I OSK 1162/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wiśniewska, Sędziowie NSA Izabella Kulig - Maciszewska, Joanna Runge – Lissowska – spr., Protokolant Michał Zawadzki, po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1190/05 w sprawie ze skargi Hoteli Warszawskich "S" Sp. z o.o. w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1190/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi Hoteli Warszawskich "S" Sp. z o.o. w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...], nr [...], uchylił tę decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję tegoż Kolegium z dnia 29 listopada 2004 r. nr [...], którymi po wznowieniu postępowania, odmówiono uchylenia decyzji tego organu z dnia 10 grudnia 2003 r. nr [...]. Decyzją z 10 grudnia 2003 r., wydaną na skutek wniosku A. G. o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją tego Kolegium z dnia 26 listopada 1997 r. nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Zarządu Związku Dzielnic-Gmin Warszawy z dnia 29 czerwca 1993 r. nr [...] o uwłaszczeniu Warszawskiego Przedsiębiorstwa Turystycznego "S " gruntem przy [...] w Warszawie, oznaczonym jako działka nr 39 o pow. 4.163 m2 i po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2002 r. sygn. akt I SA 2375/02 (Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzję Kolegium z dnia 17 grudnia 1998 r. nr [...] utrzymującą w mocy ww. decyzję z dnia 26 listopada 1997 r.), Samorządowe Kolegium uchyliło swoją decyzję z dnia 26 grudnia 1997 r. i stwierdziło nieważność decyzji o uwłaszczeniu. Hotele Warszawskie "S", (powstałe po przekształceniu Warszawskiego Przedsiębiorstwa Turystycznego "S" w Sp. z o.o. Hotele Warszawskie "S", aktem notarialnym z dnia 19 listopada 1991 r. [...]), wystąpiły z wnioskiem o wszczęcie postępowania zakończonego decyzją z dnia 10 grudnia 2003 r., podnosząc, że nie brały udziału w postępowaniu w fazie doręczania tej decyzji, gdyż skierowano ją na adres Warszawa ul. [...], a nie Warszawa [...], a Samorządowe Kolegium, po wznowieniu postępowania postanowieniem z dnia 5 lipca 2004 r. nr [...], wydało wskazane na wstępie decyzje z dnia 20 listopada 2004 r. i 18 kwietnia 2005 r., odmawiając uchylenia decyzji z dnia 10 grudnia 2003 r. z tego względu, że choć zachodzi przyczyna z art. 145 § 1 pkt 4 kpa – strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu – to w sprawie istnieje negatywna przesłanka wskazana w art. 146 § 2 kpa, gdyż po uchyleniu decyzji stwierdzającej nieważność decyzji uwłaszczeniowej, mogłaby zapaść taka sama decyzja, tj. stwierdzająca nieważność uwłaszczenia. Uwłaszczenie - zdaniem Kolegium - rażąco narusza prawo, jako dokonane w toku rozpoznawania żądania b. właścicieli gruntów warszawskich o przyznanie im prawa do tego gruntu, wynikającego z dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) (na skutek działań następców prawnych b. właścicieli ustała stwierdzona nieważność orzeczeń o odmowie przyznania prawa – decyzją Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 24 marca 1993 r., utrzymaną w mocy decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 28 lutego 1997 r.). Uchylając decyzje wydane we wznowionym postępowaniu, Wojewódzki Sąd stwierdził, że okoliczność wskazana w art. 146 § 2 kpa, na którą powołał się organ, nie została zbadana w sposób wyczerpujący, bowiem działka nr 39 będąca przedmiotem uwłaszczenia o pow. 4.163 m2 powstała z połączenia szeregu działek w tym z Hip. [...] działki o pow. 818 m2, natomiast nierozpoznanie roszczenia następców prawnych b. właścicieli dotyczą nie całej powierzchni uwłaszczonej, ale tylko Hip. [...] o pow. 818 m2 i do tego faktu brak jest odniesienia w decyzjach Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Wojewódzki Sąd uznał, że zaskarżone decyzje naruszają art. 151 § 2 i art. 146 kpa, gdyż nie można było wydać decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności z tego powodu, że w wyniku wznowienia postępowania zapadła wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej bez rozważenia faktu, że nierozpoznany wniosek następców prawnych b. właścicieli dotyczy gruntu oznaczonego jako dz. nr 39 jedynie w części. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł A. G., reprezentowany przez radcę prawnego, domagając się uchylenia wyroku i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania i zarzucając naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 3 ust. 