V SA/Wa 550/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak Sędzia WSA - Jolanta Bożek Asesor WSA - Piotr Kraczowski (spr.) Protokolant - Joanna Pietraś-Skobel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne; uchyla zaskarżoną decyzję Wnioskiem z 6 lipca 2006 r., S. K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż po zlikwidowaniu działalności gospodarczej w 1998 r. nie posiada środków do życia, nie pobiera żadnych zasiłków, renty, emerytury i nie może znaleźć pracy. Utrzymuje się z pomocy dzieci i znajomych, a jego pola i domy są zajęte hipotecznie. Decyzją z [...] sierpnia 2006 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 42.170,70 na ubezpieczenia społeczne (konto osobiste i pracownicze). Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 14 września 2006 r. - decyzją z [...] grudnia 2006 r., nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: k.p.a.) utrzymał w mocy decyzję z [...] sierpnia 2006 r. W uzasadnieniu decyzji Prezes podzielił stanowisko organu I instancji. Wskazał, że S. K. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha opisanego w księgach wieczystych nr [...],[...],[...],[...],[...] prowadzonych przez Sąd Rejonowy w G., na którym ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego. Gospodarstwo to jest wydzierżawione P. Z. Po zakończeniu działalności gospodarczej wnioskodawca nie wykazywał aktywności w poszukiwaniu pracy. Zdaniem Zakładu wnioskodawca najprawdopodobniej uzyskuje dochód z dzierżawy roli (zapis dotyczący rekompensaty za dzierżawę roli w przedstawionej umowie został wykreślony). W opinii Zakładu z przedstawionej przez wnioskodawcę dokumentacji nie wynika, iż są spełnione przesłanki o jakich mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W szczególności nie występuje sytuacja, w której opłacanie należności pozbawiło by zobowiązanego i jego rodzinę niezbędnych potrzeb życiowych. Rodzina wnioskodawcy nie korzystała z pomocy ośrodka pomocy społecznej, zatem jej sytuacja finansowa nie jest na tyle trudna by uzasadnione było umorzenie należności. Dłużnik co prawda wskazuje, iż poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej (powodzi), jednakże nie udokumentował tego faktu, jak również nie udowodnił, iż powódź dotyczyła prowadzonej działalności. Ponadto nie występuje sytuacja w której przewlekła choroba zobowiązanego lub któregoś z członków rodziny uniemożliwiałaby uzyskiwanie dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Prezes Zakładu wyjaśnił również, iż w okresie prawie 8 lat nie wskazał żadnych argumentów, które byłyby podstawą do stwierdzenia, że zobowiązany nie mógł podjąć żadnego zatrudnienia. W związku z czym zauważył, iż dłużnik nie wykazał się aktywnością w poszukiwaniu pracy w celu poprawy swej sytuacji materialno - bytowej oraz chociażby częściowej spłaty zadłużenia w ZUS. Dwukrotne próby spłaty zadłużenia w formie zawartych umów ratalnych zakończyły się zerwaniem umów z winy dłużnika. Reasumując Prezes Zakładu z uwagi na fakt, że zobowiązany jest właścicielem nieruchomości na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego, nie stwierdził przesłanek całkowitej nieściągalności, a zebrany materiał dowodowy w sprawie nie wykazał, iż opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i umorzenie należności miałoby wpływ na przyszły wymiar świadczeń wypłacanych przez ZUS, a zatem naruszałoby interes obywatela, postanowił utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy. W skardze z 2 stycznia 2007 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uzupełnionej pismami procesowymi z 7 lutego i 24 lipca 2007 r. skarżący zwrócił się do Sądu o ponowne, pozytywne dla niego rozpatrzenie sprawy. Podniósł, iż był poszkodowany w wyniku powodzi w lipcu 1997 r., w sierpniu lub wrześniu ówczesnego roku otrzymał kartę powodzianina z Ośrodka Pomocy Społecznej w B. Za wydzierżawione gospodarstwo nie otrzymuje żadnych pieniędzy, dzierżawca opłaca całość podatku za zabudowania i nieruchomości. Wyjaśnił, że pracy poszukiwał lecz ze względu na wiek nie został zatrudniony, a w Urzędzie Pracy nie został zarejestrowany ze względu na pole. Zakwestionował także wysokość swojego zadłużenia. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty faktyczne i prawne przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i to na dzień wydania decyzji. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. W pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze jako zarzut, ale które miały wpływ na tę ocenę. W powyższym kontekście Sąd miał na uwadze okoliczność, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja została wydana przez pracownika organu, który wydał decyzję ZUS i zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS. Zgodnie z treścią przepisu art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. przesłanką wznowienia postępowania administracyjnego jest wydanie decyzji przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosowanie do art. art. 24, 25 i 27 k.p.a. Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, iż pracownik podlega wyłączeniu od udziału w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Jak wynika z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Należy przyjąć, że art. 24 k.p.a. wyłącza pracownika od udziału w postępowaniu odwoławczym, jeżeli uczestniczył uprzednio w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, w którym wydano zaskarżoną odwołaniem decyzję. Nie ulega wątpliwości, że powyższa reguła ma odpowiednie zastosowanie w odniesieniu do sytuacji, w której pracownik organu administracji publicznej brał udział w wydaniu przez ten organ decyzji, następnie zaskarżonej wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zwrócić należało uwagę, iż w rozpoznanej sprawie decyzja Zakładu i decyzja Prezesa Zakładu została wydana - podpisana przez tę samą osobę, tj. G. H. Wobec tego wystąpiła przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego, co w konsekwencji skutkowało uchyleniem decyzji Prezesa Zakładu przez Sąd. Uchylenie decyzji nastąpiło wyłącznie z przyczyn proceduralnych i nie oznacza, że wniosek skarżącego o umorzenie należności składkowych uznano za zasadny, bądź niezasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu odwoławczym. Zasady prowadzenia takiego postępowania wymagają przy tym nie tylko dokonania kontroli postępowania organu pierwszej instancji (Zakładu) i ustosunkowania się do wszystkich podnoszonych przez skarżącego okoliczności i zarzutów dotyczących istoty sprawy, ale także obligują organ odwoławczy do całościowej merytorycznej oceny zebranego materiału dowodowego (w razie potrzeby jego uzupełnienie w dopuszczalnym zakresie). Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję powinno być zawarte w decyzji - jej uzasadnieniu, co jest szczególnie istotne w sytuacji decyzji o charakterze uznaniowym. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt. b w związku z art. 134 i 135 p.p.s.a. orzekł jak sentencji wyroku.