II OZ 640/08

Dnia 23 czerwca 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 marca 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 1578/04 zwalniające J. S. od ponoszenia 1/2 kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. S. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i odrzucić sprzeciw W dniu 25 października 2004 r. J. S. wniósł skargę na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w M. z dnia [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2007 r., sygn. akt II SA/Kr 1578/04 skargę oddalił. Od tego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł J. S. z jednoczesnym żądaniem przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tytułem wpisu. W złożonym dnia 5.12.2007 r. urzędowym formularzu J. S. podtrzymał wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych informując, że jego dochodem jest kwota [...] zł stanowiąca emeryturę, a dochód jego żony wynosi [...] zł miesięcznie, posiada on dom o powierzchni [...] m2 i nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Wskazał, że wydatki na energię elektryczną wodę i lekarstwa pochłaniają około [...] zł miesięcznie, a kwota [...] zł pozostaje "na życie". Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie postanowieniem z dnia 14 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Kr 1578/04 zwolnił skarżącego od kosztów sądowych. Postanowienie to z uzasadnieniem doręczono także J. S. 2.01.2008 r. i dnia 7.01.2008 r. wniósł on sprzeciw od tego postanowienia, domagając się odmowy przyznania J. S. zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu podano, że tak skarżący jak i jego żona pobierają świadczenia emerytalne. Otrzymują pieniężne dopłaty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Zakupili traktor rolniczy, samochód i narzędzia rolnicze. W toku postępowania wyjaśniającego J. S. złożył oświadczenie, stosownie do którego jego wydatki co miesiąc wynoszą kwotę [...] zł, a dodatkowo koszty opłacenia pracy "na polu" określił na [...] zł. Resztę środków skarżący wydaje na zakup żywności. W oświadczeniu tym podano, że skarżący nie posiada rachunków na zakup lekarstw, ciągnik rolniczy jedynie jest przechowywany w gospodarstwie skarżącego od [...] lat, ale jest to ciągnik teścia skarżącego i jego zięcia. Dzieci skarżącego nic mu nie pomagają, bo nie mają na to środków. Do tego pisma dołączono kopie dokumentów, w tym decyzji i rachunków. Sygn. akt II OZ 640/08 Postanowieniem z dnia 28 marca 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 1578/04 WSA w Krakowie zwolnił J. S. od ponoszenia 1/2 kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że miesięczny dochód gospodarstwa J. i Ł. S. zamyka się kwotą [...] zł, a zatem dochód na jedną osobę wynosi [...] zł miesięcznie. Podano, że zgodnie z oświadczeniem skarżącego wydatki miesięczne jego gospodarstwa domowego wynoszą [...] zł. Sąd wskazał dalej, że stałe miesięczne wydatki skarżącego zamykają się kwotą [...] zł. Podniesiono, że suma ta nie zawiera wydatków okresowych związanych z zakupem węgla, ubezpieczeń, podatków, a także innych kosztów prowadzenia gospodarstwa rolnego. Przy uwzględnieniu tego rodzaju wydatków oraz kosztów zakupu lekarstw i żywności (szacowanej na kwotę [...] zł) stałe koszty miesięczne rodziny S. to kwota [...] – [...] zł miesięcznie. Sąd stwierdził, że po odliczeniu wszystkich kosztów utrzymania od kwoty dochodu, do dyspozycji skarżącego pozostaje kwota [...] zł miesięcznie. Stwierdzono, że taka konstatacja stanowi podstawę do odmowy skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia z kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania zgodnie z dyspozycją art. 246 § 1 p.p.s.a Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika J. S.. W piśmie tym przedmiotowemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy poprzez błąd subsumcji i niezastosowanie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w ustalonym stanie faktycznym oraz wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez orzeczenie o zwolnieniu strony skarżącej od kosztów sądowych w całości. Autor