II SA/Bk 360/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), Sędziowie asesor WSA Piotr Pietrasz,, asesor WSA Małgorzata Roleder, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 lipca 2007 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] marca 2007 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2007r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. Nr [...] z dnia [...] stycznia 2007 r. w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego w wysokości 250 zł na częściowe pokrycie wydatków na opał, odzież, żywność, środki czystości, gaz, bieliznę osobistą, energię, wodę i ścieki. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia: Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2006 r. J. M. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z prośbą o przyznanie zasiłku celowego i okresowego od stycznia 2007 r. W trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego skonkretyzował swoje potrzeby i wskazał, że potrzebuje pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności, środków czystości, energię elektryczną, gaz, wodę, odzież zimową, bieliznę osobistą oraz opał. Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. Nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. przyznał J. M. pomoc w formie zasiłku celowego na częściowe pokrycie wydatków na opał, odzież, żywność, środki czystości, gaz, bieliznę osobistą, energię, wodę i ścieki w wysokości 250 zł i orzekł, że wypłata zasiłku nastąpi w dniu [...] lutego 2007 r. W uzasadnieniu organ przedstawił podstawy prawne oraz zasady przyznawania pomocy społecznej uregulowane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej podkreślając, że niewielka ilość środków nie pozwala na uwzględnienie wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc. Po przeprowadzeniu szczegółowej analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy podkreślono, że potrzeby J. M. zostały częściowo zaspokojone, natomiast MOPS w Z. nie posiada środków na pełne uwzględnienie żądania. Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. M. i wniósł o jej uchylenie. Zarzucił organowi pomocy społecznej rażące naruszenie ustawy o pomocy społecznej i rażącą dyskryminację jego osoby ponieważ rażąco narusza art. 106 ust. 3 i art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Podniósł, że decyzja w sprawie zasiłku celowego nie rozstrzyga w całości złożonego wniosku, co jest rażącym naruszeniem kpa jak i ustawy o pomocy społecznej. Wysokość przyznanego mu zasiłku okresowego w wysokości 120,70 zł i zasiłku celowego w wysokości 250 zł nie zaspokoi jego podstawowych (niezbędnych) potrzeb bytowych umożliwiających bytowanie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Ustalone w ustawie kryterium dochodowe określa minimalną kwotę dla osoby na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych człowieka. Wydana decyzja, zdaniem J. M., jest samowolą administracyjną i dowolnością organu. Rażąco narusza ustawę o pomocy społecznej, dyskryminuje jego osobę, niehumanitarnie go traktuje i narusza jego słuszny interes. J. M. zarzucił również brak rzetelności rozpatrzenia złożonych przez niego wniosków zgodnie z art. 107 kpa, ponieważ nie rozstrzygnięto całości złożonego wniosku dotyczącego udzielania pomocy z programu "Posiłek dla potrzebujących" czy też programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Nadto zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu brak uzasadnienia, brak kryteriów, którymi MOPS kierował się w przyznawaniu zasiłków i sposobów rozdysponowania posiadanych środków. Końcowo podniósł, że obowiązkiem organu jest bezwzględne zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu oraz wypłacenie przyznanej pomocy niezwłocznie a nie z dużym opóźnieniem, ponieważ przyznana pomoc staje się bezcelowa. Decyzją z dnia [...] marca 2007 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] stycznia 2007 r. w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego w wysokości 250 zł na częściowe pokrycie wydatków na opał, odzież, żywność, środki czystości, gaz, bieliznę osobistą, energię, wodę i ścieki. Organ w uzasadnieniu decyzji stwierdził, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był przepis