I SA/Go 90/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Skowrońska - Pastuszko Sędziowie Sędzia WSA Dariusz Skupień Asesor WSA Anna Juszczyk - Wiśniewska (spr.) Protokolant Referent Danuta Chorabik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania zabezpieczenia uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. nr [...] Prokurator Rejonowy wydał na podstawie art. 291, art. 292 i art. 293 § 1 kodeksu postępowania karnego, postanowienie z dnia [...] października 2006r. o zabezpieczeniu na mieniu podejrzanego [...] grożących mu: - kar grzywny w wysokości 30 stawek dziennych, - przepadku samochodu. Postanowienie to zaopatrzone zostało w klauzulę wykonalności nadaną przez Sąd Rejonowy - Wydział Grodzki . W dniu 25 października 2006r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego wpłynęło pismo Prokuratora Rejonowego o wykonanie postanowienia załączając do pisma wskazane postanowienie jako tytuł wykonawczy oraz zarządzenie zabezpieczenia z dnia [...] października 2006r. Jako podstawę działania Prokurator wskazał art. 291 § 1 i §2, art. 462 kodeksu postępowania karnego i art. 25 § 1 i § 2 kodeksu karnego wykonawczego, art. 155a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i art. 195 a § 1 kodeksu karnego wykonawczego. Naczelnik Urzędu Skarbowego działając na podstawie art. 157 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postanowieniem z dnia [...] października 2006r. odmówił zabezpieczenia na podstawie zarządzenia zabezpieczenia. W uzasadnieniu organ podał, że w postanowieniu o zabezpieczeniu podstawę wykonania zabezpieczenia wskazano przepis art. 291, 292 i 293 kodeksu postępowania karnego. Zgodnie natomiast z treścią art. 292 § 1 kodeksu postępowania karnego zabezpieczenie ma nastąpić w sposób wskazany w kodeksie postępowania cywilnego. Powyższa zdaniem organu oznacza, że organem wykonującym postanowienie jest komornik sądowy działający w trybie art. 292 § 1 kodeksu postępowania karnego. Od postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego Prokurator złożył zażalenie wskazując, iż prokurator nie ma innej prawnej możliwości dokonania zabezpieczenia niż na podstawie art. 291, 292 i 293 kodeksu postępowania karnego. Sposób dokonania zabezpieczenia nie ma żadnego związku ze wskazaniem organu egzekucyjnego właściwego do wykonania zabezpieczenia. Kwestię tę regulują art. 25 kodeksu karnego wykonawczego i następne. Co do zasady właściwym organem do wykonania postanowienia o zabezpieczeniu jest komornik sądowy, jednakże od zasady tej są wyjątki gdyż art. 27 kodeksu karnego wykonawczego wskazuje wprost, że "egzekucję środka karnego przepadku oraz nawiązki na rzecz Skarbu Państwa prowadzi urząd skarbowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej". Natomiast z art. 195a § 1 kodeksu karnego wykonawczego stanowi wprost, iż jeżeli jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz grzywnę i / lub nawiązkę, sąd lub prokurator, który wydał to postanowienie może zlecić jego wykonanie w całości urzędowi skarbowemu. W zażaleniu wskazano również, że organ nie ma możliwości polemizowania z decyzją prokuratora w tym zakresie, gdyż to do prokuratora należy wybór komu zlecić dokonane zabezpieczenie. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] grudnia 2006r. utrzymał postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w mocy. Organ w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że zlecenie administracyjnemu organowi egzekucyjnemu wykonania postanowienia o zabezpieczenia ma charakter fakultatywny. Zlecając wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu naczelnikowi urzędu skarbowego, prokurator decyduje jednocześnie, że zabezpieczenie będzie dokonywane w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ wskazał, że jako podstawę prawną zabezpieczenia należności w zarządzeniu o zabezpieczenia Prokurator wskazał postanowienie z dnia 4 października 2006r. Postanowienie to natomiast wydano na podstawie art. 291, 292, 293 § 1 kodeksu postępowania karnego. Zdaniem organu wydanie postanowienia w oparciu o art. 292 kodeksu postępowania karnego determinuje również organ właściwy do jego wykonania. Fakt wskazania w postanowieniu prokuratora w całości przepisu art. 292 kodeksu postępowania karnego (który obejmuje wskazanie trybu dokonania zabezpieczenia ) uniemożliwia przyjęcie przedmiotowego zabezpieczenia do wykonani przez naczelnika urzędu skarbowego. Od postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej wniesiona została skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze Prokurator wskazał, że postanowienie wydane zostało z naruszeniem prawa karnego materialnego - art. 195a kodeksu karnego wykonawczego - a polegającym na błędnym przyjęciu przez Dyrektora Izby Skarbowej , iż w przypadku wydania przez prokuratora postanowienia o zabezpieczeniu z powołaniem się na art. 291, 292 i 293 kodeksu postępowania karnego - naczelnik urzędu skarbowego