I OSK 1749/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz, Sędziowie NSA Jerzy Solarski (spr.), Marek Stojanowski, Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2008r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 sierpnia 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 515/07 w sprawie ze skargi J. N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 515/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zwany dalej WSA lub Sądem I instancji, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2006 r., Nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie wyjaśnienia przyczyn powstania różnicy pomiędzy powierzchnią jeziora R. w latach 1933-1939 a stanem obecnym, udzielenia informacji na temat gospodarstwa rolnego położonego we wsi R., a w szczególności wytłumaczenia przyczyn niewpisania Skarbu Państwa do księgi wieczystej prowadzonej dla jeziora R., uporządkowania dokumentacji przez organy podległe Ministrowi Rolnictwa, oddalił skargę. W uzasadnieniu WSA przedstawił następująca argumentację faktyczną i prawną: zaskarżona decyzja została wydana po wcześniejszym uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 października 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 1105/05 decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2005 r. i utrzymanej w mocy decyzji z dnia [...] kwietnia 2005 r., ponieważ organ nie ustalił dokładnie zakresu żądania wnioskodawczyni. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ ustalił, że strona domaga się podjęcia szeregu czynności faktycznych oraz udzielenia informacji dotyczących przyczyn powstania różnicy pomiędzy powierzchnią jeziora R. w latach 1933-1939 a stanem obecnym, gospodarstwa rolnego położonego we wsi R. w szczególności wytłumaczenia przyczyn niewpisania Skarbu Państwa do księgi wieczystej prowadzonej dla jeziora R. oraz uporządkowania dokumentacji przez podległe Ministrowi Rolnictwa organy, które nie są możliwe do załatwienia w drodze decyzji administracyjnej. Przy takim żądaniu organ decyzją z dnia [...] lipca 2006 r., Nr [...] umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe i stanowisko to podtrzymał w decyzji z dnia [...] listopada 2006 r., Nr [...]. W uzasadnieniu wskazał, że brak jest przepisów prawa materialnego, które umocowałyby organ do orzekania w formie decyzji o uprawnieniach lub obowiązkach, których domaga się wnioskodawczyni, przy czym informacji takiej udzielono stronie w piśmie z dnia [...] lipca 2006 r., wskazując przyczyny braku możliwości dokonania żądanych przez wnioskodawczynię czynności faktycznych. Z uwagi zaś na to, że sprawa jeszcze przed wszczęciem postępowania nie miała charakteru administracyjnoprawnego, umorzono postępowanie, jako bezprzedmiotowe. W skardze na powyższą decyzję J. N. domagała się wydania przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi pełnej informacji, dowodów, zapisów z okresu PRL o gospodarstwie rolnym położonym we wsi R. pow. R., stanowiących kiedyś współwłasność jej rodziców, a znajdujących się obecnie we władaniu Skarbu Państwa. Wskazała, że jej rodzice, na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] lipca 1939 r., nabyli udział w - części w/w gospodarstwa, obejmującego łącznie powierzchnię [...] ha. W skład tej nieruchomości wchodziły pola uprawne, wody jeziora oraz staw rybny. Współwłaścicielami nieruchomości oprócz jej rodziców byli Niemcy. Po wojnie rodzice dalej prowadzili gospodarstwo zaś wodę i dostęp do niej wydzierżawili Państwowemu Zespołowi Rybackiemu w S. W 1962 r. zbyli połowę udziału w działce nr [...], a od 1963 r. PZR w S. odmówił płacenia za dzierżawę twierdząc, że jezioro zostało upaństwowione pomimo, że decyzja w tej sprawie zapadła dopiero w 1967 r. Skarżąca powołała się również na pismo skierowane przez Starostwo Powiatowe do Prokuratury, z którego wynika, że gospodarstwo przyjęto jako mienie poniemieckie na mocy dekretu o reformie rolnej, pomimo tego, że stanowiło ono również własność Polaków, w związku z czym domaga się przedstawienia podstaw, dokumentów wskazujących na jakiej podstawie przejęto nieruchomość rolną i w oparciu o co dokonano pomiarów geodezyjnych jeziora, uzyskując powierzchnię [...] ha. Opisanym na wstępie wyrokiem WSA oddalił skargę, gdyż wykonane zostały wytyczne zawarte w wyroku Sądu z dnia 12 października 2005 r. i organ ustalił zakres żądania skarżącej. Organ słusznie przyjął, że skarżąca żąda podjęcia czynności faktycznych, tj. wyjaśnienia przyczyn powstania różnicy pomiędzy powierzchnią jeziora R. w latach 1933-1939 a stanem obecnym, udzielenia informacji na temat gospodarstwa rolnego położonego we wsi R., a w szczególności wytłumaczenia przyczyn niewpisania Skarbu Państwa do księgi wieczystej prowadzonej dla jeziora R., uporządkowania dokumentacji