art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z tym artykułem rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są - z jednej strony - rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. mając na uwadze interes wszystkich ubiegających się o pomoc, nie tylko skarżącego, przyznał skarżącemu zasiłek celowy w wysokości 250,00 zł. Organ podkreślił, że średni zasiłek z terminem płatności w grudniu 2006 r. wynosił 116,76 zł, zaś w styczniu 2007 r. wyniósł 92,78 zł. Odnosząc się do zarzutów skarżącego organ wskazał, że nietrafny jest zarzut dotyczący nie rozpatrzenia w całości zgłoszonych żądań, w szczególności wniosku w sprawie pomocy z programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". J. M. ani we wniosku o przyznanie zasiłku celowego ani w trakcie przeprowadzania aktualizacji wywiadu środowiskowego nie domagał się przyznania pomocy z powyższych programów. Jednocześnie w wyniku rozpoznania wniosku z dnia [...] grudnia 2006 r. organ I instancji wydał w dniu [...] stycznia 2007 r. dwie decyzje, jedną z nich przyznał skarżącemu zasiłek celowy w wysokości 250 zł, drugą zaś zasiłek okresowy od [...] stycznia 2007 r. do [...] maja 2007 r. w wysokości 120,70 zł. Powyższa decyzja została zaskarżona przez J. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zarzuty podniesione w skardze są powtórzeniem zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. W szczególności Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji rażące naruszenie art. 39 i 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, polegające na przyznaniu częściowej tylko pomocy oraz rażącą dyskryminację jego osoby polegającą na uniemożliwieniu realizacji podstawowych potrzeb, takich jak zakup niezbędnej odzieży i obuwia, zakup żywności czy opłacenie wydatków na energię elektryczną. Zaskarżona decyzja nie rozstrzyga o całości złożonego wniosku, co jest rażącym naruszeniem kpa oraz ustawy o pomocy społecznej. Powołując się na przepis art. 6-11 Kpa oraz art. 2, 7, 8, 32, 37, 50 i 51 ust. 1 Konstytucji RP wskazał na obowiązek organów administracji działania na podstawie i w granicach prawa oraz przestrzegania zasady praworządności i budowy zaufania obywateli do organów Państwa. Zdaniem Skarżącego powyższe zasady konkretyzują się m.in. w nałożeniu na organy pomocy społecznej obowiązku zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych osób i ich rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zdaniem Skarżącego decyzja w sprawie zasiłku celowego narusza przepisy Kpa, ponieważ nie zawiera uzasadnienia dlaczego zasiłki zostały przyznane niezgodnie z treścią art. 39 ustawy o pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Kontrola sądu administracyjnego zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zaś tryb rozpatrywania tych spraw reguluje Kodeks postępowania administracyjnego, z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według art. 3 – pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzje mają charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale i nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2000 roku, sygnatura akt I SA 945/00, publ. LEX nr 79608). Rozmiar pomocy warunkowany jest bowiem nie tylko potrzebami strony, ale i możliwościami finansowymi organu. Dodać należy, że przyznanie zasiłku celowego, czego zdaje się w ogóle nie zauważać Skarżący, nie jest obligatoryjne nawet wówczas, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. W przedmiotowej sprawie organ I instancji, na co wskazał też organ odwoławczy dokonał prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz jego prawidłowej oceny, pod kątem istniejących przepisów prawnych. W oparciu o wyniki wywiadu środowiskowego została prawidłowo ustalona sytuacja materialno-rodzinna i potrzeby Skarżącego z jednej strony, zaś z drugiej własne możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są – z jednej strony – rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej. MOPS w Z., mając na uwadze interes wszystkich osób ubiegających się o pomoc, nie tylko Skarżącego, oraz ograniczone (w stosunku do potrzeb) możliwości finansowe, przyznał Skarżącemu zasiłek celowy w wysokości i zakresie określonym w zaskarżonej decyzji, co nie odpowiada oczekiwaniom Skarżącego, ale