jako organ nie jest uprawniony do prowadzenia egzekucji w trybie art. 195a kodeksu karnego wykonawczego, bowiem egzekucja ta winna być prowadzona w trybie przepisów postępowania cywilnego, a organem uprawnionym do jej przeprowadzenia jest komornik sądowy. Prokurator wskazał, że w przepisie art. 195a kodeksu karnego wykonawczego wyraźnie wskazano przesłanki warunkujące dopuszczalność zlecenia urzędowi skarbowemu realizację postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej jak i utrzymane nim postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego wydane zostały z naruszeniem art. 195a kodeksu karnego wykonawczego oraz art. 3 § 1 i art. 4 i 157 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zasadniczym przedmiotem sporu między stronami jest właściwość naczelnika urzędu skarbowego w zakresie wykonania postanowienia prokuratora w przedmiocie zabezpieczenia majątkowego, a co za tym idzie, zastosowanie art. 195a kodeksu karnego wykonawczego. Nadto spór dotyczy również rozstrzygnięcia czy wykonanie prawomocnego postanowienia prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym grożącego przepadku przedmiotów służących lub przeznaczonych do popełnienia przestępstwa, oraz kar grzywny następuje na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji czy też według przepisów postępowania cywilnego. Celem ustalenia organu właściwego do wykonania wskazanego postanowienia o zabezpieczeniu, należy odnieść się do przepisów ustawy kodeks karny wykonawczy, w szczególności przepisów normujących postępowanie egzekucyjne. Analiza tych regulacji wskazuje, iż wprawdzie na mocy art. 25 § 1 kodeksu karnego wykonawczego egzekucję zasądzonych roszczeń cywilnych, orzeczonej grzywny, świadczenia pieniężnego (...) prowadzi się według przepisów kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli niniejsza ustawa nie stanowi inaczej, a z mocy § 2 tego przepisu, przepis ten stosuje się również do wykonania postanowień o zabezpieczeniu roszczeń cywilnych będących przedmiotem postępowania karnego oraz grzywny. Z kolei przepis art. 27 kodeksu karnego wykonawczego stanowi, iż egzekucję środka karnego przepadku oraz nawiązki na rzecz Skarbu Państwa prowadzi urząd skarbowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli niniejsza ustawa nie stanowi inaczej. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy w pełni znajduje zastosowanie przywoływany przez stronę skarżącą przepis art. 195a § 1 kodeksu karnego wykonawczego. Organ pierwszej jak i drugiej instancji pomija treść art. 195a kodeksu karnego wykonawczego, który w niniejszej sprawie ma decydujące znaczenie. Analizę powyższego przepisu należy rozpocząć od przywołania jego treści, która stanowi, że jeżeli jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz grzywnę, obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, świadczenie pieniężne albo nawiązkę, sąd lub prokurator, który wydał to postanowienie, może zlecić jego wykonanie w całości urzędowi skarbowemu, właściwemu ze względu na siedzibę sądu pierwszej instancji, w celu wykonania środka karnego w postaci orzeczonego przepadku lub nawiązki na rzecz Skarbu Państwa. W przypadku o którym mowa wyżej jeżeli orzeczono przepadek, urząd skarbowy prowadzi również egzekucję orzeczonej jednocześnie grzywny i zasądzonych od skazanego kosztów sądowych oraz egzekucję orzeczonego obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, świadczenia pieniężnego albo nawiązki. Z przytoczonego przepisu jednoznacznie i bez wątpienia wynika, iż Prokurator miał prawo zlecić Naczelnikowi Urzędu Skarbowego wykonanie przedmiotowego postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym, gdyż zostały spełnione wszystkie przesłanki określone w omawianym artykule. Wydane przez Prokuratora postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym na mieniu [...] zabezpieczało wykonanie grożącej kary grzywny oraz przepadku samochodu. Podkreślić należy również, że przepis art. 292 kodeksu postępowania karnego określa różne sposoby zabezpieczenia w zależności od jego przedmiotu. Art. 292 § 1 kodeksu postępowania karnego stanowi, że zabezpieczenie następuje w sposób wskazany w Kodeksie postępowania cywilnego. Ma to odniesienie do zabezpieczenia grożącej grzywny, roszczeń o naprawienie szkody, obowiązku jej naprawienia, zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, świadczenia pieniężnego i nawiązki. Natomiast zabezpieczenie grożącego przepadku następuje w sposób szczególny, określony w § 2 art. 292 kodeksu postępowania karnego czyli poprzez zajęcie ruchomości, wierzytelności i innych praw majątkowych oraz poprzez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości. Powyższe uregulowanie prawne przesądza jedynie o sposobach dokonania zabezpieczenia, co oznacza że pozostałe kwestie dokonania zabezpieczenia majątkowego w procedurze karnej są uregulowane innymi przepisami w tym w szczególności przepisami kodeksu