VI SA/Wa 648/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędziowie: Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Asesor WSA Piotr Borowiecki (spr.) Protokolant: Bartłomiej Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi A. S.A. - Oddział w Polsce z siedzibą w W. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego postanowień rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] kwietnia 2006 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz skarżącej A. S.A. - Oddział w Polsce z siedzibą w W. kwotę 457,- zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...], Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego (dalej także: Prezes ULC) – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 100, poz. 696 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z dnia [...] kwietnia 2006 r., nr [...] stwierdzającej naruszenie przez przewoźnika lotniczego – skarżącą A. S.A. – Oddział w Polsce z siedzibą w W. postanowień art. 7 ust. 1 lit. c) w zw. z art. 4 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz.Urz.WE L 46 z dnia 17 lutego 2004 r.) – utrzymał w mocy w/w decyzję z dnia [...] kwietnia 2006 r. Z akt sprawy wynika, iż pasażerka K. L. miała wykupiony bilet na rejs W.-P.-H.-E. u przewoźnika lotniczego A. S.A. w dniach [...] maja 2005 r. Pasażerka punktualnie stawiła się do odprawy pasażerów w W. na rejs [...] i została odprawiona do H. Samolot wyleciał punktualnie z W. i wylądował w P. zgodnie z rozkładem lotu. W P. jednakże pasażerka ta nie została przyjęta na pokład samolotu A. na rejs do H. nr [...], planowany na godzinę 10:20, którym miała kontynuować dalszą podróż do E.. Jako przyczynę odmowy przyjęcia na pokład podano fakt, iż pasażerka K. L. nie stawiła się o wskazanym czasie w punkcie przyjęcia pasażerów samolotu, z uwagi na wydłużony czas oczekiwania na kontrolę prześwietlenia bagażu podręcznego. W piśmie z dnia [...] października 2005 r. K. L., reprezentowana przez swego przedstawiciela ustawowego – matkę J. L., zwróciła się do Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego ze skargą na postępowanie przewoźnika A. S.A., zarzucając mu brak jakiejkolwiek opieki oraz pomocy na Lotnisku [...] w P., w tym w szczególności niezapewnienie bezpłatnego noclegu w P. z uwagi na koniczność oczekiwania na następny rejs do H. W wyniku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz analizy zgromadzonego materiału dowodowego, w tym wyjaśnień skarżącego przewoźnika A. S.A. – Oddział w Polsce z siedzibą w W. Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego – działając w oparciu o przepisy art. 104 § 1 k.p.a. oraz art. 205b ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze - wydał w dniu [...] kwietnia 2006 r. decyzję nr [...] , na podstawie której stwierdził naruszenie przez przewoźnika lotniczego A. S.A. – Oddział w Polsce z siedzibą w W. postanowień art. 7 ust. 1 lit. c) w zw. z art. 4 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz.Urz.WE L 46 z dnia 17 lutego 2004 r.), polegające na niewypłaceniu pasażerce K. L. odszkodowania w wysokości 600 EUR w związku z odmową przyjęcia na pokład na rejs nr [...] z P. do H. w dniu [...] maja 2005 r. Prezes ULC ustalił jednocześnie termin usunięcia w/w nieprawidłowości w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji. W uzasadnieniu decyzji Prezes ULC wskazał, iż przewoźnik wyznaczając pasażerce siedmiominutowy czas na stawienie się na pokład na rejs nr [...], powinien dołożyć wszelkich starań, aby pasażerka zdążyła na następny samolot w czasie wyznaczonym przez przewoźnika. Ponadto organ stwierdził, iż z informacji uzyskanych od pasażerki wynika, że zgłosiła się ona do wejścia na pokład jeszcze w czasie trwania procedury przyjmowania pasażerów na pokład, o czym przewoźnik wiedział. Prezes ULC powołując się na przepis art. 4 ust. 1 i 2 w/w rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. wskazał w uzasadnieniu decyzji, iż na podstawie dokumentu załączonego do pisma przewoźnika A. S.A. z dnia [...] marca 2006 r. organ ustalił, że na 269 miejsc w samolocie 226 miejsc było zajętych w momencie startu samolotu. Tym samym – zdaniem Prezesa ULC – nie było potrzeby zastosowania procedury wzywania ochotników do dobrowolnej rezygnacji z lotu, o której mowa w art. 4 ust. 1 cyt. rozporządzenia. Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego wskazał, iż zgodnie z art. 7 ust. 1 lit. c) w zw. z art. 4 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r., przewoźnik, który odmawia przyjęcia na pokład pasażera, który stawił się do wejścia na pokład po odbytej odprawie, zgodnie z art. 3 ust. 2 lit. a) rozporządzenia, jest zobowiązany wypłacić pasażerowi odszkodowanie w wysokości 600 EUR dla wszystkich lotów pozawspólnotowych dłuższych niż 3.500 km. Organ podniósł, iż zgodnie z art. 2 lit. j) cyt. rozporządzenia przewoźnik może odmówić przyjęcia na pokład pasażera tylko w wypadku, gdy jest to racjonalnie uzasadnione, w szczególności przyczynami związanymi ze zdrowiem, wymogami bezpieczeństwa lub niewłaściwymi dokumentami podróżnymi. Zdaniem Prezesa ULC przesłanka braku winy po stronie przewoźnika nie jest okolicznością zwalniającą z odpowiedzialności na mocy w/w rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Zdaniem Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego obowiązkiem A. jest wypłacenie odszkodowania, gdyż odmowa przyjęcia na pokład na przedmiotowy lot nie była racjonalnie uzasadniona i nie była spowodowana przyczynami związanymi ze zdrowiem, wymogami bezpieczeństwa lub niewłaściwymi dokumentami podróżnymi. W związku z powyższym Prezes ULC stwierdził naruszenie przez przewoźnika lotniczego postanowień art. 7 ust. 1 lit. c) w zw. z art. 4 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Jednocześnie organ uznał, iż brak jest podstaw do stwierdzenia naruszenia przez A. postanowień art. 8 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 3 rozporządzenia , a także przepisów art. 11 w zw. z art. 9 rozporządzenia. Skarżąca A. S.A. – Oddział w Polsce, reprezentowana przez radcę prawnego, w piśmie z dnia [...] maja 2006 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Strona nie zgadzając się z rozstrzygnięciem Prezesa ULC zarzuciła organowi naruszenie przepisów prawa materialnego wskazanych w rozporządzeniu (WE) nr 261/2004, a także przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności art. 107 § 1 i 3 k.p.a. W uzasadnieniu skarżący przewoźnik stwierdził, iż Pani K. L. nie została zabrana na pokład, bowiem nie dołożyła należytej staranności, aby w czasie przewidzianym na przesiadkę stawić się do odprawy na rejs z P. do H.. Strona wskazała, iż kupując bilet lotniczy pasażerka zawarła z A. umowę przewozu. Na pasażerce, jako stronie umowy ciążył obowiązek dołożenia należytej staranności i takiego zaangażowania podczas przesiadki na lotnisku [...], które pozwoliłoby jej stawić się odpowiednio do odprawy i wejść na pokład samolotu odbywającego rejs do H. Zdaniem przewoźnika okoliczność, że w dniu [...] maja 2005 r. na lotnisku [...] był znaczący ruch pasażerski, co ewentualnie mogło mieć wpływ na pasażerów będących w "tranzycie", nie był zależny od przewoźnika. Według A. strona dołożyła należytej staranności i wystąpiła do dyrektora kontroli ruchu o udzielenie dodatkowego czasu na start. Pomimo dodatkowego czasu pasażerka K. L. nie stawiła się do odprawy. Strona wskazała, że jej rezerwacja została anulowana 10 minut po wyznaczonej w planie godzinie startu samolotu, a więc samolot czekał jeszcze dodatkowo 10 minut na pasażerkę zanim wystartował. Zdaniem strony skarżącej Prezes ULC, dokonując oceny działania A. - pominął zupełnie kwestię czasu potrzebnego do przeprowadzenia stosownych procedur i czynności przez personel naziemny i pokładowy w celu przygotowania samolotu do startu. Ponadto – zdaniem strony – Prezes ULC nie wziął pod uwagę okoliczności związanych z zasadami ruchu obowiązującymi zarówno na płycie lotniska, jak i na parkingu, co ma wpływ na transport pasażerów i moment zamknięcia odprawy. A. – powołując się na dyspozycję przepisu art. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 – wskazała, iż w przypadku pasażerki K. L. nie zostały spełnione przesłanki do zastosowania przepisów cyt. rozporządzenia uprawniające ją do żądania odszkodowania, o którym mowa w art. 7 rozporządzenia, albowiem pasażerka nie stawiła się do odprawy w czasie przewidzianym przez przepisy obowiązujące na lotnisku [...] w P. Ponadto strona skarżąca powołała się na Punkt 14 Preambuły rozporządzenia (WE) nr 261/2004, zawierający klauzulę ograniczającą odpowiedzialność przewoźnika lotniczego. Strona stwierdziła, iż dołożyła należytej staranności, co wyłącza jej odpowiedzialność w niniejszej sprawie. Pełnomocnik A. zarzucił zaskarżonej decyzji Prezesa ULC, iż nie zawiera ona obligatoryjnych elementów decyzji administracyjnej wskazanych w art. 107 § 1 k.p.a. Zdaniem skarżącej brak jest pod jej rozstrzygnięciem czytelnego podpisu z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Według skarżącego przewoźnika na pierwszej stronie decyzji wymieniony jest Prezes ULC Pan K. K., natomiast pod decyzją jest zamieszczony jedynie nieczytelny podpis, na podstawie którego trudno jest wnosić, czy decyzja została wydana przez osobę do tego upoważnioną. W piśmie z dnia [...] października 2006 r. skarżąca