II SA/Gl 1042/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka Sędzia WSA Włodzimierz Kubik Protokolant starszy referent Anna Trzuskowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania od decyzji wydanej w sprawie przejęcia nieruchomości na własność Państwa za spłaty pieniężne 1. uchyla zaskarżone postanowienie i orzeka, że nie podlega ono wykonaniu, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej kwotę [...]zł ([...] złotych) zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją Wiceprezydenta Miasta B. z dnia [...] r. Nr [...] wydaną z powołaniem się na treść art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne ( Dz. U. Nr 21 poz. 118, zwaną dalej ustawą z dnia 29 maja 1974 r. ) orzeczono o przejęciu na własność Państwa części gospodarstwa stanowiącego własność J. Z. składającego się z "działek nr cz. [...] k.m. [...] o pow. [...] m2 bez zabudowań", za spłatę pieniężną w kwocie [...] zł. W piśmie z dnia [...]1994 r., którego treść co do sformułowanych w nim żądań została sprecyzowana w toku dalszego postępowania (vide protokół SKO w K. z dnia [...] 2006 r.). J. W. działając w imieniu własnym i pozostałych spadkobierców po J. Z., wniosła o stwierdzenie nieważności w/w decyzji zarzucając, że wypłacone za przejętą nieruchomość odszkodowanie nie odpowiadało "cenom prywatnym". Po rozpoznaniu tego wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...]r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności objętej postępowaniem decyzji stojąc na stanowisku, że do przejęcia nieruchomości doszło na wniosek strony i w oparciu o obowiązującą wówczas ustawę z dnia 29 maja 1974 r. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane następnie w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r. nr [...] wydaną w następstwie rozpoznania odwołania J. W.. Na skutek wniesionej przez J. W/ skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 13 października 2005 r. sygn. akt IVSA/Wa 33/05 stwierdził nieważność w/w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Wojewody [...] stojąc na stanowisku, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów o właściwości tych organów. Jednocześnie sąd ten wskazał, że uprawnionym do rozpoznawania złożonego wniosku o stwierdzenie nieważności jest właściwe miejscowo samorządowe kolegium odwoławcze. W konsekwencji sprawa została przekazana do rozpoznania Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w K. ( dalej SKO w K. ), które decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną m.in. na podstawie art. 158 §1 i § 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 5 i art. 156 § 2 kpa oraz art. 24 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogródkach działkowych ( Dz. U. Nr 169 poz.1419, zwanej dalej ustawą o rodzinnych ogródkach działkowych ) stwierdziło, że decyzja Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie przejęcia nieruchomości na własność Państwa za spłaty pieniężne, dotycząca części działki nr [...] k.m. [...], położonej w B., o pow. [...] m2 została wydana z naruszeniem prawa. Orzekło również, że przedmiotowa decyzja była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały oraz iż wywołała ona niedopuszczalne skutki prawne. Uzasadniając to rozstrzygnięcie SKO po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy stwierdziło, że zgodnie z art. 1 ustawy z 29 maja 1974 r. za rentę lub spłaty pieniężne mogła być przekazana jedynie nieruchomość stanowiąca odrębny przedmiot własności w rozumieniu art. 46 § 1 Kodeksu cywilnego, nie zaś udział we współwłasności takiej nieruchomości. Wynika to zdaniem SKO również z treści art. 28 ust. 1 tej ustawy. Przejęciu podlegała zatem cała wyodrębniona fizycznie jako część powierzchni ziemskiej działka a istnienie udziałów w jej współwłasności miało znaczenie przy ustalaniu przysługujących poszczególnych współwłaścicielom spłat pieniężnych. Nie było w związku z tym możliwe i dopuszczalne, jak to nastąpiło kwestionowaną decyzją, przejęcie na własność Państwa powierzchni [...] m2 jako odpowiadającej [...]