przez organy podległe Ministrowi Rolnictwa oraz, że w takiej sytuacji brak jest przepisu prawa materialnego nakazującego organowi załatwienie sprawy w formie decyzji. Wobec tego prawidłowo organ załatwił sprawę kierując do skarżącej pismo z wyjaśnieniami i umorzył postępowanie w sprawie. W skardze kasacyjnej J. N. reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu - adwokata, zaskarżyła opisany wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparto na art. 174 ust.2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze z.) - powoływanej dalej jako P.p.s.a. i zarzucie opisanym jako "naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć i miało istotny wpływ na wynik postępowania". Wskazując na powyższe sformułowany został wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Nie kwestionując stanowiska Sądu I instancji w zakresie uprawnień wojewódzkich sądów administracyjnych określonych m.in. w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. wskazano, że problemem jest próba wyjaśnienia czy i na jakiej podstawie przejęte zostało gospodarstwo rolne strony, którego częścią było jezioro R. Według twierdzeń strony nie było żadnych przesłanek do przejęcia tej nieruchomości w trybie Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r., gdyż nieruchomość nie wyczerpywała dyspozycji art. 2 Dekretu. Wskazano, że skoro w ocenie organów podanie nie spełniało wymagań z art. 64 § 2 kpa, to zgodnie z dyspozycjami zawartymi w art. 7, 8, 9 kpa można było pismo skarżącej rozpoznać w trybie art.217 § 2 ust. 2 lub 227 k.p.a., zwłaszcza, że skarżąca jest osobą w zaawansowanym wieku, wykazującą daleko idącą nieporadność, co tym bardziej uzasadnia podstawę skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem odwoławczym i poza wymogami wynikającymi z art. 46 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., które dotyczą wszystkich pism wnoszonych przez strony do sądu administracyjnego, musi odpowiadać wymaganiom określonym w art. 176 P.p.s.a. Musi więc zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Dla sporządzenia tego środka zaskarżenia ustawodawca wprowadził tzw. przymus adwokacki (art.175 § 1 P.p.s.a.). W konkretnym przypadku Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna spełnia powyższe wymagania i nie dopatrując się nieważności postępowania rozpoznał sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.). Jeśli chodzi o podstawy kasacyjne, to wskazując na przepis art. 174 ust.2 P.p.s.a. autor skargi kasacyjnej zarzucił "naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć, i miało, istotny wpływ na wynika postępowania". Natomiast w uzasadnieniu stwierdził, że skoro podanie strony nie spełniało wymagań z art. 64 § 2 kpa, to zgodnie z zasadami ogólnymi wyrażonymi w art. 7, art.8, art.9 kpa sprawę można było rozpoznać jako żądanie wydania zaświadczenia (art.271§ 2 pkt 2 kpa), względnie w trybie skargowym (art.227 kpa). W doktrynie i orzecznictwie (zob. J.P.Tarno - Komentarz do P.p.s.a., Wyd. 3, LexisNexis str.429 i powołane tam orzecznictwo) przyjmuje się, że adresatem zarzutu naruszenia prawa, tak materialnego, jak i procesowego może być tylko sąd administracyjny pierwszej instancji, ponieważ przedmiotem kontroli w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym jest zaskarżone orzeczenie sądu wojewódzkiego. W przypadku więc podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 P.p.s.a., jak to ma miejsce w sprawie, skarżący musiał bezwzględnie powołać przepisy postępowania sądowoadministracyjnego, którym uchybił sąd i wykazać, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tymczasem w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. nie wskazano żadnego przepisu Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a jedynie wymieniono przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, których Sąd I instancji nie mógł stosować i nie stosował. Wobec tego zarzut naruszenia przepisów postępowania jest nieusprawiedliwiony. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołano też art. 2 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. wywodząc, że nie było podstaw do przejęcia nieruchomości strony w trybie tego przepisu. Przy takim zarzucie wskazać należy, że Sąd I instancji oddalił skargę J. N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi umarzającej postępowanie administracyjne, przy czym organ ten, a w konsekwencji Sąd, nie oceniał ewentualnego zastosowania przepisu art. 2 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. Zatem i ten zarzut należy uznać za nieusprawiedliwiony. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji, w oparciu o przepis art. 184 P.p.s.a. O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu rozstrzygnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.