A. S.A. – Oddział w Polsce z siedzibą w W. poinformowała dodatkowo, iż obłożenie samolotu na rejs nr [...] w dniu [...] maja 2005 r. było niepełne. Strona wskazała, iż na 270 miejsc w samolocie tylko 226 było zajętych, zaś pozostałe 44 miejsca wolne, przy czym w klasie ekonomicznej było wyznaczone 202 miejsca, gdzie zajętych było tylko 187 miejsc. Na dowód tego skarżąca załączyła wydruk z systemu komputerowego A. zawierający informacje odnośnie powodów opóźnień, overbooking, ilość dostępnych miejsc w samolocie. Jednocześnie strona podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko, iż pasażerce odmówiono przyjęcia na pokład samolotu z jej winy, co oznacza, że domaganie się przez pasażerkę odszkodowania od A. jest w niniejszej sprawie całkowicie nieuzasadnione. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze – wydał w dniu [...] stycznia 2007 r. decyzję nr [...], na podstawie której utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2006 r. stwierdzającą naruszenie przez przewoźnika lotniczego – A. S.A. – Oddział w Polsce z siedzibą w W. postanowień art. 7 ust. 1 lit. c) w zw. z art. 4 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. W uzasadnieniu decyzji Prezes ULC, ustosunkowując się do zarzutu naruszenia przepisu art. 107 § 1 k.p.a. – stwierdził, iż wskazanie imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji w nagłówku decyzji z dnia [...] kwietnia 2006r. jest wystarczające aby uznać, że decyzja ta wypełnia przesłanki, o których mowa w art. 107 § 1 k.p.a. Dodatkowo Prezes ULC zaznaczył, iż powszechnie obowiązujące przepisy prawa nie nakazują by podpis osoby działającej w imieniu organu administracji publicznej był czytelny, albo opatrzony pieczęcią. Organ nie zgodził się ponadto z zarzutem naruszenia przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Wskazując na przepis art. 205b ust. 3 ustawy – Prawo lotnicze, Prezes ULC uznał, iż przepisy zobowiązują przewoźnika do przedstawienia dowodów, które przynajmniej w sposób znaczny uprawdopodobnią, iż prawa pasażerów nie zostały naruszone. Prezes ULC uznał, iż zarówno pismo przewoźnika z dnia [...] lutego 2006 r., jak i z dnia [...] marca 2006 r. nie zawierają żadnych zobiektywizowanych dokumentów potwierdzających, iż w przedmiotowym przypadku nie wystąpiła sytuacja overbookingu. Zdaniem organu skarżący przewoźnik dołączył do akt jedynie wydruki z systemu komputerowego rezerwacji, które nie posiadają waloru dokumentu typu load sweet, który mówiłby o rzeczywistej liczbie dostępnych wolnych miejsc na lot [...]. Według Prezesa ULC załączone przez przewoźnika informacje z systemu rezerwacyjnego wraz z jego wyjaśnieniami, zestawione z wyjaśnieniami pasażera – nie pozwalają w sposób obiektywny stwierdzić, czy w danym przypadku wystąpił overbooking, czy też nie. Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 7 ust. 1 lit. c) w zw. z art. 4 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r., organ wskazał, iż wprawdzie Punkt 14 Preambuły do tego rozporządzenia wskazuje na przypadki ograniczające odpowiedzialność przewoźnika, jednakże przepis art. 4 ust. 3 rozporządzenia jest przypadkiem odpowiedzialności absolutnej, gdzie tylko przyczynienie się pasażera w sposób wskazany w art. 2 pkt j) rozporządzenia zwalnia przewoźnika z tej odpowiedzialności. Zdaniem organu fakt wydłużonego czasu oczekiwania na kontrolę prześwietlenia bagażu podręcznego nie może stanowić okoliczności zawinionej przez pasażera, która zwalniałaby przewoźnika lotniczego z odpowiedzialności. Zdaniem Prezesa ULC przewoźnik lotniczy, jako przedsiębiorca działający na rynku usług lotniczych powinien przewidywać, że ruch lotniczy na lotnisku typu hub, jakim jest Port Lotniczy [...] w P. może wymagać dodatkowego czasu na wykonanie czynności związanych przykładowo z kontrolą bezpieczeństwa, a tym samym powinien uniemożliwiać wprowadzenia do systemu rezerwacji ze zbyt krótkim czasem na zmianę samolotu przez osoby będące w tranzycie i którym wydano kartę pokładową w pierwszym miejscu odlotu. Organ ustosunkował się ponadto do kwestii przepisu art. 13 rozporządzenia. Pismem z dnia [...] marca 2007 r. skarżąca A. S.A. – Oddział w Polsce, reprezentowana przez radcę prawnego – działając za pośrednictwem organu - wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na w/w decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] stycznia 2007 r. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] kwietnia 2006 r., strona skarżąca zarzuciła: 1) obrazę przepisów prawa materialnego – polegającą na błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu przepisów zawartych w Punkcie 14 Preambuły oraz w art. 7 ust. 1 lit. c) w zw. z art. 4 ust. 3 oraz art. