I SA/Go 1620/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Skowrońska-Pastuszko Sędziowie Asesor WSA Barbara Rennert Asesor WSA Alina Rzepecka (spr.) Protokolant Marta Surmacz-Buszkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2007 r. sprawy ze skargi T.K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia wniosku bez rozpoznania I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane, III. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz Skarżącego kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Skarżący T.K. reprezentowany przez pełnomocnika złożył skargę na postanowienie Dyrektora Izby Celnej ( zw. dalej Dyrektor IC) z [...] listopada 2006 roku nr [...] wydane w przedmiocie pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny: Skarżący działając przez doradcę podatkowego J.C. w jednym piśmie z 22 czerwca 2006 roku wniósł jednocześnie o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznych wydanych przez Dyrektora IC nr [...] z dnia [...] grudnia 2005 roku i nr [...] z dnia [...] grudnia 2005 roku, jak również o wznowienie postępowań celnych i podatkowych w sprawach zakończonych tymi decyzjami ostatecznymi. W związku z tak sformułowanym żądaniem Dyrektor IC pismem z 27 lipca 2006 roku poinformował Stronę, iż możliwe jest prowadzenie postępowania jedynie w jednym z w/w. trybów wzruszenia decyzji ostatecznej, w konsekwencji czego należy doprecyzować wniesione żądanie, poprzez wskazanie trybu, na podstawie którego organ winien rozpoznać wniosek. Ponadto również wskazał iż koniecznym jest dołączenie opłaty w znakach skarbowych w kwocie 5,00 zł., do oddzielnie wymienionych decyzji jako odrębnych, indywidualnych spraw. W odpowiedzi pełnomocnik wyjaśnił, iż postępowania w żądanych trybach nadzwyczajnych mogą być wszczęte i prowadzone niezależnie od siebie, przy czym to od organu celnego zależy kolejność ich wszczęcia. Pokreślił, też iż w sprawie zachodzą przesłanki zarówno do wznowienia, jak i stwierdzenia nieważności w/w. decyzji. W kolejnym piśmie - z 8 sierpnia 2006 roku Dyrektor IC ponowił zapytanie co do wskazania trybu w jakim ma być rozpatrywany wniosek z 22 czerwca 2006 roku. Wezwanie oparł na dyspozycji art.169 §1 Ordynacji podatkowej - wyznaczył termin do którego strona winna wyjaśnić powyższą kwestię, oraz zawarł pouczenie o skutkach niewypełnienia tego warunku. Wobec nie usunięcia wskazanych przez organ braków, Dyrektor IC postanowieniem z [...] września 2006 roku pozostawił wniosek Skarżącego bez rozpatrzenia. Na ww. rozstrzygnięcie pełnomocnik złożył zażalenie wnosząc o jego uchylenie. Wskazał, iż sposób działania organu narusza prawo. Podkreślił, że wniosek z 22 czerwca 2006 roku spełniał wymogi formalne określone w art.165 i art.168 Ordynacji podatkowej w zakresie wszczęcia postępowania, a to z kolei winno spowodować wydanie przez organ postanowienia o jego wszczęciu. Wskazał, że zasady wszczynania postępowań w żadnym razie nie stanowią o możliwości zawężania wniosku strony przez jakikolwiek organ administracji państwowej. Dodał też, że żadna norma prawna zawarta w Rozdziale 8 Działu IV ustawy - Ordynacja podatkowa nie zezwala organowi na pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia, tak jak to organ celny uczynił, ponieważ spełnione zostały wymogi formalne podania poprzez wskazanie podstaw prawnych (art.240 §1 pkt1 oraz art.247§1 pkt2 i pkt3 Ordynacji podatkowej), właściwe uzasadnienie i wniesioną opłatę skarbową. Dyrektor IC nie znajdując podstaw do uwzględnienia argumentacji strony postanowieniem z [...] listopada 2006 roku utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. W motywach uzasadnienia wskazał, iż w świetle aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych organ nie jest władny do zmiany kwalifikacji prawnej żądania strony. Podkreślił, iż o tym jaki charakter ma pismo, decyduje sama strona, zaś jeżeli charakter wniesionego pisma budzi wątpliwości, organ ma obowiązek czuwania na tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu powinien udzielać jej w razie potrzeby niezbędnych wyjaśnień i wskazówek ( wyrok NSA z dnia 17.09.1992 r., sygnatura akt : III S.A. 949/92). Ponadto zaznaczył, iż obowiązujące przepisy prawa nie stwarzają po stronie organu jakiegokolwiek marginesu uznaniowości w zakresie sposobu kwalifikowania wniosku strony. Dlatego też w ocenie Dyrektora IC za niewłaściwe należy uznać twierdzenie wnioskodawcy, że w obowiązującym stanie prawnym mogą być wszczęte niezależnie od siebie oba tryby postępowań. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik wniósł o uchylenie obu wydanych w przedmiotowej sprawie postanowień. Zarzucił uchybienie normom prawnym zawartym w Rozdziale 8 Ordynacji podatkowej poprzez nie wydanie postanowienia dotyczącego wszczęcia wnioskowanych przez stronę postępowań, bowiem tylko brak spełnienia wymogów formalnych wniosku mógłby spowodować odmowę wszczęcia postępowania; nie wskazanie skarżącemu jakie uchybienia znajdujące się we wniosku dają podstawę do pozostawienia go bez rozpatrzenia; naruszenie art.165 §1 Ordynacji podatkowej poprzez "zawężenie podania strony przez wezwanie jej do sprecyzowania tego wniosku o zastosowanie tylko jednego z trybów wnioskowanych przez stronę". W odpowiedzi na skargę Dyrektor IC wniósł o jej oddalenie i przytoczył argumenty jak w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wydanego w wyniku rozpatrzenia zażalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art.1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), - sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Nadto zgodnie z art.3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 - zwanej dalej P.p.s.a.), sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą. Oznacza to, że skarga, może zostać uwzględniona jedynie, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 - art. 150 ustawy). Skarga jest zasadna, naruszone zostały bowiem przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, iż kontrola prawidłowości decyzji ostatecznych wydanych w postępowaniu zwykłym odbywa się w ramach trybów postępowania nadzwyczajnego, wśród których rozróżniamy wznowienie postępowania, i stwierdzenie nieważności. Celem ich jest wyeliminowanie decyzji dotkniętej istotnymi wadami kwalifikowanymi. Stwierdzenie przesłanek wznowienia postępowania określonych w art.240, ustawy Ordynacja podatkowa nie może jednocześnie stanowić przesłanki stwierdzenia nieważności art.247 w/w ustawy. Wynika to z przyjętej w postępowaniu administracyjnym zasady bezkonkurencyjności, oznaczającej niezależność poszczególnych trybów weryfikacji decyzji administracyjnej, które stosowane są do usunięcia określonych wad decyzji i nie mogą być stosowane zamiennie. Zasada ta stanowi również konsekwencję przyjęcia teorii gradacji wad decyzji administracyjnej, która zakłada konieczność odróżnienia wadliwości decyzji powodujących jej wzruszalność od wad, które powodują jej nieważność. (wyrok NSA z dnia 24 października 2006 roku r., II OSK 71/06,). Uruchomienie każdego z tych trybów opiera się na innych przesłankach. Nie jest więc wykluczone stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie, w której toczy się postępowanie wznowieniowe, albo wznowione. Różne skutki zakończenia postępowania w poszczególnych trybach nadzwyczajnych przemawiają jednak za zachowaniem odpowiedniej kolejności ich uruchamiania. Postępowanie wznawia się na wniosek strony lub z urzędu. Wniosek o wznowienie postępowania należy oceniać według jego treści, a nie cech formalnych. Organ powinien zbadać przedmiot wniosku. (wyrok NSA z dnia 17 lutego 2000 r., ISA/Gd 2121/99, Temida (CD), Sopot 2002). Podanie o wznowienie postępowania wszczyna postępowanie wstępne, tzn. czy należy dokonać wznowienia postępowania" (por. postanowienie NSA z dnia 15 września 1992 r., IV SA 594/92,). Datą wszczęcia trybów nadzwyczajnych jest dzień wpływu wniosku strony do właściwego organu. Zarówno w doktrynie prawa podatkowego, jak też w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że wszczęcie postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego wydaniem ostatecznego rozstrzygnięcia nie wyłącza możliwości wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. Zastosowanie