I SA/Go 589/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stefan Kowalczyk (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski, Asesor WSA Barbara Rennert, Protokolant Asystent sędziego Anna Hatys, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2007 r. ze skargi S.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej kwotę 357,00 zł. (trzysta pięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania. I SA / Go 589 / 07 U Z A S A D N I E N I E Skarżąca S.B. wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] marca 2007 roku, nr [...] odmawiającego przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji. Z akt sprawy wynika że : Decyzją z dnia [...] grudnia 2006 roku Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w następstwie przeprowadzonej kontroli wydał w stosunku do skarżącej decyzję, w której ustalił zobowiązanie podatkowe w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001r. od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów w kwocie 82.608 zł. W dniu 12 grudnia 2007 roku upoważnieni pracownicy organu administracji udali się do miejsca zamieszkania skarżącej celem doręczenia decyzji. Z sporządzonej notatki służbowej wynika, że nie zastano skarżącej w miejscu zamieszkania. W tym samym dniu decyzja została nadana w urzędzie pocztowym na adres zamieszkania skarżącej. Pomimo dwukrotnego awizowania przesyłki w dniu 13 i w dniu 21 grudnia 2006 roku skarżąca nie podjęła przesyłki, w związku z czym 29 grudnia 2006 roku przesyłkę zwrócono do organu podatkowego ze wskazaniem, iż przyczyną zwrotu jest nieodebranie przesyłki przez adresata. Organ podatkowy zgodnie z art. 150 ordynacji podatkowej, korzystając z domniemania doręczenia przesyłki z upływem 14 dnia od dnia pierwszego zawiadomienia skarżącej o fakcie umieszczenia przesyłki w urzędzie pocztowym, uznał przesyłkę za doręczoną. Skarżąca w dniu 15 lutego 2007 roku złożyła odwołanie od powyższej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Skarżąca wskazała, że od 28 listopada 2006 roku do 3 stycznia 2007 roku przebywała poza miejscem zamieszkania, u siostry w Nysie. Przyczyną jej wyjazdu była choroba męża, który w czasie od 28 listopada do 22 grudnia 2007 roku przebywał na oddziale kardiologicznym szpitala, skarżąca zaś jako osoba znajdującą się pod stałą opieką psychiatryczną i wymagająca opieki drugiej osoby została zabrana przez siostrę. Skarżąca podnosiła, że nie wiedziała o doręczeniu decyzji, a po powrocie od siostry nie była świadoma o istnieniu przesyłki wobec braku awiza w jej skrzynce pocztowej. O wydaniu decyzji przez organ podatkowy, oraz próbie jej doręczenia dowiedziała się dopiero od męża w dniu 13 lutego 2007r., który odbierał w organie podatkowym decyzję w własnej sprawie. Skarżąca zarzuciła także, że organ mógł zawiadomić skarżącą o próbie doręczenia decyzji telefonicznie, albowiem dysponował jej numerem telefonu i niejednokrotnie w ten sposób kontaktował się podatniczką. Nadto skarżąca podkreśliła, że okres w którym pozostawiono przesyłkę w urzędzie pocztowym był okresem świątecznym w związku z czym część z 14 dniowego terminu była dniami wolnymi od pracy. Postanowieniem z dnia [...] marca 2007 roku Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu postanowienia organ powołał się na art. 150 ordynacji podatkowej, bowiem warunkiem zastosowania instytucji przywrócenia terminu jest niemożność doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149 ordynacji podatkowej Poczta przechowuje wówczas pismo przez okres 14 dni, a adresata zawiadamia się dwukrotnie o pozostawaniu pisma w placówce pocztowej. Zgodnie z art. 150 § 2 ordynacji podatkowej doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym wyżej mowa. Oznacza to, że skorzystanie z art. 150 ordynacji podatkowej winna poprzedzić próba doręczenia pisma w sposób określony w art. 148 § 1 lub art. 149 ordynacji podatkowej, co też uczyniono. Z zgromadzonego materiału dowodowego / koperta, druk potwierdzenia odbioru / wynika, że przesyłkę pozostawiono do