art. 39 ust. 2 pkt 3 i 4 oraz ust. 3 pkt 2 nie powoduje nabycia prawa do zawieszonego uposażenia na podstawie art. 120 ust. 2 ustawy. Uprawnienie to uzależnione jest przed wszystkim od uchylenia zawieszenia w czynnościach służbowych, a nie od wygaśnięcia decyzji o zawieszeniu. Na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że błędne jest stanowisko WSA , iż " ciężar postawionych skarżącemu zarzutów powinien być przedmiotem oceny przy rozpatrywaniu jego wniosku o zwolnienie ze służby i skutkować ewentualnie decyzją odmowną". Zgodnie z art. 39 ust. 2 pkt 6 w/w ustawy funkcjonariusza zwalnia się ze służby w przypadku zgłoszenia przez niego wystąpienia ze służby. W myśl zaś art.39 ust. 5 w/w ustawy funkcjonariusza zwalnia się ze służby w terminie 3 miesięcy od dnia pisemnego zgłoszenia przez niego wystąpienia ze służby. Oznacza to, że rozwiązanie stosunku służbowego na powołanej podstawie jest obligatoryjne oraz że funkcjonariusz nie może pozostawać w służbie po upływie wskazanego okresu. Organ nie może zatem odmówić uwzględnienia powyższego wniosku. Dopuszczalne jest natomiast rozwiązanie przez organ z funkcjonariuszem stosunku służbowego na innej podstawie, z tym musi to nastąpić przed upływem 3 miesięcy-od dnia pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji powinien ocenić legalność zaskarżonej decyzji Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej , mając na uwadze przedstawioną przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnię przepisów o Służbie Więziennej. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. Nr 153, poz. 1269 / sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowania przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm./ Sąd jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny zawartą w wyroku z dnia 23 lutego 2007r. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z ustawą z dnia 26 kwietnia 1996 r .(Dz. U. z 2002r, Nr 207, poz. 1761 ze zm.) uprawnienie funkcjonariusza więziennictwa do uposażenia powstaje z dniem mianowania na stanowisko służbowe (art. 96 ust. 2), a wygasa z ostatnim dniem miesiąca, w którym nastąpiło zwolnienie ze służby lub zaistniały inne okoliczności uzasadniające wygaśnięcie tego prawa (art. 102 ust. 3). W tym okresie dopuszczalna jest zmiana uposażenia z dniem zaistnienia okoliczności uzasadniających taką zmianę (art.102 ust. 1) lub zawieszenie części uposażenia w sytuacjach określonych w art. 120 ust. 1 i art. 121 ust.1 ustawy. Kwestię wypłaty zawieszonej części uposażenia regulują zaś art. 120 ust. 2 i art. 121 ust. 2 w zw. z ust. 3 w/w ustawy. Zgodnie z art.120 ust. 2 w/w ustawy w razie prawomocnego umorzenia postępowania karnego lub uniewinnienia prawomocnym wyrokiem sądu, funkcjonariusz otrzymuje część uposażenia, której wypłata została zawieszona oraz podwyżki tego uposażenia, wprowadzone w okresie zawieszenia, choćby umorzenie lub uniewinnienie nastąpiło po zwolnieniu funkcjonariusza ze służby. Przepisu tego nie stosuje się w przypadku, gdy postępowanie karne umorzono z powodu przedawnienia, amnestii lub warunkowo( ust. 3). Stosownie zaś do art.120 ust. 2 w razie uchylenia zawieszenia w czynnościach służbowych, funkcjonariusz otrzymuje część uposażenia, chyba że został zwolniony ze służby z przyczyn określonych w art. 39 ust. 2 pkt 3 i 4 oraz ust. 3 pkt 2. Art. 121 ust 2 w/w ustawy łączy uchylenie skutków finansowych zawieszenia w czynnościach służbowych z określonym zakończeniem postępowania karnego. Z przepisu tego w zw. z art.121 ust. 3 w/w ustawy wynika, bowiem że funkcjonariusz nabywa prawo do zawieszonego uposażenia (zwiększonego o ewentualne podwyżki wprowadzone w okresie zawieszenia) tylko w przypadku prawomocnego umorzenia postępowania karnego (z wyjątkiem warunkowego umorzenia oraz umorzenia postępowania z uwagi na przedawnienie lub amnestię). Wypłata takiego uposażenia nie jest wówczas uzależniona od żadnych innych dodatkowych warunków, w szczególności nie zależy od tego czy funkcjonariusz pozostaje w służbie czy też stosunek służbowy- i na jakiej ewentualnie podstawie- został z nim rozwiązany. Przyczyna zwolnienia ze służby ma istotne znaczenie w przypadku określonym w art. 