IV SAB/Wa 84/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński (spr.), Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Asesor WSA Jarosław Trelka, Protokolant Andrzej Malinowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi B. M. na bezczynność Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji 1. zobowiązuje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do rozpoznania wniosku B. M. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1949 r. o przejęciu na własność Państwa majątku ziemskiego [...] położonego w W. - w terminie dwóch miesięcy od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej B. M. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia 28 marca 2007 roku pełnomocnicy B. M. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1949 roku, Nr [...]. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że realizując wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 18 listopada 2002 roku, sygn. akt IV SA 1283 i 1284/02 wystąpił do Sądu Rejonowego w L. o udzielenie informacji, czy przed tym Sądem toczyło się postępowanie w sprawie o unieważnienie aktu notarialnego sporządzonego w dniu [...] lutego 1939 roku, Nr rep. [...] w L. przez notariusza P. G., dotyczącego zniesienia współwłasności i podziału nieruchomości pomiędzy C. Z., M. Z. oraz M. Z. Majątku Ziemskiego [...]. Nadto z akt sprawy wynika, że właścicielami nieruchomości w częściach równych i niewyzyaczonych fizycznie byli C. Z., M. Z. i M. Z. Wezwano więc pełnomocnika B. M. do podania aktualnego adresu M. Z., a w wypadku jego zgonu oryginału lub potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku i wskazania adresów spadkobierców. Zwrócono się również o wskazanie adresu C. Z., a w sytuacji gdyby C. Z. zmarł potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku i wskazania adresów spadkobierców. Pełnomocnik w odpowiedzi na to wezwanie nadesłał kopie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po M. Z., M. Z. i A. Z. wskazując jednocześnie, iż żądanie wskazania adresu dla doręczeń C. Z. lub jego ewentualnych spadkobierców jest nieuzasadnione, gdyż stwierdzenie nieważności winno być ograniczone jedynie do nieruchomości, które w wyniku zniesienia współwłasności przypadałyby na wyłączną własność M. Z. i M. Z. W tej sytuacji Minister ponownie zwrócił się o podanie adresu dla doręczeń C. Z., a wypadku jego śmierci potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku i wskazania adresów spadkobierców. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 35 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy (art.35§3 kpa). W wyroku z dnia 19 lutego 1999 roku, sygn. akt IV SAB 153/98 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności". Z akt sprawy wynika, że sprawa dotyczy wniosku B. M. i M. K. o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1949 roku, Nr [...]. Wniosek oparty jest na twierdzeniu, że akt notarialny zawarty w dniu [...] lutego 1939 roku, Nr rep. [...] o zniesieniu współwłasności majątku ziemskiego był skuteczny, a tym samym nie było podstaw do przejęcia tego majątku, gdyż powierzchnie poszczególnych jego części nie przekraczały 50 ha. Wskazaną przez wnioskodawczynie decyzją z dnia [...] kwietnia 1949 roku, Nr [...] Minister Rolnictwa i Reform Rolnych z urzędu uchylił orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. z dnia [...] marca 1947 roku, Nr [...] i [...] Zn. [...] oraz orzeczenie z dnia [...] grudnia 1946 roku, L. rej. [...] Zn.[...] oraz uznał, że nieruchomość ziemska [...] w powiecie [...] o powierzchni 75, 5098 ha, w tym ponad 50 ha użytków rolnych stanowiących współwłasność M., M. S. i C. Z. zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt c dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej przeszła w dniu [...] września 1944 roku na własność Państwa na cele reformy rolnej. W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Reform Rolnych stwierdził, że akt notarialny na mocy którego zniesiono współwłasność, był nieważny, gdyż osoby znoszące współwłasność nie posiadały na dokonanie tej czynności zezwolenia Starosty, która w czasie dokonywania tejże czynności była wymagana. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podzielając ten pogląd odmawiał stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1949 roku. W wyroku z dnia 18 listopada 2002 roku, sygn. akt IV SA1283 i 1284/02 Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając odwołanie od decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że brak zgody organów administracji na dokonanie podziału nieruchomości skutkował nieważnością względną, a nie bezwzględną. O nieważności aktu notarialnego orzekały właściwe sądy na skutek powództwa właściwych urzędów ziemskich. W sytuacji, gdy brak jest takiego orzeczenia istnieje konieczność uznania za ważną umowy o dokonaniu podziału nieruchomości dokonanej na mocy aktu notarialnego. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że Minister winien ustalić czy zapadło orzeczenie stwierdzające nieważność aktu notarialnego o podziale Majątku Ziemskiego [...]. Prezes Sądu Rejonowego w L. pismem z dnia [...] października 2006 roku poinformował Ministra, że materiały archiwalne z lat 1939 - 1949 przekazane zostały do Archiwum Państwowego w L. W aktach sprawy znajduje się pismo Archiwum Państwowego w L. z dnia [...] września 2004 roku, Znak [...], z którego wynika, że nie odnaleziono aktu notarialnego dotyczącego zniesienia współwłasności nieruchomości "Majątek Ziemski [...]" pomiędzy C. Z., M. Z. i M. Z. W ocenie Sądu aktualnie nie istnieją przeszkody do rozstrzygnięcia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1949 roku, Nr [...]. W związku z uzyskaną z Archiwum Państwowego w L. informacją brak jest podstaw do kwestionowania ważności dokonanej na mocy aktu notarialnego zniesienia współwłasności nieruchomości "Majątek Ziemski [...]". Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi musi więc rozstrzygnąć czy decyzja Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1949 roku, która opiera się na poglądzie, że podział dokonany na mocy tego aktu był nieważny, a w konsekwencji, że orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego, iż nieruchomość nie podlega przejęciu na cele reformy rolnej było błędne, wydana została z rażącym naruszeniem prawa czy też nie. Podzielić należy pogląd pełnomocników skarżącej, że brak jest podstaw do wzywania wnioskodawców do wskazywania adresu dla doręczeń C. Z. lub adresów dla doręczeń jego następców prawnych. Możliwe jest bowiem stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1949 roku w części odnoszącej się do nieruchomości należących do poprzedników prawnych B. M. i M. K., to jest M. Z. i M. Z. Decyzja Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1949 roku, Nr [...] w pkt 1 wymienia odrębnie orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. z dnia [...] marca 1947 roku odnoszące się do nieruchomości, które należały do M. Z. i M. Z. oraz odrębnie orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. z dnia [...] grudnia 1946 roku dotyczące zapewne nieruchomości należącej do C. Z. Nie ma więc przeszkód do stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1949 roku, Nr [...] w tej części w jakiej uchylało ono orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. z dnia [...] marca 1947 roku. W punkcie 2 orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych wymienieni są M. Z., M. Z. i C. Z. Również w tym przepadku możliwe jest stwierdzenie nieważności rozstrzygnięcia zawartego w tym punkcie w części odnoszącej się do poprzedników prawnych wnioskodawczyń, to jest M. Z. i M. Z. Uzasadnianie niewydawania rozstrzygnięcia w sprawie brakiem wskazania adresu C. Z. lub jego następców prawnych należy więc zdaniem Sądu uznać za bezpodstawne. Na marginesie stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1949 roku nie miało żadnej podstawy prawnej, gdyż nieruchomości, przeznaczone na cele reformy rolnej przechodziły z mocy prawa na własność Państwa, jeśli spełniały kryteria określone w dekrecie PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej, bez konieczności wydawania jakiegokolwiek orzeczenia w tym przedmiocie. Żądania wskazania adresu dla doręczeń C. Z. lub jego następców prawnych nie uzasadnia również zawarty w akcie notarialnym zapis, że zabudowania pozostają wspólną i niepodzielną własnością wszystkich dotychczasowych współwłaścicieli. Majątek Ziemski [...] położony był na obszarze dawnego zaboru rosyjskiego. Na terenie tym, w dacie znoszenia współwłasności, obowiązywał Kodeks Cywilny Napoleona, który dopuszczał możliwość ustanowienia na podstawie umowy nieruchomości budynkowej odrębnej od nieruchomości ziemskiej. Orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. i dotyczące go orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1949 roku odnoszą się wyłącznie do nieruchomości ziemskiej. Nie ma więc potrzeby zawiadamiania o toczącym się postępowaniu wszystkich następców prawnych właścicieli nieruchomości budynkowej. Z akt sprawy wynika, że przeszkody w wydaniu rozstrzygnięcia Minister Rolnictwa upatruje także w fakcie, iż nie zostały dokładnie określone granice powstałych w wyniku zniesienia współwłasności nieruchomości. Używane jest przy tym niezrozumiałe sformułowanie, że "właścicielami nieruchomości w częściach równych i nie wydzielonych fizycznie byli M. Z., M. Z. C. Z." - pismo z dnia 12 marca 2007 roku skierowane do pełnomocnika strony adw. Z. K. W związku z tym stwierdzić należy, iż na mocy umowy zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [...] lutego 1939 roku zniesiono współwłasność Majątku Ziemskiego [...]. Granice nieruchomości zostały opisane w akcie notarialnym aczkolwiek nieprecyzyjnie. Wskazanie dokładnych granic wydzielonych nieruchomości w przedmiotowym postępowaniu nie ma jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Z umowy znoszącej współwłasność wynika bowiem jednoznacznie jakie były powierzchnie wydzielonych nieruchomości, a to właśnie powierzchnia nieruchomości miała decydujące znaczenie dla oceny czy nieruchomość podlegała przejęciu na cele reformy rolnej. To powierzchnie nieruchomości jakie przypadły w wyniku zniesienia współwłasności M. Z. i M. Z. decydują o tym czy orzeczenie Ministra i Reform Rolnych z dnia [...] marca 1947 roku jest prawidłowe czy też nie. Dokładne określenie granic poszczególnych nieruchomości w przedmiotowym postępowaniu nie jest konieczne, gdyż w wyniku stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1949 roku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie będzie decydował o zwrocie przejętych na własność Państwa nieruchomości. Jeśli stwierdzona zostanie nieważność tego orzeczenia, to do obrotu prawnego powróci orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. z dnia [...] marca 1947 roku odnoszące się do nieruchomości, które należały do M. Z. i M. Z.. Spadkobiercy tych osób będą mogli wówczas wystąpić do Skarbu Państwa o zwrot przejętych nieruchomości lub o odszkodowanie. To dopiero wówczas niezbędne będzie wykazanie granic tych nieruchomości dla określenia, które nieruchomości należy zwrócić lub za które nieruchomości należy się odszkodowanie. Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż powyższe rozważania Sądu nie oznaczają, iż Sąd przesądza, że skarżącym winny być zwrócone zabrane im nieruchomości. Kwestie te mogą być rozstrzygnięte jedynie w postępowaniu cywilnym. Tylko w tym postępowaniu ustalone mogą być wszystkie istotne dla sprawy okoliczności np. czy nie doszło do zasiedzenia tychże nieruchomości lub przejścia ich własności na inne podmioty z innych przyczyn. Również kwestie związane z uzyskaniem odszkodowania w związku z ewentualnym stwierdzeniem nieważności Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1949 roku mogą być rozstrzygnięte wyłącznie w odrębnym postępowaniu. Z powyższych względów na podstawie art. 149 i art. 200 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 roku Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.