dyspozycji adresata w Urzędzie Pocztowym na okres 14 dni w dn. 13.12.2006 r., o czym dwukrotnie powiadomiono adresata. Zatem w myśl art. 150 § 2 ordynacji podatkowej, decyzja została doręczona w tzw. trybie zastępczym w dniu 27 grudnia 2006 roku. Odnosząc się do argumentów Strony organ zauważył, że nie istnieje po stronie organu obowiązek telefonicznego zawiadamiania o wydaniu decyzji, nie ma ponadto z oczywistych względów żadnych przepisów, które nakazywałyby nie wydawać decyzji w okresie przedświątecznym. Organ podkreślił, że skarżąca wiedziała o toczącym się w jej sprawie postępowaniu, a w tej sytuacji jej wyjazd bez zabezpieczenia odbioru korespondencji mógł świadczyć jedynie o nieusprawiedliwionym zaniedbaniu. W materiale dowodowym organ nie posiadał informacji o miejscu pobytu skarżącej, ani wniosku o przesyłanie korespondencji na adres poza wskazanym miejscem zamieszkania. Ponadto organ podniósł, że skarżąca nie dowiodła, że nie została powiadomiona o umieszczeniu przesyłki. W ocenie organu pogląd skarżącej na stosowanie tzw. doręczenia zastępczego sprowadza się w istocie do twierdzenia że adresatowi nieobecnemu w miejscu zamieszkania, nie można doręczyć przesyłki w trybie art. 150 § 2 ordynacji podatkowej, co ewidentnie przeczy celowości istnienia tego przepisu. Zdaniem organu podatkowego doręczenie w trybie art. 150 ordynacji podatkowej jest skuteczne, gdy miejsce zamieszkania adresata nie budzi wątpliwości, a uprzednie próby doręczenia zgodnie z art. 148 § 1 ordynacji podatkowej lub w art. 149 ordynacji podatkowej podjęto na adres, pod którym adresat faktycznie mieszka. Zgodnie natomiast z art. 223 § 2 ordynacji podatkowej termin do wniesienia odwołania od decyzji wynosi 14 dni od dnia jej doręczenia. W przedmiotowej sprawie zdaniem organu podatkowego termin upłynął w dn. 10 stycznia 2007 r. o godz. 24.00., odwołanie zaś nadane zostało dn. 15 lutego 2007 r. (data stempla pocztowego), a zatem po upływie ustawowego terminu. Zgodnie z art. 162 § 1 i § 2 ordynacji podatkowej w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Warunek braku zawinienia w uchybieniu terminu jest konieczną przesłanką do ewentualnego przywrócenia terminu, którą należy oceniać w kategoriach zachowania przez zainteresowaną reguł starannego działania. W niniejszej sprawie w ocenie organu nie sposób przyjąć, aby skarżąca postępowała wg powyższego kryterium. Kilkutygodniowy pobyt poza miejscem zamieszkania, nie uwalniał skarżącej od winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Przy dochowaniu reguł starannego działania, np. przez podanie organowi adresu do doręczeń na oznaczony czas / wyjazdu /, możliwe było uniknięcie konsekwencji doręczenia w trybie 150 § 2 ordynacji podatkowej. Delegację do takiego działania daje przepis art. 148 § 3 ordynacji podatkowej. Wyjazd poza miejsce zamieszkania bez odpowiedniego zadbania o swoje interesy, według organu podatkowego, świadczy nie o braku winy, a wręcz przeciwnie o niestaranności i przyczynieniu się podatnika do uchybienia terminowi. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła w dniu 20 kwietnia 2007r. skargę zaskarżając postanowienie w całości i wnosząc o jego uchylenie oraz orzeczenie zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego. Skarżąca zarzuciła naruszenie następujących przepisów prawa procesowego : - naruszenie art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005r. Nr 8 póz. 60 ze zm.) poprzez odmowę przywrócenia terminu w sytuacji, gdy skarżąca uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, - naruszenie art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005r. Nr 8 póz. 60 ze zm.) poprzez nie wyjaśnienie kwestii, czy zawiadomienie o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata, - naruszenie art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005r. Nr 8 póz. 60 ze zm.) poprzez zinterpretowanie wszelkich wątpliwości związanych z umieszczeniem przez pracownika poczty zawiadomienia strony o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej w oddawczej skrzynce odbiorczej na niekorzyść skarżącej. W uzasadnieniu skarżąca powtórzyła argumenty wskazane już w postępowaniu przed organem podatkowym, a nadto wskazała, iż jak wynika z treści art. 162 ordynacji podatkowej przywrócenie terminu jest możliwe, o ile zainteresowany jedynie uprawdopodobni we wniosku, iż uchybienie nastąpiło bez jego winy. W niniejszej sprawie skarżąca we wniosku o przywrócenie terminu taką okoliczność uprawdopodobniła. W związku z faktem, iż skarżąca leczy się psychiatrycznie i wymaga stałej opieki przebywała u siostry i nie mogła powziąć żadnej wiadomości o tym, iż Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej usiłuje doręczyć stronie za pośrednictwem poczty decyzję. Zwłaszcza, że pracownik poczty prawdopodobnie nie umieścił zawiadomienia o tym, iż pismo znajduje się w placówce pocztowej bądź zawiadomienie to nie dotarło do wiadomości podatniczki w przeciwnym bowiem wypadku strona nie powzięłaby wiadomości o wydaniu w jej sprawie decyzji przy okazji doręczenia takiej decyzji jej małżonkowi. Okoliczność powzięcia wiadomości przez stronę o decyzji uprawdopodabnia fakt, iż strona niezwłocznie po powzięciu informacji o wydanej wobec niej decyzji złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Skarżąca podniosła także, iż w jej ocenie organ podatkowy przyjął, iż nastąpiło skuteczne doręczenie zastępcze, a zatem nie ma potrzeby badać innych okoliczności spawy, zwłaszcza, że jak to zostało podane w treści zaskarżonego postanowienia, strona nie dowiodła, że nie została powiadomiona o umieszczeniu przesyłki, np. nie wskazała, że nastąpiło uszkodzenie skrzynki pocztowej. Z oczywistych względów zdaniem skarżącej nie mogła ona dowieść poza wskazanymi wyżej okolicznościami faktu, że nie została powiadomiona o umieszczeniu przesyłki. Jednak całokształt wyżej wskazanych okoliczności winien uprawdopodabniać ten fakt. Skarżąca podkreślała, że w toku przeprowadzonego postępowania organ poprzestał na zbadaniu treści zwrotnego potwierdzenia odbioru o tym, że strona została dwukrotnie powiadomiona o umieszczeniu pisma w placówce pocztowej. Nie zbadał jednak innych podanych przez stronę okoliczności, zaniechał przesłuchania pracownika urzędu, o tym czy rzeczywiście poinformował męża podatniczki o fakcie wydania wobec skarżącej decyzji. Organ przyjął także, że umieszczenie na zwrotnym potwierdzeniu odbioru adnotacji o tym, że skarżąca powiadomiona o umieszczeniu pisma jest równoznaczne z rzeczywistym umieszczeniem takiego zawiadomienia przez pracownika poczty, podczas gdy z doświadczenia życiowego wynika, że takie adnotacje mogły nie odzwierciedlać rzeczywistości. Zawiadomienie mogło nawet bez złej woli pracownika poczty znaleźć się np. w skrzynce pocztowej innego adresata lub też w inny sposób mogło zostać usunięte przez osoby postronne. Poza tym wymaganie od skarżącej, aby w trakcie krótkotrwałej zmiany miejsca pobytu, w dodatku w okresie świątecznym informowała urząd o zmianie miejsca swojego pobytu jest zupełnie nieracjonalnie, gdyż uniemożliwiałoby skarżącej jakąkolwiek kilkutygodniową zmianę pobytu w trakcie długotrwałych postępowań podatkowych, nawet w sytuacji - co miało miejsce w niniejszej sprawie - nieplanowanych koniecznych wyjazdów poza stale miejsce zamieszkania, związanych niewątpliwie z wypadkami losowymi. W odpowiedzi na skargę organ podatkowy podtrzymał wszystkie twierdzenia zawarte w zaskarżonym postanowieniu dodatkowo zwracając uwagę na to, że wyjazd skarżącej do rodziny na pięć tygodni nastąpił blisko dwa miesiące po zawale serca męża - nie był to wyjazd nagły i niezaplanowany jak sugeruje skarżąca. Organ potwierdził, że skarżąca istotnie leczy się psychiatrycznie z powodu zaburzeń depresyjno-lękowych, przebywa z tego powodu na rencie, wymaga opieki osoby drugiej, jednakże nie upoważnia to choćby do zawoalowanej sugestii, że skarżąca nie jest zdolna do właściwego rozumowania, komunikowania, podejmowania określonych działań prawnych. Organ podniósł, że w jego ocenie, skarżąca w żaden sposób