przez organ tego drugiego trybu powoduje następstwa prawne dalej idące niż zastosowanie trybu wznowienia. Dlatego też w sytuacji uruchomienia obu trybów, należy dać priorytet pierwszemu z nich, a postępowanie w sprawie wznowienia winno zostać zawieszone. (por. wyrok NSA z dnia 18 marca 1998 roku, IISA 4/98). W konsekwencji, w sytuacji, gdy dojdzie do stwierdzenia nieważności rozstrzygnięcia, postępowanie w sprawie wznowienia postępowania winno być na podstawie art.208 §1 Ordynacji podatkowej umorzone jako bezprzedmiotowe. Omówione powyżej zasady, winny były znaleźć zastosowanie na etapie postępowania prowadzonego przez organy w niniejszej sprawie. Z akt administracyjnych wynika, iż wszczęcie trybów nadzwyczajnych nastąpiło na wniosek strony - pismem z 22 czerwca 2006 roku. We wniosku pełnomocnik precyzyjnie wskazał przesłanki w oparciu o które zdecydował się na wniesienie przedmiotowego żądania. W zakresie stwierdzenia nieważności powołał się na art.247§1 pkt2 i pkt3 Ordynacji podatkowej (to jest - brak podstawy prawnej, oraz rażące naruszenie prawa), zaś w kwestii wznowienia postępowania - wskazał na art.240§1 pkt1 Ordynacji podatkowej ( to jest - fałszywe dowody). W ocenie składu orzekającego, wystosowanie przez organ do strony wezwania w trybie art.169 §1 byłoby uzasadnione, gdyby wnioskodawca nie wskazał konkretnych przesłanek, które w jego ocenie czyniły zasadnym złożenie przedmiotowego wniosku. Tymczasem, jak dowiedziono powyżej pismo skarżącego w tej materii zostało właściwie umotywowane. Dlatego też, w takiej sytuacji, za nietrafne należy uznać działanie organu mające na celu zobowiązywanie Strony, by w zakreślonym terminie i pod określonym rygorem dokonała wyboru któregokolwiek z postępowań nadzwyczajnych. W konsekwencji - za nieuzasadnione okolicznościami sprawy jak przepisami prawa - należy również uznać wydanie postanowienia o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania na podstawie art.169 §1 §2 §4. Drugim problem wymagającym omówienia jest zagadnienie dotyczące opłaty skarbowej. Z akt sprawy wynika, iż Strona zawierając w ramach jednego pisma wnioski o uruchomienie dwóch trybów nadzwyczajnych do dwóch decyzji ostatecznych uiściła tylko jedną opłatę skarbową w znakach skarbowych o nominale 5,00zł. Organ wychodząc ze słusznego założenia, iż każda z wymienionych decyzji jest indywidualną sprawą i winna być w ten sposób rozpatrywana, wezwał stronę do uiszczenie stosownej opłaty skarbowej. W następnej jednak kolejności wykazał się niekonsekwencją, bowiem mimo wskazywanej przez niego wcześniej odrębności tych spraw, wydał jedno postanowienie powołując w podstawie prawnej między innymi §2 art.169. Tym samym pominął zupełnie fakt, iż stosowna opłata od jednej z tych indywidualnych spraw została jednak uiszczona. To oznacza, iż powołana przez organ w przedmiotowym postanowieniu podstawa prawna (- art.169 §2) powinna była odnosić się wyłącznie do jednego z wniosków strony. Obowiązkiem organu było wyraźne wyodrębnienie tej kwestii. Reasumując, zważywszy na powyższe uchybienia za słuszne należy uznać stanowisko Skarżącego, iż złożenie wniosku dotyczącego wszczęcia dwóch różnych procedur postępowań nadzwyczajnych nie może spowodować administracyjnego przymusu, tak jak to próbował uczynić organ celny, do zawężenia podania strony przez wezwanie jej do sprecyzowania wniosku o zastosowanie tylko jednego z trybów wnioskowanych przez stronę, bowiem stanowi to o naruszeniu prawa strony do żądania wszczęcia postępowań zawartego w art.165 ordynacji podatkowej, w szczególności, do prowadzenia postępowań w oparciu o art.240 i art.247 w/w ustawy. Z wszystkich wskazanych powyżej powodów należało, na podstawie art.145 §1 pkt1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) uchylić zaskarżone rozstrzygnięcie. Wytyczne dla organu wynikają wprost z uzasadnienia wyroku. Sąd na podstawie art.152 określił, że nie może być wykonane. O zwrocie kosztów postępowania orzekł na podstawie art. 200 w/w ustawy. (-) Alina Rzepecka (-) Krystyna Skowrońska-Pastuszko (-)Barbara Rennert