II OSK 82/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krystyna Borkowska Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Bujko Sędzia NSA Marek Gorski /spr./ Protokolant Agnieszka Majewska po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej H. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 5 lipca 2007 r. sygn. akt II SA/Go 353/07 w sprawie ze skargi H. G. na decyzję Wojewody Lubuskiego z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 5 lipca 2007 r. sygn. akt II SA/Go 353/07 oddalił skargę H. G. na decyzję Wojewody Lubuskiego z dnia [...] grudnia 2004 r. wydaną w sprawie wymeldowania. W rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku uczestniczył prokurator Prokuratury Rejonowej w Gorzowie Wielkopolskim. Przedstawiając w uzasadnieniu stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że G. G. wystąpiła o wymeldowanie H. G. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ulicy [...] w Gorzowie Wielkopolskim. Prezydent Miasta Gorzowa Wielkopolskiego decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r., na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 87 poz. 960 ze zm.), orzekł o wymeldowaniu H. G. z przedmiotowego lokalu. Powyższa decyzja został utrzymana w mocy przez Wojewodę Lubuskiego orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2004 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy poniósł że Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim w dniu [...] czerwca 2001 r. rozwiązał małżeństwo G. i H. G., natomiast Sąd Apelacyjny w Poznaniu przyznał H. G. wyłączne prawo korzystania z najmniejszego pokoju w wymienionym lokalu; z prawem do współkorzystania z pomieszczeń wspólnych. Z zeznań G. G., P. G., sąsiadów oraz wywiadu przeprowadzonego przez funkcjonariuszy Policji wynikało, że jeszcze przed rozwodem H. G. opuścił sporny lokal, oraz zabrał swoje rzeczy, a miejsce jego pobytu nie było znane. W postępowaniu o wymeldowanie H. G. reprezentował kurator ustanowiony postanowieniem Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim. Organy obu instancji oceniły, że przesłanki wymeldowania o jakich mowa w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych zostały spełnione, gdyż H. G. opuścił miejsce stałego pobytu, nie przebywał w nim co najmniej od 6 miesięcy i nowego miejsca pobytu nie można było ustalić. H. G. zaskarżył decyzję Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, a ten wyrokiem z dnia z dnia 20 grudnia 2005 r. uchylił decyzje organów obu instancji orzekające o wymeldowaniu. Sąd uznał, że organy w toku postępowania naruszyły przepisy art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej G. G. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w sposób nieuzasadniony, m.in. bez uwzględnienia zeznań złożonych w toku postępowania, zakwestionował przesłankę dobrowolności opuszczenia lokalu przez H. G.. W szczególności wskazał, że Sąd uwypuklając rozbieżne stanowiska stron w toku postępowania nie podważył ustaleń faktycznych poczynionych przez organy administracyjne. W związku z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim zarejestrowano ją pod sygnaturą akt II SA/Go 353/07. Wyrokiem z dnia 5 lipca 2007 r. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę. Przechodząc do rozważań Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że nie może opierać kontroli rozstrzygnięć administracji o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Sąd bada jedynie zgodność decyzji z prawem materialnym i procesowym. Przy czym zgodnie z art. 133 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - w skrócie p.p.s.a. podstawą wyrokowania sądu administracyjnego są akta sprawy. Zdaniem Sądu, organ pierwszej jak i drugiej instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. Słusznie przyjęto również, że zaszły przesłanki określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Stosownie do tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, organ administracji wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzje w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i jednocześnie nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W przypadku wymeldowania, źródłem obowiązku organu administracji do wydania decyzji w omawianym przedmiocie, jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym miejscu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie lokalu ma charakter trwały oraz