II SA/Łd 195/07

Dnia 20 czerwca 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA: Arkadiusz Blewązka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA: Barbara Rymaszewska, Sędzia WSA: Joanna Sekunda-Lenczewska, Protokolant asystent sędziego Katarzyna Orzechowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2007 roku przy udziale - sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie zasiłku stałego i nakazania zwrotu nienależnego zasiłku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], Nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Sygn. akt: II SA/Łd 195 / 07 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie przepisu art. 138 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), oraz art. 6 pkt 16, art. 98 i "art. 105 ust. 5" ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] w sprawie zmiany decyzji dotyczącej przyznania W. S. zasiłku stałego, uznania zasiłku pobranego za okres od maja 2005 r. do sierpnia 2006 r. w kwocie 6.688,00 zł za świadczenie nienależne i zobowiązania strony do zwrotu tegoż świadczenia w 16 ratach po 418,00 zł każda w okresie od listopada 2006 r. do lutego 2008 r. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ odwoławczy podał, że Prezydent Miasta Ł. w dniu [...] wydał decyzję zmieniającą decyzję w sprawie przyznania W. S. zasiłku stałego od maja 2005 r. do grudnia 2006 r. w ten sposób, że ograniczył pomoc w całości od maja 2005 r.; uznał świadczenie przyznane decyzją z dnia 17 czerwca 2005 r. w formie zasiłku stałego za okres od maja 2005 r. do sierpnia 2006 r. w kwocie 6.688,00 zł za świadczenie nienależnie pobrane w całości, a także zobowiązał stronę postępowania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w 16 ratach po 418 zł poczynając od listopada 2006 r. do lutego 2008 r.. Wskazanej decyzji organ nadał rygor natychmiastowej wykonalności. Dalej organ podkreślił, iż w toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że strona jest właścicielem mieszkania własnościowego położonego w Ł. przy ul. A o pow. 42 m² . Poza posiadaniem tegoż lokalu W. S. zajmuje 3 – pokojowe mieszkanie spółdzielcze w Ł. przy ul. B. Pozwoliło to organowi dojść do wniosku, iż W. S. posiada własne zasoby majątkowe w postaci nieruchomości i jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową. Zdaniem organu posiadanie dwóch mieszkań umożliwiało uzyskanie środków finansowych z umowy najmu. Ponadto strona miała możliwość sprzedania mieszkania własnościowego (w którym sama nie zamieszkuje) i uzyskania środków na własne utrzymanie. Odwołanie od niniejszej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. złożył W. S. wskazując w szczególności swą ciężką sytuację majątkową, oraz podkreślając, iż stan jego zasobności majątkowej był znany pracownikom pomocy społecznej od samego początku ubiegania się o świadczenie z pomocy społecznej. . Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł.. W uzasadnieniu wskazało, że W. S. nie poinformował organu o swojej faktycznej sytuacji. Informacji dotyczącej tego, że odziedziczył po swoim ojcu mieszkanie własnościowe położone w Ł. przy ul. A, w którym nie zamieszkuje, gdyż posiada również w Ł. mieszkanie spółdzielcze położone przy ul. B udzielił organowi pierwszej instancji dopiero po jego interwencji w dniu 4 sierpnia 2006 r. Z uwagi na fakt, iż sytuacja strony znacznie różniła się od tej, jaką znano w chwili wydawania decyzji przyznającej zasiłek stały, a W. S. ma możliwość samodzielnego przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazł – zdaniem organu odwoławczego – słusznie uznano, iż doszło do nienależnego pobrania zasiłku. W dniu 18 stycznia 2006 r. W. S. złożył skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wnosząc o jej uchylenie. Wskazał, iż jest on sześćdziesięcioletnim bezrobotnym bez prawa do zasiłku. Podkreślił, iż pracownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej od pierwszego wywiadu przeprowadzonego w maju 2005 r. wiedział, że skarżący jest właścicielem spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w spółdzielni mieszkaniowej. Podniósł, że zarówno zajmowane przez niego mieszkanie lokatorskie jak i mieszkanie własnościowe odziedziczone po ojcu są zadłużone. Podkreślił, iż nie może sprzedać mieszkania własnościowego, gdyż jego zmarły ojciec zobowiązał go do przekazania mieszkania synowi, gdy ten się usamodzielni. Z mieszkania tego nie czerpie żadnych korzyści, a korzystający z niego obecnie znajomi syna opłacają jedynie czynsz i świadczenia. Podniósł, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej, żyje na pograniczu ubóstwa, nie potrafił przystosować się do przemian polityczno – gospodarczych po 1990 r.. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie postulując uznanie uzasadnienia zaskarżonej decyzji za integralna część odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Zgodnie z treścią art. 3 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), (w skrócie: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Analogiczne unormowanie zawiera art. 1 par. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 par. 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie, nie będąc ograniczonym zarzutami i wnioskami skargi oraz przywołaną podstawą prawną (art. 134 par. 