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r.; 2) obrazę przepisów postępowania – polegającą na: - naruszeniu art. 6, art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a. – poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, bezzasadną dyskwalifikację niektórych dowodów, a także naruszenie zasady praworządności; - naruszeniu art. 107 k.p.a. Skarżący przewoźnik stwierdził w uzasadnieniu, iż Prezes ULC dokonał całkowicie błędnej i dowolnej interpretacji przepisów art. 7 ust. 1 lit. c) w zw. z art. 4 ust. 3 oraz art. 3 cyt. rozporządzenia (WE) nr 261/2004, albowiem – wbrew twierdzeniom organu – przepisy te mają zastosowanie w przypadku odmowy przyjęcia pasażerów na pokład wbrew ich woli, jeżeli przewoźnik lotniczy ma uzasadnione powody przewidywać taką odmowę przyjęcia na pokład. Natomiast – zdaniem strony - nie znajdują one zastosowania w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Zdaniem A. przepis art. 4 ust. 3 w/w rozporządzenia ma zastosowanie w przypadku, gdy przewoźnik przewiduje odmowę przyjęcia na pokład, np. kiedy do odprawy stawi się więcej pasażerów, niż w danych okolicznościach może zostać przewiezionych danym rejsem. Według strony skarżącej w niniejszej sprawie przepis ten nie znajdował zastosowania, bowiem samolot odleciał z wolnymi miejscami, w tym w klasie ekonomicznej. Skarżąca wskazała, iż w toku postępowania przedłożyła Prezesowi ULC stosowne wydruki z systemu komputerowego zawierające informacje dotyczące powodów opóźnień, overbookingu, ilości dostępnych miejsc w samolocie, a także złożyła w swoim piśmie z dnia [...] października 2006 r. dokładne wyjaśnienia dotyczące obłożenia samolotu na rejs nr [...] w dniu [...] maja 2005 r. W tej sytuacji skarżący przewoźnika uznał, iż podniesiony przez Prezesa ULC zarzut nieprzedstawienia dowodu wskazującego, czy w danym przypadku nie wystąpił overbooking – jest niesłuszny i sprzeczny z przepisami postępowania administracyjnego. Według skarżącej pomimo przedstawienia takiego dowodu, organ całkowicie pominął go przy wydawaniu decyzji. Strona podtrzymała również swoje dotychczasowe stanowisko odnośnie wadliwości decyzji z dnia [...] kwietnia 2006 r. w kontekście przepisu art. 107 § 1 k.p.a. Ponadto strona wskazała, iż – wbrew twierdzeniom organu – nie stawiała zarzutu naruszenia Punktu 13 Preambuły do rozporządzenia (WE) nr 261/2004. W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego, wnosząc o jej oddalenie - podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do zarzutów formalnych organ podniósł m.in., iż bezzasadny jest zarzut dotyczący nieuwzględnienia dowodów przedstawionych przez stronę. Zdaniem Prezesa ULC wewnętrzne dokumenty przewoźnika zostały uznane za dowód z uwagi na fakt, iż stanowią one wydruki z ogólnoświatowego systemu komputerowego, zawierającego informacje dotyczące lotów. Organ stwierdził ponadto, iż Punkt 14 Preambuły do rozporządzenia (WE) nr 261/2004 wiąże się ściśle z art. 5 ust. 3 rozporządzenia, dotyczącym zwolnienia przewoźnika z obowiązku wypłaty odszkodowania z tytułu odwołania lotu. Organ uznał, że przepisy dotyczące odmowy przyjęcia na pokład nie odnoszą się w żadnym zakresie do tzw. "nadzwyczajnych okoliczności" jako przesłanki zwalniającej z wypłaty odszkodowania. Według Prezesa ULC powoływanie się na nadzwyczajne okoliczności, jako podstawy do zwolnienia się przewoźnika z obowiązku wypłaty odszkodowania w przypadku odmowy przyjęcia na pokład nie znajduje uzasadnienia prawnego w przepisach rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Prezes ULC stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie kwestią sporną nie był overbooking, o którym mowa w art. 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia, lecz racjonalne przesłanki odmowy przyjęcia na pokład pasażerki K. L. Według organu taką przesłanką, zwalniającą z wypłaty odszkodowania - nie mogła być wydłużona odprawa. Prezes ULC uznał ponadto, iż błędnym jest twierdzenie przewoźnika, że rozporządzenie (WE) nr 261/2004 ma zastosowanie jedynie w sytuacji overbookingu. Według organu z definicji odmowy przyjęcia na pokład wynika wprost, że odmowa przyjęcia na pokład jest pojęciem szerszym niż overbooking oraz, że mogą wystąpić również inne przyczyny odmowy, które są sprawdzane przez Prezesa ULC pod kątem ich racjonalności. Organ dodał również, iż zaskarżone decyzje Prezesa UCL zostały wydane z uwzględnieniem zasad i norm obowiązującego prawa krajowego, a w szczególności w zgodzie z celem rozporządzenia, którego zadaniem jest zminimalizowanie liczby odwołań, opóźnień oraz odmów przyjęcia na pokład pasażerów oraz zapewnienie wysokiego poziomu