nie zadbała o odbiór korespondencji czego konsekwencją są niekorzystne dla niej skutki prawne. Pewne jest, w ocenie organu podatkowego, że doręczenie w trybie zastępczym nastąpiło 27 grudnia 2006 roku, zaś skarżąca wracając 03.01.2007 r. nie mogłaby już odebrać korespondencji - z pieczęci poczty na kopercie wynika bowiem, że przesyłkę w dniu 2 stycznia 2007 roku wysłano z powrotem do nadawcy. Zatem ewidentnie skarżąca nie miała możliwości odebrania decyzji i zaskarżenia jej w terminie, ale to dlatego że do Międzyrzecza wróciła dopiero dnia 3 stycznia 2007 roku W tej sytuacji niedowiedziona hipoteza zaginięcia awizo stwarzałaby w ocenie skarżącej jedyną uzasadnioną okoliczność, która sprzyjałaby przywróceniu terminu do wniesienia odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie. Spór zaistniały między stronami sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy ocena organu podatkowego, co do braku przesłanek z art.162 § 1 ordynacji podatkowej jest właściwa, a więc czy istotnie w sprawie nie wystąpiła przesłanka braku winy. Zgodnie z art. 162 § 1 i § 2 ordynacji podatkowej w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: wnioskodawca uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, a wniosek o przywrócenie terminu wraz z dopełnieniem czynności dla której termin został określony, zostanie złożony w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia. Wiadomość o wydaniu decyzji, oraz o uznaniu za doręczoną powyższej decyzji, skarżąca powzięła dopiero od męża w dniu 13 lutego 2007r., który został o tym poinformowany gdy odbierał decyzję wydaną przez organ podatkowy w swojej sprawie. W dniu 15 lutego 2007r. skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz dokonała czynności dla której uchybiła terminowi. W ocenie sądu przyczyna uchybienia terminowi ustała w dniu 13 lutego 2007r., albowiem skarżąca wcześniej nie była świadoma uchybienia ( vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 kwietnia 2004r., III SA 2973/02 POP 2005/5/119). Strona powołała się na konieczność wyjazdu spowodowanego hospitalizacją jej męża w dniu 28 listopada 2006r. z powodu powikłań po przebytym wcześniej zawale serca. Wyjazd ten natomiast uzasadniony był długotrwałą chorobą psychiczną skarżącej, w związku z którą wymagała ona opieki drugiej osoby. Powyższe okoliczności zaważyły jej zdaniem o konieczności opuszczenia miejsca zamieszkania na czas pobytu jej męża w szpitalu. Pobyt skarżącej przedłużył się w związku z nastaniem okresu świątecznego do 3 stycznia 2007r. Mąż skarżącej opuścił szpital w dniu 22 grudnia 2007r. Organ przyjął, że skarżąca dopuściła się niedbalstwa w zakresie niezapewnienia odbioru korespondencji w czasie jej nieobecności. Jednakże należy zauważyć że pobyt męża skarżącej w szpitalu od dnia 28.11.2006 był wynikiem wcześniej przebytej choroby / zawału serca / i nie został zaplanowany, nastąpił na skutek pogorszenia stanu zdrowia. Stąd też skarżąca - wymagająca opieki innej osoby – zmuszona została do wyjazdu, po to aby pod taką opieka się znajdować. W czasie nieobecności skarżącej organ podatkowy podjął czynności zmierzające do doręczenia decyzji skarżącej. Z oczywistych względów skarżąca nie podjęła przesyłki, która została zwrócona do nadawcy przed jej powrotem. Skarżąca nie znalazła także zawiadomienia o pozostawieniu przesyłki w urzędzie pocztowym na okres 14 dni. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się zatem z obowiązkiem szczególnej staranności (wyrok NSA z dnia 5 grudnia 1997 r., I SA/Po 495/97, Profesjonalny Serwis Podatkowy (CD), Warszawa 2002; wyrok NSA z dnia 15 stycznia 1998 r., SA/Sz 191/97, Temida (CD), Sopot 2002), choć orzecznictwu wystarczało także dochowanie należytej staranności (wyrok NSA z dnia 3 listopada 1996 r., I SA/Lu 176/96, Profesjonalny Serwis Podatkowy (CD), Warszawa 2002), jeżeli przeszkoda uniemożliwiająca zachowanie terminu była niezależna od strony i istniała do czasu złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Wskazać należy że skarżąca z