zażalenia stwierdził, że szereg wydatków uznanych przez Sąd Wojewódzki za okresowe charakteryzuje się dużą zmiennością (węgiel, paliwo, energia elektryczna) i nie może podlegać uproszczonym uśrednieniom. Ponadto, przyjęcie przez Sąd I instancji kwoty [...] zł jako rzeczywistych wydatków związanych z zakupem żywności i lekarstw dla dwuosobowej rodziny jest sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego. Wskazano dalej, że kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie zamykające się sumą [...] zł stanowi wprawdzie, jak zauważył Sąd swoiste minimum, lecz zdaniem kasatora -nie socjalne, ale uprawniające do korzystania ze środków pomocy społecznej. Podano dalej, że różnica pomiędzy osiąganymi przez rodzinę skarżącego dochodami a minimum Sygn. akt II OZ 640/08 socjalnym wynosi około [...] złotych, a zatem jest blisko trzykrotnie niższa niż suma mająca zdaniem Sądu pozostawać do dyspozycji samego skarżącego ([...] złotych). Podniesiono też, że zgodnie z twierdzeniami postanowienia NSA z dnia 18 lipca 2006 r., sygn. akt II FZ 401/2006 zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu oraz z drugiej strony jej możliwości finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w nim wskazane. Wskazać należy, że zgodnie z art. 243 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Z powyższego przepisu wynika, że złożenie wniosku, a następnie i przyznanie prawa pomocy może nastąpić przed wszczęciem postępowania sądowo-administracyjnego, a więc w momencie, gdy nie są jeszcze określone strony postępowania głównego. Z kolei postępowanie dotyczące wniosku o przyznanie prawa pomocy w toku postępowania sądowo-administracyjnego ma charakter incydentalny, bowiem rozpoznanie tego wniosku pozostaje bez wpływu na inne czynności procesowe podejmowane w sprawie, jak chociażby bieg terminów w postępowaniu głównym. Z analizy zawartych w Oddziale 2 Rozdziału 3 Działu V ustawy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a dotyczących prawa pomocy uregulowań wynika, że ustawodawca mówiąc o stronie postępowania dotyczącego przyznania prawa pomocy utożsamia pojęcie "strony" z pojęciem podmiotu występującego z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy np. w art. 255 p.p.s.a. W przypadku uregulowania zawartego w art. 247 p.p.s.a. ustawodawca uściślił jeszcze pozycję procesową wnioskodawcy stanowiąc, iż przepis ten odnosi się tylko do strony występującej z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy i będącej jednocześnie stroną skarżącą. Przedstawione wyżej przepisy regulujące postępowanie dotyczące prawo pomocy uprawniają do stwierdzenia, iż stroną postępowania w sprawie o przyznanie prawa Sygn. akt II OZ 640/08 pomocy jest tylko strona, która z wnioskiem o przyznanie tego prawa wystąpiła. Za takim stanowiskiem opowiedziała się też H. Knysiak-Molczyk (Prawo pomocy PS 2003 nr 11-12, s. 91). Skoro krąg stron w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy ograniczono tylko do podmiotu występującego z takim wnioskiem to w konsekwencji stwierdzić należy, iż prawo do zaskarżania orzeczeń dotyczących prawa pomocy należałoby przyznać tylko tym osobom, które z wnioskiem o przyznanie tego prawa wystąpiły. Tym samym trzeba stwierdzić, że strona nie występująca z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie ma legitymacji skargowej do wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza wydanego w tejże sprawie. Z tego powodu sprzeciw takiej strony podlega odrzuceniu jako niedopuszczalny na zasadzie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Odnosząc uwagi wyżej przedstawione do niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, iż skoro z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wystąpił J. S. i w wyniku tego wniosku wydane zostało postanowienie, to wniesienie sprzeciwu od tegoż postanowienia przez uczestnika postępowania J. S., było niedopuszczalne. Sąd I instancji zatem powinien był w zaistniałej sytuacji sprzeciw przedmiotowy odrzucić. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 188 w związku z art. 259 § 2 i art. 166 p.p.s.a.