co mieści się w granicach uznania administracyjnego. W uzasadnieniu w sposób wyczerpujący i przekonujący organ uzasadnił swoje stanowisko, łącznie z podaniem rozdziału kwot, jakimi dysponował na tego rodzaju pomoc w okresie objętym wnioskiem Skarżącego. Organ I instancji wyjaśnił, iż w grudniu 2006 r. wpłynęło 305 wniosków, z których 304 zostały załatwione z terminem płatności w grudniu 2006 r., natomiast wniosek skarżącego, z uwagi, iż złożony [...] grudnia 2006 r. był rozpatrywany w styczniu 2007 r. Średni zasiłek z terminem płatności w grudniu 2006 r. wynosił 116,76 zł, zaś w styczniu 2007 r. 92,78 zł. Zatem Skarżący otrzymując zasiłek celowy w kwocie 250 zł otrzymał stosunkowo wysoką pomoc socjalną. Powyższe w oczywisty sposób tłumaczy wysokość indywidualnie przyznawanych świadczeń. Z ustawowych zasad przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynika zresztą, że osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna także pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Z woli art. 4 ustawy, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, w tym do poszukiwania źródeł dochodu. Skarżący jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, którego dochód od lat jest symboliczny i nie zmienia tej sytuacji licząc na pełne pokrywanie jego potrzeb przez MOPS. Skarżący J. M. jest osobą sprawną, operatywną i nie ma przeszkód by przynajmniej część środków żywnościowych wypracował z gospodarstwa rolnego. Tymczasem odbiera się wrażenie, że Skarżący cały ciężar swego utrzymania przerzucił na ośrodek pomocy społecznej, przyjmując bierną postawę roszczeniową. Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut dotyczący nierozpatrzenia przez organy prowadzące postępowanie całości złożonego wniosku, doprecyzowanego w trakcie wywiadu środowiskowego. Już samo porównanie treści tego wniosku z zakresem orzeczenia decyzją MOPS pozwala na stwierdzenie, iż wszystkie wnioskowane żądania skarżącego, podlegające załatwieniu w formie decyzji administracyjnej z zakresu właściwości Dyrektora MOPS, znalazły odzwierciedlenie w decyzji pierwszoinstancyjnej. Istotne jest przy tym, że wniosek o przyznanie zasiłku okresowego został rozpoznany odrębną decyzją Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] stycznia 2007 r. Sąd nie znajduje również podstaw do uwzględnienia zgłoszonego przez skarżącego zarzutu naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Prawdą jest, iż organy administracyjne nie mogą uchylić się od obowiązku zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym, a przed wydaniem decyzji umożliwić wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jednak to w interesie strony, podnoszącej zarzut naruszenia przepisu art. 10 Kpa, leży wykazanie wpływu tego uchybienia na wynik sprawy, albowiem Sąd każdy przypadek bada indywidualnie (vide: uchwała 7 sędziów z dnia 25.04.2005r. NSA w Warszawie w sprawie sygn. akt FPS 6/04, ONSAiWSA 2005/4/66). Nie każde bowiem naruszenie przepisów postępowania administracyjnego skutkuje uchyleniem zaskarżonego aktu administracyjnego, a tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W rozpoznawanej sprawie pan J. M. ograniczył się jedynie do zgłoszenia zarzutu, nie popierając go żadnymi twierdzeniami i nie przytaczając jakichkolwiek okoliczności wskazujących na to, że faktyczne zagwarantowanie mu w tej konkretnej sprawie prawa do wypowiedzenia się, co do zebranego materiału dowodowego, wpłynęłoby na podjęcie innej decyzji. Podkreślić przy tym należy, iż w obliczu powyższej zasady ogólnej postępowania administracyjnego, organ odwoławczy pismem z dnia [...] marca 2007 r. zawiadomił Skarżącego o możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, z którego to prawa Skarżący nie skorzystał. Nie znajdują również uzasadnienia zarzuty naruszenia pozostałych przepisów KPA tj. art. 6-9,11 oraz wskazanych w skardze przepisów Konstytucji RP. Skarżący nie wskazał, na czym te naruszenia miałyby polegać, zaś sąd rozpoznając sprawę nie dopatrzył się nieprawidłowości, które wskazywałyby na uchybienie którejś z powołanych norm prawnych. Wobec stwierdzenia bezzasadności zarzutów ze skargi podlega ona oddaleniu – zgodnie z art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).