karnego wykonawczego. Określenie sposobu zabezpieczenia w art. 292 kodeksu postępowania karnego oznacza więc odesłanie wyłącznie do art. 747 kodeksu postępowania cywilnego, który zawiera wyczerpujący katalog sposobów zabezpieczenia roszczeń pieniężnych. Sposób zabezpieczenia to tylko część uregulowania kwestii zabezpieczenia, gdyż w orzeczeniu o zabezpieczeniu niezbędne jest także określenia zakresu zabezpieczenia, o czym stanowi art. 293 § 1 kodeksu postępowania karnego. Przepis art. 292 kodeksu postępowania karnego jest więc normą adresowaną przede wszystkim do organu upoważnionego do wykonania postanowienia o zabezpieczeniu wskazując temu organowi jakie są prawnie dopuszczalne sposoby zabezpieczenia poszczególnych kar majątkowych. Adresatem tej normy jest również osoba, na majątku której dokonywane jest zabezpieczenie, a to w tym sensie, że powyższy przepis gwarantuje tej osobie, że żaden inny sposób zabezpieczenia (niewymieniony w kodeksie postępowania cywilnego lub wyszczególniony w §2 art. 292 kodeksu postępowania karnego ) nie może być określony w postanowieniu prokuratora lub sądu. Przepis ten natomiast nie jest adresowany do organu egzekucyjnego, a w żadnym razie nie decyduje o właściwości organu egzekucyjnego. Powyższe prowadzi zatem do wniosku, że upatrywanie w przepisie art. 292 § 1 kodeksu postępowania karnego podstawy do wyłączenia właściwości urzędu skarbowego jako organu zobowiązanego do wykonania zabezpieczenia jest nieuzasadnione. Przepis art. 292 kodeksu postępowania administracyjnego nie reguluje trybu dokonania zabezpieczenia, w tym właściwości organów, a jedynie wskazuje na sposób dokonania zabezpieczenia. W odniesieniu do trybu wykonania postanowień o zabezpieczeniu majątkowym należy ponownie powołać art. 25 oraz art. 27 kodeksu karnego wykonawczego. Zgodnie z ich treścią egzekucję zasądzonych roszczeń cywilnych, orzeczonej grzywny (...) prowadzi się według kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Jednocześnie art. 27 kodeksu karnego wykonawczego stanowi, iż egzekucję środka przepadku oraz nawiązki na rzecz Skarbu Państwa prowadzi urząd skarbowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Należy przyjąć, że organ ten wykonuje także postanowienia o zabezpieczeniu tego przepadku, skoro bowiem zgodnie z art. 27 kodeksu karnego wykonawczego egzekucje środka karnego przepadku przedmiotów prowadzi urząd skarbowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, więc i postanowienie o zabezpieczeniu tego przepadku realizuje ten organ. Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku w uzasadnieniu swojego wyroku z dnia 31 stycznia 2002r. sygn. akt. I SA/Gd 1817/2001 oraz R.A. Stefański w Komentarzu do Kodeksu postępowania karnego, tom I (Dom Wydawniczy ABC, 1998r.). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego obowiązany jest wykonać postanowienie o zabezpieczeniu przepadku kierując się przepisami ustawy o postępowania egzekucyjnym w administracji. Nie budzi wątpliwości, że naczelnik urzędu skarbowego, będący organem egzekucyjnym, działa wyłącznie w oparciu o ustawę o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na podstawie przepisu art. 2 § 1 pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji egzekucji administracyjnej podlegają należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. Na mocy art. 3 § 1 powołanej ustawy - egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2 gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów. Natomiast zgodnie z treścią art. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji- do obowiązków, które wynikają z decyzji, postanowień (...) innych niż określone w art. 3 i 3a stosuje się egzekucję administracyjną tylko wówczas gdy odrębne ustawy tak stanowią. W niniejszej sprawie przepisem szczególnym o którym mowa w art. 2 § 1 pkt 5 i art. 4 powołanej ustawy jest przepis art. 27 i art. 195a kodeksu karnego wykonawczego. Przepis 195a powołanej ustawy nadto stanowi podstawę do dokonania przez prokuratora wyboru organu właściwego do wykonania zabezpieczenia środków karnych i innych należności w postępowaniu karnym łącznie z zabezpieczeniem przepadku, czym jednocześnie przesądza o trybie administracyjnym postępowania egzekucyjnego. Z wyżej wymienionych względów Sąd uznał, że organy obu instancji bezpodstawnie nie zastosowały się do przepisu art. 195a kodeksu karnego wykonawczego w związku z art. 2 § 1 pkt 5 i art. 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a w konsekwencji wadliwie orzekły o odmowie wykonania zabezpieczenia na podstawie art. 157 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co stanowi naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie orzekł jak na wstępie. Z uwagi na charakter uchylonych postanowień, Sąd nie zastosował przepisu art. 152 powołanej ustawy. |Asesor WSA |Sędzia WSA |Sędzia WSA | |Anna Juszczyk-Wiśniewska |Krystyna Skowrońska-Pastuszko |Dariusz Skupień |