ochrony pasażerów w zetknięciu z profesjonalnymi podmiotami, tj. przewoźnikami lotniczymi. W piśmie procesowym z dnia [...] czerwca 2007 r. pełnomocnik strony skarżącej, podtrzymując dotychczasowe zarzuty A. S.A. – Oddział w Polsce – podniósł, iż w rozpatrywanej sprawie przepisy rozporządzenia (WE) nr 261/2004 nie znajdują zastosowania, bowiem pasażerka K. L. nie stawiła się do odprawy w czasie przewidzianym przepisami tego rozporządzenia. Strona wskazała, iż nie miała żadnego powodu do odmowy przyjęcia pasażerki na pokład, w szczególności, że samolot odleciał i tak z pustymi miejscami, natomiast przewoźnik musiał przewieźć pasażerkę kolejnym rejsem. Strona wskazała ponadto, iż – wbrew twierdzeniom organu – nie twierdziła, że przepis art. 4 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 ma jedynie zastosowanie do sytuacji overbookingu. Na rozprawie w dniu [...] czerwca 2007 r. pełnomocnik strony skarżącej – podtrzymując dotychczasowe zarzuty skargi – stwierdził, że przepis art. 4 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 ma zastosowanie tylko i wyłącznie w przypadku overbookingu, albowiem tylko w takim przypadku przewoźnik może przewidywać możliwość odmowy przyjęcia na pokład. Zdaniem strony skarżącej w sytuacji, gdy pasażer nie został wpuszczony na pokład samolotu z przyczyn innych niż overbooking, to przepisy w/w rozporządzenia nie mają w ogóle zastosowania. Strona wskazała, iż pasażerka K. L. spóźniła się na boarding w wyznaczonym czasie, zaś przewoźnik nie miał interesu w tym, by odmówić przyjęcia tej pasażerki na pokład, bowiem w samolocie znajdowały się wolne miejsca. Obecny na rozprawie pełnomocnik Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego, podtrzymując dotychczasowe stanowisko organu – wniósł o oddalenie skargi. Zdaniem organu przepis art. 4 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 nie dotyczy tylko overbookingu, ale również innych sytuacji, gdy pasażer nie jest wpuszczony na pokład samolotu. Według Prezesa ULC wynika to z interpretacji celowościowej rozporządzenia oraz praktyki urzędu. Organ stwierdził, iż w sytuacji spornego rejsu nie było overbookingu, co i tak pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Organ wskazał, iż klauzula zawarta w Punkcie 14 Preambuły rozporządzenia dotyczy tylko i wyłącznie sytuacji wskazanej w art. 5 ust. 3 rozporządzenia, a więc nie miała zastosowania w niniejszej sprawie. Według organu termin, o którym mowa w art. 3 ust. 2 lit. b) rozporządzenia nie dotyczy boardingu, lecz tzw. "check-in", czyli odprawy pasażersko-bagażowej. W ocenie organu K. L. nie spóźniła się na odprawę pasażerów, o której mowa w art. 3 ust. 2 lit. a) rozporządzenia. W złożonym po zamknięciu rozprawy piśmie procesowym z dnia [...] lipca 2007 r. strona skarżąca podtrzymała swoje dotychczasowe zarzuty – stwierdzając przede wszystkim, iż norma zawarta w art. 4 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 dotyczy tylko i wyłącznie sytuacji overbookingu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej także p.p.s.a.). Należy przy tym wyraźnie zaznaczyć, iż od dnia wejścia w życie Traktatu Akcesyjnego z dnia 16 kwietnia 2003 r. (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864), na mocy którego Polska stała się państwem członkowskim Unii Europejskiej, kontrola sądu administracyjnego obejmuje również zgodność rozstrzygnięć organów administracji publicznej z prawem wspólnotowym, rozumianym jako całokształt dorobku prawnego Wspólnoty Europejskiej (acquis communautaire), w tym zasad ogólnych prawa wspólnotowego, interpretowanym oraz stosowanym w sposób jednolity na całym obszarze Unii Europejskiej. W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga A. S.A. – Oddział w Polsce z siedzibą w W. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego narusza prawo. Przedmiotowa decyzja Prezesa ULC z dnia [...] stycznia 2007 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia [...] kwietnia 2006 r., nr [...] naruszają zarówno przepisy prawa materialnego wskazane w rozporządzeniu (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91, jak również przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, w tym w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy. Zdaniem Sądu stwierdzając naruszenie przez skarżącego przewoźnika lotniczego A. S.A. – Oddział w Polsce postanowień art. 7 ust. 1 lit. c) w zw. z art. 4 ust. 3 cyt. rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. polegające na niewypłaceniu pasażerce K. L. odszkodowania w wysokości 600 EUR w związku z odmową przyjęcia na pokład na rejs nr [...] z P. do H. w dniu [...] maja 2005 r., Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego dopuścił się w szczególności istotnej obrazy przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 4 ust. 3 w zw. z art. 7 ust. 1 lit. c) w/w rozporządzenia (WE) nr 261/2004 – poprzez błędne przyjęcie, iż przedmiotowe odszkodowanie, należne pasażerowi w przypadku odmowy przyjęcia na pokład wbrew jego woli – przewoźnik lotniczy zobowiązany jest wypłacić także w sytuacji innej, niż w przypadku zawyżonej liczby rezerwacji na dany lot, a więc w sytuacji, gdy nie występuje tzw. overbooking, a także - art. 2 lit. j) rozporządzenia (WE) nr 261/2004 – poprzez błędne przyjęcie, iż definicja "odmowy przyjęcia na pokład", o której mowa w tym przepisie, obejmuje również inne sytuacje, niż overbooking. Ponadto – w ocenie Sądu – Prezes ULC wydając obie decyzje uchybił przepisom postępowania administracyjnego, tj.: art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., oraz art. 107 § 3 k.p.a. – poprzez niejednoznaczne wyjaśnienie w uzasadnieniu w/w decyzji, czy w przypadku spornego rejsu nr [...] z P. do H. w dniu [...] maja 2005 r. zachodziła sytuacja tzw. overbookingu, dająca podstawę do ewentualnego zastosowania norm wskazanych w art. 7 ust. 1 lit. c) oraz art. 4 ust. 3 cyt. rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Podstawą prawną nałożenia na skarżącego przewoźnika lotniczego obowiązku wypłaty na rzecz pasażerki K. L. odszkodowania w wysokości 600 EUR w związku z odmową przyjęcia jej na pokład na rejs nr [...] z P. do H. w dniu [...] maja 2005 r. były przepisy art. 7 ust. 1 lit. c) oraz art. 4 ust. 3 cyt. rozporządzenia (WE) nr 261/2004 ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91. Zgodnie z przepisem art. 4 ust. 3 w/w rozporządzenia (WE) nr 261/2004, w przypadku odmowy przyjęcia pasażerów na pokład wbrew ich woli, obsługujący przewoźnik lotniczy niezwłocznie wypłaca im odszkodowanie, zgodnie z art. 7 i udziela pomocy zgodnie z art. 8 i 9. Z kolei art. 7 ust. 1 lit. c) rozporządzenia stanowi, iż w przypadku odwołania do niniejszego artykułu, pasażerowie otrzymują odszkodowanie w wysokości 600 EUR dla wszystkich innych lotów niż loty określone w lit. a) lub b), a więc dla wszystkich lotów pozawspólnotowych dłuższych niż 3.500 km. W ocenie Sądu przepisy powyższe – wbrew twierdzeniom organu - ewidentnie dotyczą wyłącznie sytuacji, w której zachodzi przypadek zawyżonej liczby rezerwacji na dany lot, a więc sytuacji, która określana jest mianem tzw. overbookingu. Wynika to przede wszystkim z literalnego brzmienia samego przepisu art. 4 ust. 1-3 cyt. rozporządzenia (WE) nr 261/2004, oraz z postanowień Preambuły do tego rozporządzenia, ale także – co nie bez znaczenia – z analizy poprzednio obowiązującego rozporządzenia Rady (EWG) nr 295/91 z dnia 4 lutego 1991 r. ustanawiającego wspólne zasady systemu odszkodowań dla pasażerów, którym odmówiono przyjęcia na pokład w regularnych przewozach lotniczych. Należy zauważyć na wstępie, iż właśnie w świetle w/w rozporządzenia Rady (EWG) nr 295/91 ustawodawca wspólnotowy uregulował po raz pierwszy kwestię pewnego wspólnego, niemniej bardzo ograniczonego systemu odszkodowań dla pasażerów. Z przepisu art. 1 tego rozporządzenia wyraźnie wynikało, iż dotyczy ono wyłącznie sytuacji, w których pasażerom odmawia się wstępu na pokład na lot regularny o zawyżonej liczbie rezerwacji. Przepisy tego rozporządzenia nie przewidywały odszkodowania, ani jakiejkolwiek innej pomocy dla pasażerów w przypadku zarówno odwołania, jak i opóźnienia lotu pasażerskiego, pozostawiając te kwestie poza regulacją tego aktu normatywnego. Z uwagi na fakt, iż przepisy te nie regulowały jednak wszystkich uciążliwych sytuacji, będących przyczyną nie tylko niezadowolenia konsumentów, lecz również powodując wymierne finansowe straty po ich stronie (utracone transakcje, niedoszłe do skutku spotkania, itp.) Wspólnota Europejska postanowiła wprowadzić nową regulację prawną, znacznie rozszerzającą dotychczasowy system ochrony praw pasażerów transportu lotniczego, o nowe dwie sytuacje, a mianowicie sytuacje dotyczące odwołań lotów, jak i ich opóźnień. Warto w tym miejscu – zdaniem Sądu – wskazać na postanowienia Punktów (3), (4), (5) i (6) Preambuły do rozporządzenia (WE) nr 261/2004, z których ewidentnie wynika, że akt ten, rozszerzając wprawdzie dotychczasową ochronę praw pasażerów – nie przewidział jednak zmiany zakresu ochrony w przypadku odmowy przyjęcia na pokład poprzez jej rozszerzenie o inne sytuacje, niż tzw. overbooking. Należy zwrócić przede wszystkim uwagę na dyspozycję Punktu (9) wspomnianej Preambuły, który stanowi, iż liczba pasażerów, którym odmówiono przyjęcia na pokład wbrew ich woli powinna być zredukowana