/[...] udziału we własności działki nr [...] o powierzchni [...] m2, bez uprzedniego wydzielenia tego udziału J. Z. w odrębną działkę jako odrębnej nieruchomości. W konsekwencji z tego powodu kontrolowana decyzja o przejęciu była niewykonalna, gdyż bez geodezyjnego wydzielenia [...] m2 powierzchni działki jako odrębnego przedmiotu własności nie sposób stwierdzić, która część działki nr [...] miała być przyjęta na własność Państwa. Niewykonalność ta ma przy tym zdaniem SKO charakter trwały gdyż obecnie nie obowiązują już przepisy przewidujące przejmowanie na ówczesnych zasadach nieruchomości za spłaty pieniężne. Nadto po takim wydzieleniu ewentualna decyzja o przejęciu wydzielonej działki miałaby już inną treść i w konsekwencji musiałoby dojść do wydania zupełnie nowej decyzji niż decyzja kontrolowana. W konsekwencji zdaniem SKO w K. decyzja ta została wydana z powodującą jej nieważność wadą o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 5 kpa. Brak jest jednak zdaniem organu orzekającego podstaw do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji a to z tego względu, że wywołała ona nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa. Po jej wydaniu doszło bowiem do przekazania m.in. działki nr [...] w nieodpłatne użytkowanie Polskiemu Związkowi Działkowców, a to wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. decyzją Kierownika Rejonowego Zarządu Gospodarki Terenami w B. z dnia [...] r. nr [...]. W konsekwencji na nieruchomości tej zostały urządzone pracownicze ogródki działkowe. Są one wykorzystywane obecnie przez członków [...] Ogrodu Działkowego "[...]" w B.. Zgodnie zaś z art. 24 ust. 1 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych "Zasadne roszczenia osoby trzeciej do nieruchomości zajętej przez rodzinny ogród działkowy podlegają zaspokojeniu wyłącznie poprzez wypłatę odszkodowania lub zapewnienie nieruchomości zamiennej. Oznacza to zakaz przywracania w stosunku do takich terenów ich pierwotnego stanu własnościowego. Wówczas bowiem ogród taki funkcjonowałby na terenie nieruchomości stanowiącej własność prywatną, co pozostawałoby też w kolizji z treścią art. 9 tej ustawy zgodnie z którą "Rodzinne ogrody działkowe zakładane są na gruntach stanowiących własność Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego oraz Polskiego Związku Działkowców. Z tego też względu z mocy unormowania zawartego w art. 156 § 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 5 kpa niemożliwe było stwierdzenie nieważności kontrolowanej decyzji a jedynie orzeczenie na podstawie art. 158 § 2 kpa o jej niezgodności z prawem. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Polski Związek Działkowców wniósł o uchylenie w/w decyzji SKO w K. w całości jako wydanej bez wzięcia pod uwagę przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących współwłasności. Z przepisów tych ( art. 195 i n.) wynika bowiem, że w razie gdy nieruchomość stanowi współwłasność w częściach ułamkowych, która to sytuacja zachodziła w rozpoznawanej sprawie, każdy ze współwłaścicieli może bez ograniczeń dysponować swoim udziałem we współwłasności. Rozporządzenie udziałem jest rozporządzaniem ułamkową częścią prawa własności. Jego przedmiotem jest przysługujący współwłaścicielom udział we współwłasności. Zbycie udziału podlega regułom określonym dla przeniesienia prawa własności. Z tego też względu możliwe było wydanie zdaniem Polskiego Związku Działkowców decyzji o przejęciu na rzecz Państwa udziału J. Z. którego wysokość nie była nigdy kwestionowana. Nie zbadano również kwestii przejęcia pozostałej części współwłasności działki nr [...], co było zdaniem składającego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, niezbędne dla należytego ustalenia podstaw wydania kontrolowanej przez SKO w K. decyzji. Nie można bowiem wykluczyć, że na własność Państwa przeszła cała działka nr [...], co czyniłoby nietrafną argumentację organu orzekającego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji objętej postępowaniem. W piśmie procesowym z dnia [...] nazwanym "Odwołanie" niezadowolenie z decyzji SKO wyraziła również J. W.. Zarzuciła, że skoro orzeczono o wydaniu decyzji o przejęciu nieruchomości jej ojca z naruszeniem prawa to należało przyznać jego spadkobiercom odszkodowanie za rzeczywiście poniesioną szkodę. Kolejnym pismem które wpłynęło do SKO w K. dnia [...] 