jest dobrowolne a nie wynika z bezprawnych działań lub zachowań innych osób (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2003 r. SA/Bk 138/2003, Legalis; wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r. V SA 3169/2000, Legalis). Z akt administracyjnych sprawy, a w szczególności z zeznań G. G. oraz P. G., wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że H. G. opuścił sporny lokal w 1998 r., jeszcze przed rozpoczęciem sprawy rozwodowej, pod nieobecność żony, kiedy ta przebywała poza granicami kraju. G. G. stwierdziła ponadto, że skarżący wyprowadził się do innej kobiety zabierając ze sobą wszystkie swoje rzeczy osobiste. Na takie twierdzenia skarżący nie przedstawił kontrargumentów. W tych okolicznościach należy przyjąć, że opuszczenie lokalu miało dobrowolny charakter i wynikało z jego autonomicznej woli, a zamiarem skarżącego było opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu. Sąd pierwszej instancji wskazał na utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym pobyt stały oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Zamiar stałego pobytu musi być określony na podstawie obiektywnych możliwych do stwierdzenia okoliczności. Na marginesie sprawy Sąd zaznaczył, że w sprawie o podział majątku wspólnego prawo do spornego lokalu otrzymała G. G., co potwierdził H. G. na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Jako podstawę prawną wyroku Sąd powołał art. 151 p.p.s.a. H. G., reprezentowany przez radcę prawnego Annę Jasiewicz, zaskarżył opisany wyrok do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze kasacyjnej domagał się uchylenie wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd pierwszej instancji oraz zasądzenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych. Skarżący kasacyjnie zarzucił wyrokowi: 1) błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez przyjęcie, iż skarżący trwale i dobrowolnie opuścił miejsce zamieszkania; 2) naruszenie przepisów postępowania t.j. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez przyjęcie, że zebrane w sprawie dowody w sposób jednoznaczny wykazują, iż dobrowolnie i w sposób trwały opuścił miejsce swojego zameldowania, podczas gdy nie poczyniono w tym zakresie prawidłowych ustaleń, co niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadniając swoje stanowisko skarżący kasacyjnie podniósł, że z zasad ogólnych postępowania administracyjnego wynika, iż organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach przewidzianych przez prawo. W jego ocenie zeznania G. G. nie zasługują na uwzględnienie. W jego rodzinie dochodziło do konfliktów z żoną i pasierbem wspólnie zamieszkującymi w spornym lokalu. Pasierb uniemożliwiał mu wejście i mieszkanie w lokalu, a G. G. dwukrotnie występowała z wnioskami o wymeldowanie go z lokalu. Obie wcześniejsze sprawy zakończyły się decyzjami odmawiającymi wymeldowania z uwagi na brak podstaw. Do organu należy analiza stanu faktycznego sprawy, a w rozstrzygnięciu organ powinien ustosunkować się do przeprowadzonych dowodów, tj. wskazać stronie, które dowody uwzględnił, a którym odmówił wiarygodności. Z uwagi na istniejący konflikt należało odmówić wyjaśnieniom strony przeciwnej atrybutu wiarygodności, tym bardziej, że mieszkańcy rozdysponowali pomieszczeniami w spornym lokalu wedle własnego uznania. W zakresie dobrowolności opuszczenia lokalu H. G. przypomniał, że wielokrotnie wyrażał zamiar przebywania pod wskazanym adresem. Podjął działania zmierzające do wykonania prawomocnego wyroku sądowego, który przyznawał mu prawo do korzystania z najmniejszego pokoju w spornym lokalu. Sąd pierwszej instancji wykazał się niekonsekwencją twierdząc z jednej strony, że instytucja zameldowania nie przesądza o prawie do lokalu, ani o uprawnieniu do przebywania w nim, a z drugiej wskazując, iż na skutek podziału majątku wyłączne prawo do tego lokalu przyznano G. G.. Z faktu nieznajomości miejsca pobytu strony reprezentowanej przez kuratora nie można wyprowadzać wniosku, że skarżący trwale opuścił lokal. Konflikt między stronami nie pozwalał mu na swobodny dostęp do przesyłek listowych. Ponadto w okresie, kiedy toczyło się postępowanie o wymeldowanie, z urzędu pomiędzy stronami toczyło się postępowanie o rozwód, a następnie postępowanie wywołane apelacją H. G.. G. G. wiedziała, że adres dla doręczeń jest wskazany w aktach spraw zawisłych przed sądami powszechnymi. Okoliczność, że