120 ust. 2 w/w ustawy. Rozwiązanie stosunku służbowego w oparciu o art. 39 ust. 2 pkt 3 i 4 oraz ust. 3 pkt 2 w/w ustawy zawsze pozbawia funkcjonariusza omawianych uprawnień. Jednakże z art.120 ust.2 w/w ustawy wynika, że prawo do zawieszonej części uposażenia zależy od uchylenia zawieszenia w czynnościach służbowych. Taka regulacja jest odmienna od rozwiązań przyjętych w niektórych innych służbach mundurowych, w tym w Straży Granicznej. Ustawa o Straży Granicznej, do której odnosi się wielokrotnie powoływane przez skarżącego orzeczenie WSA w Warszawie, w art. 128 ust. 2 przyznaje prawo do zawieszonej części uposażenia także w razie ustania zawieszenia w czynnościach służbowych. Ustawa o Służbie Więziennej powyższej możliwości jednak nie przewiduje, co niewątpliwie miało charakter zamierzony. Gdyby celem ustawodawcy było rozszerzenie przedmiotowych uprawnień w stosunku do funkcjonariuszy więziennictwa, to również ich roszczenia jednoznacznie powiązałby z ustaniem zawieszenia w obowiązkach służbowych. Skoro tego nie uczynił, to brak jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, iż roszczenia przewidziane w art.120 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej przysługują nie tylko w razie uchylenia, ale także ustania z mocy prawa zawieszenia w czynnościach służbowych. Przepisy dotyczące uposażenia funkcjonariuszy służb mundurowych muszą być interpretowane i stosowane zgodnie z ich brzmieniem. Niedopuszczalna jest ani ich zawężająca wykładnia, ani wykładnia rozszerzająca uprawnienia wynikające wprost z określonej normy prawnej. W związku z powyższym, iż przesłanki zawieszenia funkcjonariusza Służby Więziennej w czynnościach służbowych określone zostały w art. 37 ust. 1 i ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej. Powyższe zawieszenie jest obligatoryjne w razie wszczęcia przeciwko funkcjonariuszowi postępowania karnego w sprawie o przestępstwo umyślne ścigane z urzędu. Funkcjonariusza zawiesza się w czynnościach służbowych -na czas nie dłuższy niż 3 miesiące, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach okres zawieszenia można przedłużyć do czasu zakończenia postępowania karnego. Ustawa o Służbie Więziennej nie reguluje wprost kwestii uchylenia zawieszenia w czynnościach służbowych. Należy jednak przyjąć, że skutki takie może pociągać tylko ustanie przyczyn zawieszenia. Jeżeli zawieszenie funkcjonariusza w czynnościach służbowych jest obligatoryjne i funkcjonariusz został zawieszony w czynnościach służbowych z uwagi i na czas trwania postępowania karnego, to tylko zakończenie takiego postępowania karnego w trakcie trwania stosunku służbowego może uzasadniać uchylenie zawieszenia. Z istoty zawieszenia w czynnościach służbowych wynika bowiem, że instytucja ta powiązana jest z istniejącym stosunkiem służbowym. W momencie zwolnienia ze służby decyzja o zawieszeniu wygasa. Uchylenie zawieszenia jest możliwe tylko w trakcie trwania stosunku służbowego i wyłącznie z powodu ustania przyczyn stanowiących postawę zawieszenia. Brak jest podstaw prawnych do utożsamiania uchylenia zawieszenia z wygaśnięciem decyzji o zawieszeniu w czynnościach służbowych. Tym samym wygaśnięcie decyzji o zawieszeniu w momencie zwolnienia funkcjonariusza ze służby oraz rozwiązanie stosunku służbowego z innych przyczyn niż wymienione w art. 39 ust. 2 pkt 3 i 4 oraz ust. 3 pkt 2 w/w ustawy nie powoduje nabycia prawa do zawieszonego uposażenia na podstawie art.120 ust. 2 w/w ustawy. Uprawnienie to uzależnione jest przed wszystkim od uchylenia zawieszenia w czynnościach służbowych, a nie od wygaśnięcia decyzji o zawieszeniu. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, pomimo jej błędnego uzasadnienia. Organ, bowiem odmówił uchylenia zawieszenia skarżącego w czynnościach służbowych i wypłaty zawieszonej części uposażenia z uwagi na trwające wobec M. M. postępowanie karne. Organ nie wziął pod uwagę faktu, że decyzja o zawieszeniu wygasła z mocy prawa na skutek zwolnienia skarżącego ze służby na jego wniosek i z tej przyczyny nie można uchylić tegoż zawieszenia oraz wypłacić skarżącemu żądanych kwot. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm./, orzekł jak w sentencji.