przez wymóg, aby przewoźnicy lotniczy wzywali ochotników do rezygnacji z rezerwacji w zamian za pewne korzyści, zamiast odmawiać pasażerom przyjęcia na pokład oraz przez pełną rekompensatę dla tych, którym ostatecznie odmówiono przyjęcia na pokład. Przepis art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 stanowi, że jeżeli obsługujący przewoźnik lotniczy ma uzasadnione powody, by przewidywać odmowę przyjęcia na pokład, powinien on najpierw wezwać ochotników do rezygnacji z ich rezerwacji w zamian za korzyści na warunkach uzgodnionych pomiędzy danym pasażerem a przewoźnikiem lotniczym obsługującym. Ochotnikom należy udzielić pomocy na zasadach określonych w art. 8, traktując pomoc jako dodatek do korzyści wspomnianych w niniejszym ustępie. Z kolei ustęp 2 art. 4 stanowi, że jeżeli liczba ochotników nie pozwala na przyjęcie na pokład pozostałych pasażerów z rezerwacjami, wówczas obsługujący przewoźnik lotniczy może, wbrew woli pasażerów, odmówić przyjęcia ich na pokład. W tej sytuacji przyjąć należy, iż nie można z przepisu art. 4 ust. 3 cyt. rozporządzenia (WE) nr 261/2004 tworzyć, tak jak uczynił to Prezes ULC - samoistnej normy prawnej, która w oderwaniu od brzmienia przepisów ust. 1 i ust. 2 tego artykułu, a także w sprzeczności do dyspozycji postanowień w/w punktów Preambuły – stanowić ma rzekomą podstawę do odszkodowania w każdej sytuacji odmowy przyjęcia pasażera na pokład samolotu, a więc również w przypadkach, gdy nie występuje zawyżona liczba rezerwacji na dany lot (overbooking). Warto – zdaniem Sądu – wskazać również na poglądy doktryny, z których jednoznacznie wynika, iż omawiane rozporządzenie (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. przewiduje odszkodowanie dla pasażerów, którzy zostali dotknięci dopuszczeniem do odprawy większej liczby osób, niż jest miejsc w samolocie, czyli, że obejmuje ono wyłącznie sytuację tzw. overbookingu (tak m.in. R. Ostrihansky /w:/ Prawo Unii Europejskiej. Prawo materialne i polityki, pod red. Jana Barcza, wyd. II, Warszawa 2005, s. II-539). Zgodnie z przepisem art. 2 pkt j) rozporządzenia (WE) nr 261/2004, "odmowa przyjęcia na pokład" oznacza odmowę przewozu pasażerów danym lotem, pomimo że stawili się oni do wejścia na pokład zgodnie z warunkami ustanowionymi w art. 3 ust. 2, chyba że odmowa przyjęcia na pokład jest racjonalnie uzasadniona, w szczególności przyczynami związanymi ze zdrowiem, wymogami bezpieczeństwa lub niewłaściwymi dokumentami podróżnymi. Zdaniem Sądu również z tej normy prawnej nie można wywieść tezy, iż odmowa przyjęcia na pokład, w rozumieniu cyt. rozporządzenia, obejmuje inne sytuacje, niż overbooking. Klauzula wyłączająca wskazana w tym przepisie (vide: racjonalne przyczyny uzasadniające odmowę przyjęcia na pokład) dotyczy wyłącznie sytuacji, w której - pomimo zaistnienia overbookingu - przewoźnik lotniczy może nie wpuścić pasażera na pokład nie narażając się na odpowiedzialność wskazaną w art. 4 ust. 3 w zw. z art. 7, art. 8 i art. 9 rozporządzenia (WE) nr 261/2004. W ocenie Sądu wydając zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2006 r. Prezes ULC naruszył również przepisy postępowania, albowiem w sposób niejasny wyjaśnił stan faktyczny sprawy. Otóż należy zauważyć, iż w uzasadnieniu decyzji wydanej w dniu [...] kwietnia 2006 r. Prezes ULC stwierdził, iż w przypadku spornego rejsu nr [...] z P. do H. w dniu [...] maja 2005 r. nie zachodziła sytuacja tzw. overbookingu. Organ uznał bowiem, iż na 269 miejsc w samolocie 226 miejsc było zajętych w momencie startu samolotu. Tym samym – zdaniem Prezesa ULC – nie było potrzeby zastosowania procedury wzywania ochotników do dobrowolnej rezygnacji z lotu, o której mowa w art. 4 ust. 1 cyt. rozporządzenia. Z kolei w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] stycznia 2007 r. organ stwierdził, iż przedłożone przez skarżącego przewoźnika do akt sprawy informacje z komputerowego systemu rezerwacyjnego wraz z jego wyjaśnieniami, zestawione z wyjaśnieniami pasażera – nie pozwalają w sposób obiektywny stwierdzić, czy w danym przypadku wystąpił overbooking, czy też nie. Należy zauważyć, iż jednoznaczne ustalenie, czy w sytuacji spornego rejsu wystąpiła sytuacja overbookingu ma istotne znaczenie, albowiem przesądza o podstawie do ewentualnego zastosowania norm wskazanych w przepisach art. 7 ust. 1 lit. c) oraz art. 4 ust. 3 cyt. rozporządzenia (WE) nr 261/2004. W postępowaniu administracyjnym wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku powinno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie, stosownie do art. 7 i 77 k.p.a. Zgodnie zaś z przepisem art. 107 § 3 k.p.a. decyzja powinna być należycie uzasadniona