2006 r. J. W. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy powołując się na pouczenie zawarte w w/w decyzji SKO z dnia [...] r. Również w tym piśmie wniosła o orzeczenie stosownej rekompensaty względnie przyznania "gruntu zamiennego". Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. powołując się na treść art. 134 w zw. z art. 127 § 3 kpa stwierdziło niedopuszczalność w/w "odwołania" J. W. zawartego w jej piśmie z dnia [...]. Uzasadniając to postanowienie stwierdziło, że J. W. została pouczona należycie w treści decyzji SKO z dnia [...] r. o przysługującym od tej decyzji w środku odwoławczym w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz o terminie i sposobie jego wniesienia. Pomimo prawidłowego pouczenia w ustawowym terminie nie złożyła takiego wniosku tylko odwołanie. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła dopiero w dniu [...] nie nawiązując w nim jednakże do swojego wcześniejszego pisma procesowego z dnia [...] 2006 r. nazwanego "Odwołanie". Skoro odwołanie od decyzji SKO nie przysługuje to należało stwierdzić jego niedopuszczalność na podstawie art. 134 kpa. Kolejnym postanowieniem nr [...] wydanym również [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. stwierdziło, że wniosek J. W. złożony w dniu [...] 2006 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej omawianą wyżej decyzją tego Kolegium z dnia [...] r. został wniesiony z uchybieniem ustawowo określonego terminu. Jako podstawę prawną tego postanowienia wskazano m.in. art. 134 w zw. z art. 127 § 3 i art. 129 § 2 kpa. W jego uzasadnieniu stwierdzono, że objęta wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzja została doręczna J. W. w [...] r. Zawierała ona prawidłowe pouczenie co do terminu i sposobu złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Termin ten upłynął w piątek [...] 2006 r., gdy tymczasem wniosek taki został przez nią złożony dnia [...] 2006 r. Wniosek ten nie zawierał przy tym ani prośby o przywrócenie uchybionego terminu ani żadnego usprawiedliwienia uchybienia terminowi do jego wniesienia. Nie zawierał on także żadnego odniesienia do pisma procesowego J. W. nazwanego "Odwołanie" , złożonego w dniu [...] r. Brak było zatem podstaw do orzekania z urzędu w przedmiocie przywrócenia uchybionego terminu do złożenia tego wniosku, względnie do potraktowania tego wniosku jako oświadczenia o zmianie charakteru odwołania z dnia [...] 2006 r. Swoje wnioski zawarte w omówionych wyżej pismach procesowych z dnia [...] i [...] 2006 r. J. W. podtrzymała następnie w piśmie procesowym z dnia [...] 2006 r. W skardze do Sądu na te postanowienia J. W. wniosła o ich uchylenie jako wydanych z naruszeniem przepisów prawa oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła, że w piśmie procesowym z dnia [...] 2006 r. zatytułowanym "Odwołanie" wyraziła jednoznacznie niezadowolenie z decyzji SKO z dnia [...] r. Pismo to złożyła przy tym w terminie do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skoro zgodnie z treścią art. 127 § 3 kpa do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań, to przy uwzględnieniu treści art. 8 kpa pismo to powinno być potraktowane jako taki wniosek i to złożony w terminie. Co najwyżej SKO, gdy miało wątpliwości co do charakteru tego pisma, to powinno zwrócić się do niej o sprecyzowanie czy istotnie nie stanowi ono wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Powinno ją przy tym pouczyć zgodnie z treścią art. 9 kpa o skutkach prawnych podtrzymania odwołania a zrezygnowania z potraktowania go za wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Bezpodstawnie też przyjęto, że wniosek o rozpatrzenie sprawy został złożony po terminie. Za taki wniosek należało uznać bowiem odwołanie z dnia [...] 