uwagi na chorobę swoją i męża nie mogła w sposób racjonalny zabezpieczyć odbioru korespondencji / choroba psychiczna /, tym bardziej, że nie miała możliwości przewidzenia, że czas jej pobytu poza miejscem zamieszkania przedłuży się tak znacznie, albowiem okres ów był uzależniony od czasu potrzebnego na rekonwalescencję jej męża. Należy przy tym zważyć iż skarżąca wymagała opieki osoby trzeciej, a mąż po przebytym zawale serca, oraz następczej hospitalizacji nie był w stanie zapewnić jej opieki w dniach następujących po przybyciu ze szpitala, bowiem sam takiej opieki wymagał co wynika z zasad doświadczenia życiowego. Sąd podziela ugruntowane w orzecznictwie stanowisko, że przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jednakże pożądany jest także kompromis, polegający na tym, aby z jednej strony nie doprowadzać do pochopnego przywrócenia terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości nie zamknąć stornie drogi do obrony jej praw, w szczególności kiedy niedochowanie terminu stanowi konsekwencję zdarzenia losowego. Skarżąca już w odwołaniu wskazywała na fakt iż w skrzynce pocztowej nie odnalazła awiza, natomiast organ uznał przesyłkę za doręczoną. Niewątpliwym jest że zawiadomienie o przesyłce zostało złożone w skrzynce pocztowej adresata, o czym świadczy dokument urzędowy jakim jest zwrotne poświadczenie odbioru na którym doręczający sporządził stosowne adnotacje. Zdaniem Sądu o ile organ podatkowy zaniechał wyjaśnienia twierdzenia skarżącej / w takim zakresie w jakim jest to możliwe / nie może on przyjąć twierdzenia odmiennego od prezentowanego przez skarżącą, a więc iż awizo pozostawało przez właściwy okres w skrzynce adresata, z pominięciem argumentacji przemawiającym za tym twierdzeniem. Organ bowiem winien mieć na względzie że przez dłuższy okres czasu w miejscu zamieszkania skarżącej nie przebywała zarówno skarżąca jak i jej mąż, tym samym twierdzenie o zaginięciu "awiza" może być uzasadnione. Wskazać przy tym należy że gdyby zawiadomienie o złożeniu pisma w urzędzie pocztowym pozostawało w skrzynce pocztowej, to pismo to byłoby odebrane przez męża skarżącej który od 22.12.2006 roku przebywał w domu. Tym samym Sąd uznał iż nastąpiło naruszenie art. 122 i 162 ordynacji podatkowej i to w stopniu który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd natomiast nie podzielił zarzutów skarżącej co do faktu nieprawidłowego doręczenia korespondencji, albowiem nieskuteczne doręczenie decyzji nie może stanowić podstawy wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Wniosek o przywrócenie terminu opiera się na założeniu, że decyzja, od której wniesiono odwołanie została skutecznie doręczona i że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez winy strony. Organ winien przy ponownym rozpoznaniu sprawy rozważyć czy istnieją przesłanki do uznania za uprawdopodobnioną okoliczność nieodnalezienia zawiadomień - o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej - w skrzynce na listy skarżącej przy uwzględnieniu faktu, że skarżąca niezwłocznie, albowiem na drugi dzień po powzięciu informacji od męża o wydaniu decyzji, dokonała czynności związanych z przywróceniem terminu, a zaskarżenie decyzji leży w jej żywotnym interesie. Przy rozważaniu przesłanki uprawdopodobnienia nieodnalezienia zawiadomień o pozostawieniu pism w placówce pocztowej organ winien uwzględnić również i to że nieobecność domowników trwała przez dłuższy okres i wpływ tej nieobecności na ewentualną możliwość zaginięcia zawiadomienia o przesyłce. Przy tym wskazać należy że uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, nie dającym pewności, lecz tylko wiarygodność - prawdopodobieństwo twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych. Z tego względu zachowanie szczegółowych reguł dowodowych nie jest wymagane, ilekroć przepisy prawa przewidują uprawdopodobnienie. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 ust.1 c orzekł jak w sentencji wyroku. Sędzia WSA J. Niedzielski Sędzia WSA S. Kowalczyk Asesor WSA B. Rennert