obowiązek meldunkowy należy uznać w świetle Konstytucji RP za instytucję wynikającą z klauzuli ochrony porządku prawnego, mającą także związek z ochroną praw i interesów jednostki prowadzi do wniosku, że zameldowanie i wymeldowanie winno odzwierciedlać rzeczywisty stan rzeczy. Dalej skarżący podniósł, że nie mógł wejść do mieszkania położonego przy ul. [...] w Gorzowie Wielkopolskim. Pasierb wraz z konkubiną zajął najmniejszy pokój, nie chciał go dobrowolnie opuścić. Wykonanie prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego, pomimo podjętych prób okazało się bezskuteczne. Znamienne jest, że do chwili obecnej nie ma innego adresu zameldowania stałego bądź czasowego. A nadto jego sytuacja prawna nie pozwalała mu ubiegać się o inne mieszkanie z zasobu lokalowego gminy, ponieważ jak wynika z wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 24 października 2001 r. przyznano mu prawo do korzystania z najmniejszego pokoju w lokalu mieszkalnym położonym w Gorzowie Wielkopolskim przy ul. [...]. Przedstawione okoliczności w sposób jednoznaczny wskazują na zamiar przebywania w spornym lokalu. W ocenie skarżącego organ pierwszej instancji nie ustalił istnienia przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a nadto organy nie uwzględnił przepisów postępowania administracyjnego (art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a.) - co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W zasadzie wszyscy przesłuchani przez organ świadkowie uznali, że skarżący wyprowadził się z mieszkania z powodu bardzo ostrego konfliktu rodzinnego. Tym bardziej dziwi ocena, co do dobrowolnego opuszczenia mieszkania. Co do charakteru opuszczenia lokalu, orzecznictwo sądów administracyjnych przyjmuje, że o przymusowym opuszczeniu świadczy nie tylko podjęcie starań o przywrócenie powrotu do lokalu, ale ma taki charakter, gdy jest ono oczywiście przymusowe (por. wyrok z dnia 22 sierpnia 2000 r. V SA 198/2000). Zdaniem skarżącego kasacyjnie przy ustaleniu zamiaru nie można poprzestawać tylko na oświadczeniach zainteresowanych osób jak uczynił to Sąd pierwszej instancji. Dla jego oceny istotne znaczenie ma, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę wewnętrzną zainteresowanego, czy pozostają z nią w sprzeczności. Za dobrowolne opuszczenie stałego miejsca pobytu niewątpliwie nie można uznać zamieszkiwanie u znajomych, tak jak to ma miejsce w przypadku skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, na którą wskazuje art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie żaden z przypadków nieważności nie zachodzi. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się do naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez bezpodstawne przyjęcie, że skarżący kasacyjnie dobrowolnie opuścił miejsce stałego pobytu, nie przebywał w nim ponad 6 miesięcy. Twierdzenia skarżącego kasacyjnie, iż dowodem na jego zamiar pobytu w miejscu zameldowania jest stanowczość w dochodzeniu swych żądań nie może świadczyć o braku elementu trwałego i dobrowolnego opuszczenia lokalu. W ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że nawet w przypadku, gdy opuszczenie lokalu mogło nastąpić na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela czy najemcę, to o opuszczeniu lokalu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (por. wyrok NSA w sprawach o sygn. akt: III SA 30/86, III SA 460/86, V SA 1413/85, III OSK 1069/05) Skarżący kasacyjnie przyznał, że nie występował z powództwem o ochronę naruszonego posiadania. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 maja 2007 r. rozpoznając sprawę dotyczącą wymeldowania H. G. po raz pierwszy podkreśli, że do opuszczenia mieszkania doszło w chwili nieobecności jego byłej żony w kraju, kiedy to H. G. wyprowadził się do innej kobiety. Dało to podstawy do przyjęcia, że skarżący kasacyjnie opuścił przedmiotowy lokalu dobrowolnie. Prawomocnym postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2006 r. 12NS 1432/02 Sąd Rejonowy w Gorzowie Wielkopolskim przyznał na wyłączną własność prawo najmu lokalu położonego w Gorzowie Wielkopolskim przy ul. [...] o wartości 2.596.16 zł. Potwierdza to zasadność ustaleń organów administracyjnych i stanowisko Sądu pierwszej instancji przyjęte w zaskarżonym wyroku. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok nie narusza prawa i na mocy art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.