2006 r., zaś pismo złożone w dniu [...] 2006 r. należało potraktować jedynie jako dopuszczalne uzupełnienie tego wniosku w zakresie zgłoszonych zarzutów. W odpowiedzi na skargę na przedmiotowe postanowienia SKO w K. wniosło o ich oddalenie podtrzymując w ogólnym zarysie argumentację prezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonych postanowień. Podniosło nadto, że skarżąca przez wydanie tych postanowień nie została ograniczona w żaden sposób w przedstawieniu swoich żądań i w prawie do merytorycznego rozpoznania jej sprawy. Zostały bowiem te żądania rozpoznane w ramach ponownego rozpatrzenia sprawy w następstwie wniosku złożonego przez Polski Związek Działkowców, a to w związku z jej pismem z dnia [...] 2006 r. w którym stwierdziła, że podtrzymuje swoje dotychczasowe wnioski zawarte w pismach z dnia [...] i [...] 2006 r. Rozpoznając skargę J. W. na postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał skargę za zasadną. Zgodzić się bowiem trzeba w pełnej rozciągłości ze stanowiskiem skarżącej, że jej nazwane odwołaniem pismo z dnia [...] 2006 r. należało uznać za wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o jakim mowa w art. 127 § 3 kpa. Za taką konstatacją przemawia zdaniem Sądu jednoznacznie powinność uwzględnienia ogólnych zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7 – 9 kpa. W świetle tych zasad nazwanie tego pisma odwołaniem nie mogło mieć, również zdaniem Sądu, żadnego znaczenia skoro, jak to właściwie podniesiono w skardze, do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się zgodnie z treścią art. 127 § 3 kpa przepisy dotyczące odwołań zaś zgodnie z art. 128 kpa odwołanie nie wymaga szczegółowego uzasadnienia. Wystarczy jeżeli wynika z niego, że strona nie jest zadowolona z wydanej decyzji. Treść pisma skarżącej z dnia [...] 2006 r. wniesionego w terminie otwartym do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, powinna być zatem interpretowana, zarówno w jej interesie jak i w interesie ogólnym, jako taki wniosek. Przy uwzględnieniu tych samych zasad pismo skarżącej złożone w dniu [...] 2006 r. powinno być zaś potraktowane jako uzupełnienie złożonego w terminie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy a nie jako pierwotny wniosek w tym przedmiocie. W świetle powyższych przepisów odmienne potraktowanie tego pisma jest zdaniem Sądu całkowicie niezrozumiałe i niezasadne. Z tego też względu należało przyjąć, że postanowienie o niedopuszczalności odwołania zostało wydane z naruszeniem art. 134 kpa w zw. z art. 127 § 1 i art. 128 kpa przez błędną ich wykładnię jak i niewłaściwe zastosowanie. Wobec powyższego podlegało ono uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ustawą p.p.s.a.). Wbrew stanowisku pełnomocnika SKO sformułowanemu na rozprawie sądowej brak było też zdaniem Sądu podstaw do przyjęcia, że należało stwierdzić niedopuszczalność odwołania gdyż dotyczyło ono kwestii odszkodowawczych, które nie stanowiły przedmiotu orzeczenia decyzją z dnia [...] r. Stanowisko takie nie znajduje bowiem oparcia w obowiązujących przepisach i pozostaje w sprzeczności z treścią art. 15 i 128 w zw. z art. 127 § 3 kpa. Nadto opiera się znowu na błędnym założeniu, że skarżąca wniosła odwołanie a nie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W przedmiocie wykonalności zaskarżonego postanowienia orzeczono na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a., zaś o zwrocie kosztów postępowania sądowego na rzecz skarżącej, stosownie do jego wyniku, na podstawie art. 200, art. 209 i art. 205 § 1 w zw. z art. 211 tej ustawy.