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się w zaskarżonej decyzji oraz w decyzji ją poprzedzającej tego rodzaju uchybień, które nie pozwalają na ich pozostawienie w obrocie prawnym. Organy administracji ferujące decyzje w niniejszym postępowaniu, prawidłowo wskazały na przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), jako na podstawę wydanego rozstrzygnięcia. W szczególności prawidłowa jest konstatacja organów, iż przepis art. 106 ust. 5 pozwala decyzję administracyjną wydaną na gruncie tejże ustawy zmieniać lub uchylać na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia. Przy czym świadczenia nienależnie pobrane podlegają dodatkowo zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej (art. 98 omawianej ustawy). Co prawda organ odwoławczy w podstawie prawnej wydanego rozstrzygnięcia wskazał błędnie przepis art. 105 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, to jednak wobec prawidłowo przywołanej w uzasadnieniu decyzji treści przepisu art. 106 ust. 5 tejże ustawy, powyższą omyłkę uznać należało za nieistotną dla wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowe jest również wskazanie organów, iż przepis art. 6 pkt 16) omawianej ustawy za świadczenie nienależnie pobrane uznaje świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. O ile przywołanej powyżej podstawie rozstrzygnięcia nie można postawić zarzutu niezgodności z prawem, o tyle zarzut ten jest aktualny w zakresie prowadzonego postępowania wyjaśniającego. Nie może być kwestionowana okoliczność, iż organy administracji w toku prowadzonego postępowania winny stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Obowiązkiem organu administracji publicznej jest wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 par. 1 k.p.a.). Zaś ocena udowodnienia określonej okoliczności możliwa jest jedynie na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Natomiast w niniejszej sprawie zachowanie organów administracji w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego urąga powyższym regulacjom i prowadzi do wniosku o dowolności rozstrzygnięcia w kwestii przedstawienia przez skarżącego organowi pomocowemu nieprawdziwych informacji. O tym czy skarżący rzeczywiście uzyskał świadczenie pomocowe jako skutek przedstawienia nieprawdziwych informacji można zdecydować posiadając informacje na temat tego jakie były okoliczności i podstawy przyznania skarżącemu zasiłku stałego decyzją z dnia [...] Skoro jednak w aktach niniejszego postępowania brak jest jakichkolwiek dowodów związanych z przyznanym zasiłkiem, to nie sposób zweryfikować tezy o podaniu przez skarżącego organowi pomocowemu nieprawdziwych informacji. Wydaje się, iż organ pomocowy winien nie tylko załączyć akta postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] ale także – po dokonanej analizie wywiadu, bądź wywiadów przeprowadzonych ze skarżącym przed wydaniem tejże decyzji – poddać weryfikacji, w następstwie oceny wszechstronnie zgromadzonego materiału dowodowego, tezę skarżącego, iż pracownik socjalny był informowany o całości jego sytuacji majątkowej. Skoro ocena udowodnienia określonej okoliczności możliwa jest jedynie na podstawie całokształtu materiału dowodowego, to ten materiał dowodowy, który został zgromadzony w niniejszym postępowaniu nie pozwala na wyciągnięcie tych wniosków, do jakich doszły organy. Niezależnie od powyżej wskazanych błędów przeprowadzonego postępowania podnieść należy, iż działania organów administracji w niniejszej sprawie zasługują na krytykę także i z tego powodu, że skarżący we wniesionym odwołaniu od decyzji pierwszej instancji zawarł tego rodzaju stanowisko i powołał się na takie okoliczności, które mogły stanowić wniosek o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Stosownie bowiem do treści przepisu art. 104 ust 4 w związku z art. 98 omawianej ustawy w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu Skoro naczelną zasadą postępowania administracyjnego jest obowiązek organów należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a jednocześnie organy te winny czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu organy winny udzielać niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.), to rolą organów administracji było co najmniej zwrócenie się do skarżącego o doprecyzowanie stanowiska zajętego w odwołaniu, a w szczególności do wskazania czy poprzez przytoczenie okoliczności o swej trudnej sytuacji dochodowej ubiega się o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Ponadto wskazać należy, iż stosownie do treści przepisu art. 104 ust. 3 omawianej ustawy wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Powyższa regulacja – mimo tego, iż nie odwołuje się do konkretnych kryteriów nie oznacza aby organy miały w tym zakresie zupełną dowolność w kształtowaniu obowiązków strony. Jako rozstrzygnięcie uznaniowe określenie terminu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wymaga wnikliwego uzasadnienia, pozwalającego zweryfikować tok rozumowania organu prowadzący do wydanego w tym zakresie rozstrzygnięcia. Z żalem należy skonstatować, iż uzasadnienia decyzji obu instancji pozbawione są jakiejkolwiek refleksji w tym zakresie, pomimo rozłożenia na raty podlegającego zwrotowi świadczenia. W tym zakresie organom obu instancji zasadnie należy postawić zarzut naruszenia przepisu art. 107 par. 3 k.p.a. Z przytoczonych powyżej względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 "c" p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą uznając, iż stwierdzone naruszenia przepisów o postępowaniu miały istotny wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia zarówno przez organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy. Wobec uchylenia zaskarżonej decyzji konieczne stało się stwierdzenie, iż nie podlega ona wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Z tych wszystkich względów orzeczono jak powyżej.