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w zw. z art. 146 i art. 151 § 2 kpa, poprzez przekroczenie ustawowych granic kontroli działalności administracji publicznej, - art. 133 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez oparcie rozstrzygnięcia na okolicznościach niewynikających z akt sprawy, - art. 141 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez niewyjaśnienie i nieuzasadnienie podstaw prawnych swojego stanowiska w przedmiocie zastosowania art. 145 § 1 pkt 1a i pkt 1c, - art. 145 § 1 pkt 1c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 146 i art. 151 § 1 kpa poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2005 r. i 29 listopada 2004 r., mimo braku ku temu podstaw prawnych. Hotele Warszawskie "S" wniosły o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył ani wskazanych przepisów postępowania, tj. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), ani przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny ocenił zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem, które zostało zastosowane w sprawie, nie ograniczając się wnioskami i zarzutami skargi i na podstawie akt sprawy, czemu dał wyraz w obszernym uzasadnieniu wyroku. Zaskarżone decyzje zostały wydane w trybie wznowienia postępowania, w którym organ wydaje decyzje przewidziane w art. 151, tj. odmawiające uchylenia decyzji, uchylające decyzje i rozstrzygające co do istoty sprawy, przy czym odmowa uchylenia decyzji następuje w sytuacji gdy brak podstaw wynikających z art. 145 § 1 lub art. 145a oraz w przypadkach, gdy upłynął określony czas od doręczenia lub ogłoszenia decyzji oraz gdy mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej. W tym ostatnim wypadku organ stwierdza naruszenie prawa i wskazuje przyczyny, dla których niemożliwe jest uchylenie decyzji. W niniejszej sprawie po wznowieniu postępowania i jego ponownym przeprowadzeniu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało na okoliczność, iż mogłaby zapaść decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej i to stanowiło przeszkodę do uchylenia decyzji, co do której wznowiono postępowanie. Wznowione postępowanie dotyczyło decyzji stwierdzającej nieważność decyzji o uwłaszczeniu, które dokonało się na podstawie art. 2 ust. 1 ww. ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a stwierdzenie nieważności nastąpiło z tego powodu, że toczyło się postępowanie o przyznanie prawa do gruntu będącego przedmiotem uwłaszczenia jego b. właścicielom. Art. 2 ust. 1 tej ustawy zawiera przesłanki pozytywne i negatywne uwłaszczenia, a negatywną przesłanką jest zakaz naruszenia przez uwłaszczenie praw osób trzecich. Prawem poprzedniego właściciela lub jego następców prawnych do wydania tytułu prawnorzeczowego do utraconej nieruchomości, która jednocześnie jest przedmiotem uwłaszczenia jest tym prawem, które nie może być naruszone, stanowi więc negatywną przesłankę uwłaszczenia. Utratę przez właściciela tytułu do nieruchomości i wystąpienie z roszczeniem o restytucję tego prawa może dzielić duży upływ czasu, powodujący zmiany w stanie nieruchomości, może ona bowiem zostać podzielona, bądź włączona do innej nieruchomości, czy też połączona z innymi, co organ nadzoru powinien badać w postępowaniu nadzorczym. Postępowanie to bowiem, o ile nie jest prowadzone z urzędu może być wszczęte tylko na wniosek strony, którą jest każdy mający w nim interes prawny. Interes prawny musi wynikać z przepisów prawa materialnego, stanowiącego podstawę badanego w postępowaniu nadzorczym rozstrzygnięcia i w przypadku uwłaszczenia mają go, oprócz aktualnego właściciela nieruchomości (Skarb Państwa lub Gminy), ubiegający się o uwłaszczenie ale także osoba trzecia, której prawa uwłaszczenie nie może naruszać, tj. b. właściciel lub jego następcy prawni. Jednak te ostatnie podmioty tylko w takim zakresie mają interes prawny, w jakim uwłaszczenie mogłoby naruszać ich prawa. Upływ czasu - na co wskazano wyżej - może powodować, że roszczenie b. właściciela nie będzie dotyczyło całej uwłaszczonej nieruchomości, gdyż np. weszła ona w skład większej całości. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Roszczenie dekretowe następców prawnych b. właściciela do gruntu nieruchomości warszawskiej dot. Hip. [...] o pow. 818 m2, iż tylko w takiej części uwłaszczenie Warszawskiego Przedsiębiorstwa Turystycznego "S" przekształconego w Hotele Warszawskie "S" Sp. z o.o., dokonane decyzją z dnia 26 czerwca 1993 r., narusza ich prawa. W postępowaniu nadzorczym dotyczącym decyzji uwłaszczeniowej ten fakt, tj. zakres roszczenia b. właściciela powinien znaleźć odzwierciedlenie. Jak wskazano wyżej, we wznowionym postępowaniu rozstrzygnięcie zapada w ramach wskazanych w art. 151 kpa, a negatywną przesłanką uchylenia decyzji jest to, że mogłaby zapaść decyzja taka sama w treści jak dotychczasowa. Na taką przesłankę powołał się organ, jednak z przyczyn wyżej wskazanych – roszczenie obejmuje 818 m2 wchodzących w skład uwłaszczonych 4.163 m2 – decyzja nadzorcza z wniosku następców prawnych b. właścicieli Hip. [...], nie może dotyczyć całej uwłaszczonej na rzecz Hoteli nieruchomości. Zasadnie zatem Wojewódzki Sąd wskazał, że okoliczność ta umknęła uwadze Samorządowego Kolegium. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.