z podaniem m.in. dowodów, na podstawie których określone fakty organ orzekający przyjął za udowodnione oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji (tak również: Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie /w:/ wyroku z dnia 26 maja 1998 r., sygn. akt II SA 420/98, nie publik.). W konsekwencji należy uznać, iż Prezes ULC z uwagi na wskazane wyżej uchybienia proceduralne zobowiązany będzie ponownie wyjaśnić, czy w przypadku spornego rejsu nr [...] z P. do H. w dniu [...] maja 2005 r. zachodziła sytuacja tzw. overbookingu. Zdaniem Sądu dopiero w sytuacji stwierdzenia zaistnienia overbookingu, organ może przejść do dalszej oceny spełnienia przesłanek zastosowania przepisów art. 4 ust. 3 w zw. z art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Prezes ULC wtedy dopiero zobowiązany będzie do ewentualnego wyjaśnienia kwestii spóźnienia się pasażera na pokład samolotu oraz przyczyn jego niewpuszczenia na pokład przez przewoźnika lotniczego. Brak jednoznacznych ustaleń w zakresie istnienia zawyżonej liczby rezerwacji (overbooking) - nie pozwala sądowi administracyjnemu na pełną kontrolę prawidłowości (legalności) zaskarżonych decyzji administracyjnych. Na marginesie należy jedynie podnieść, iż Sąd nie podzielił argumentów strony skarżącej dotyczących kwestii zastosowania klauzuli wyłączającej odpowiedzialność przewoźnika, o której mowa w Punkcie 14 Preambuły do rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Według Sądu Prezes ULC zasadnie stwierdził, iż wyłączenie wskazane w tym postanowieniu Preambuły odnosi się wyłącznie do kwestii odszkodowania, o którym mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004, a więc jego zastosowanie może mieć miejsce jedynie w przypadku odwołania lotu pasażerskiego, nie zaś w przypadku odmowy przyjęcia na pokład. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie wspólnotowym (vide: wyrok Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich z dnia 10 stycznia 2006 r., sprawa C-344/04). Sąd nie podzielił ponadto zarzutów strony skarżącej dotyczących kwestii naruszenia przepisu art. 107 § 1 k.p.a., albowiem – wbrew twierdzeniom przewoźnika – decyzja Prezesa ULC z dnia [...] kwietnia 2006 r. była prawidłowo podpisana przez osobę uprawnioną, a zarazem prawidłowo wskazaną z imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pragnie jedynie na marginesie podnieść, iż przypadek określony w niniejszej sprawie świadczy o tym, że obecnie obowiązujące przepisy rozporządzenia (WE) nr 261/2004 nie regulują jednak wszystkich uciążliwych sytuacji, będących przyczyną nie tylko niezadowolenia pasażerów, lecz również powodujących wymierne straty finansowe po ich stronie. W związku z tym wydaje się zasadnym podjęcie stosownych działań, które być może doprowadzić powinny do rozszerzenia zakresu praw pasażerów w transporcie lotniczym. Należy jednakże pamiętać, że jeżeli główną przyczyną jest przepełnienie w portach lotniczych, to być może nie wystarczy jedynie zapobiegać skutkom, lecz zlikwidować przyczynę kłopotów i polepszać nie tylko przepisy chroniące prawa pasażerów, ale też politykę mającą na celu poprawę sytuacji w tym sektorze. Niezależnie od powyższego należy wyraźnie podkreślić, iż o ile zgodzić się należy z tym, że ochrona pasażerów nie jest celem samym w sobie i nie może prowadzić do nadmiernej regulacji ograniczającej wolność gospodarczą przewoźników lotniczych, o tyle nie można również z drugiej strony tolerować nieetycznych zachowań firm transportu lotniczego, nawet jeśli nie naruszają one wprost obowiązujących norm prawa lotniczego. W dobie obecnej konkurencji oraz natłoku ruchu pasażerskiego w dużych międzynarodowych portach lotniczych, uznać należy - zdaniem Sądu - że nawet w sytuacji, gdy dany przypadek nie jest objęty regulacjami wspólnotowymi chroniącymi prawa pasażerów - przewoźnicy lotniczy zobowiązani są – zgodnie z podstawowymi zasadami zwykłej uczciwości handlowej – do udzielania swoim klientom wszelkiej pomocy. W tej sytuacji zgodzić się należy z Prezesem Urzędu Lotnictwa Cywilnego, iż rzetelny przewoźnik lotniczy powinien – przewidując pewne okoliczności - uniemożliwiać wprowadzanie do systemu rezerwacji ze zbyt krótkim czasem na zmianę samolotu przez osoby będące w tranzycie, którym wydano kartę pokładową w pierwszym miejscu odlotu. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stwierdzając, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu, Sąd działał w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a., zaś orzekając zwrot kosztów postępowania – na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 i § 3 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).