II SA/Wa 470/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.), Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz, Asesor WSA Agnieszka Miernik, Protokolant Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2007 r. sprawy ze skargi T. P. na orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeznaczenia do służby zastępczej: 1) uchyla zaskarżone orzeczenie i utrzymane nim w mocy orzeczenie Komisji Wojewódzkiej do Spraw Służby Zastępczej w W. z dnia [...] września 2006 r. 2) zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu w całości T.P. jest poborowym i w dniu 4 września 2006 r. złożył wniosek o przeznaczenie go do służby zastępczej. Wniosek motywował trzema podstawowymi przyczynami, a mianowicie faktem, iż od jedenastu lat jest wegetarianinem, a od sześciu weganinem, a wojsko w żaden sposób nie jest w stanie zapewnić mu właściwej zbilansowanej diety wegańskiej, bogatej w białko (tofu), po drugie, że służba wojskowa zakładająca przymus pośredni i bezpośredni stanowi atak na jego konstytucyjne prawo do wolności, a po trzecie konieczność skierowania do służby zastępczej wynika z jego negatywnego, wręcz wrogiego nastawienie do służby wojskowej. Komisja Wojewódzka do Spraw Służby Zastępczej w W. orzeczeniem nr [...] z dnia [...] września 2006r., działając na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217), odmówiła T.P. przeznaczenia go do odbywania służby zastępczej, wskazując, że wyjaśnienia poborowego zawarte we wniosku i w złożonych wyjaśnieniach nie stanowią podstawy do podjęcia decyzji o skierowaniu go do służby zastępczej. Organ stwierdził, że najważniejsze powody podane przez skarżącego, a więc niemożność zapewnienia mu przez wojsko diety wegańskiej oraz brak poczucia, iż jest Polakiem i patriotą nie wyczerpują zapisów ustawy o służbie zastępczej zawartych w treści art. 11 ust. 2 pkt 1 i 2. Od powyższego orzeczenia poborowy złożył odwołanie do Komisji do Spraw Służby Zastępczej, która orzeczeniem nr [...] z dnia [...] stycznia 2007 r. na podstawie art. 13 ustawy o służbie zastępczej, utrzymała w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu Komisja stwierdziła, że ustawą o służbie zastępczej ustawodawca nie przewidział przeznaczanie do służby zastępczej jako prostego następstwa zgłoszonego przez poborowego żądania opartego na oświadczeniu, że przekonania religijne i zasady moralne nie pozwalają mu na odbycie zasadniczej służby wojskowej, czy też deklaracji, że nie czuje się Polakiem, ani patriotą. Zdaniem organu poborowy występując z takim wnioskiem musi wykazać związek między swoimi przekonaniami religijnymi albo wyznawanymi zasadami moralnymi, a niemożliwością służby wojskowej bez sprzeniewierzenia się tym przekonaniom lub zasadom. Dalej zaś, w ocenie Komisji, podniesione przez poborowego zasady moralne winny być logiczne i wewnętrznie spójne, tak, aby dawały przekonywującą odpowiedź na pytanie, dlaczego służba wojskowa będąca realizacją konstytucyjnego obowiązku obrony Ojczyzny nie może być przez poborowego wypełniona. Odnosząc się do konkretnych argumentów poborowego Komisja stwierdziła, iż do zasad tych nie można zaliczyć podanych przez niego indywidualnych zasad wynikających z chęci "(...) niesienia pomocy zwierzętom i Ziemi", czy też odbierania służby wojskowej jako ataku na "(...) osobistą wolność i nieskrępowaną chęć działania". Ograniczenie bowiem obowiązku przez wybór "zastępczej" formy jego spełnienia będzie dopuszczalne jedynie wówczas, gdy powstanie rzeczywisty konflikt pomiędzy obywatelską powinnością obrony państwa a obywatelskim prawem do wolności sumienia, wyznania i przekonania. Na powyższe orzeczenie T.P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę stwierdzając, iż zaskarżone orzeczenie jest dla niego krzywdzące. W odpowiedzi na skargę Komisja do Spraw Służby Zastępczej wniosła o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu obu orzeczeń. W dniu 8 marca 2007 r., w związku z wniesieniem ww. skargi, Komisja do Spraw Służby Zastępczej wstrzymała wykonanie zaskarżonego orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Rozpatrywana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 11 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej, wniosek o przeznaczenie do służby zastępczej powinien w szczególności zawierać oświadczenie o wyznawanych przekonaniach religijnych lub wskazanie w wyznawanej doktrynie religijnej podstawy wyłączającej możliwość odbywania służby wojskowej oraz wykazywać rzeczywiste związki z wyznawaną doktryna religijną lub wskazać wyznawane zasady moralne, które pozostają w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową. Oznacza to, że na poborowym ciąży obowiązek złożenia oświadczenia o wyznawanych przekonaniach religijnych oraz wykazanie, że wyznawana doktryna religijna oraz zasady moralne stoją w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową. Z drugiej zaś strony organ obowiązany jest stosować przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, o ile ustawa o służbie zastępczej nie stanowi inaczej (art. 6 ust. 1 ustawy o służbie zastępczej). Uwaga ta dotyczy także dokonywanej przez organ oceny złożonego przez poborowego wniosku, który to wniosek inicjując takie postępowanie wyznacza jednocześnie jego zakres. W szczególności prowadzący postępowanie organ winien przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Musi również w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie zarówno organ I, jak i II instancji uchybił wskazanym regułom postępowania, i to w sposób mający istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez niewyczerpujące i mało wnikliwe rozpatrzenie materiału dowodowego, a przede wszystkim okoliczności podniesionych przez poborowego w złożonym wniosku o przeznaczeniu go do służby zastępczej. Otóż, w ocenie tak Komisji Wojewódzkiej do Spraw Służby Zastępczej w W., jak też Komisji do Spraw Służby Zastępczej podnoszony przez poborowego wegetarianizm jest wyłącznie jego werbalnym oświadczeniem i nie pozostaje w sferze jego aktywności życiowej, przy czym z akt administracyjnych nie wynika, aby tak sformułowane stwierdzenie zostało dokonane w oparciu o ustalenia poczynione w toku postępowania. W tym miejscu wystarczy wskazać na treść protokołu z posiedzenia Komisji Wojewódzkiej do Spraw Służby Zastępczej w W. z dnia [...] września 2006 r. i na zamieszczone w nim, a zadane poborowemu pytania. Pytania te bowiem miały charakter ogólny i zostały zadane poborowemu w oderwaniu od przyczyn podanych przez niego w uzasadnieniu wniosku o przeznaczenie do służby zastępczej. Ponadto, żadne z powyższych pytań ze względu na swoją ogólnikowość nie miało na celu wyjaśnienia związku deklarowanego przez poborowego wegetarianizmu ze sferą jego aktywności życiowej. Organy, prowadząc postępowanie w przedmiotowej sprawie, nie rozważyły, z jakich pobudek poborowy stosuje wegetarianizm (w odmianie weganizmu), czy są to tylko pobudki moralno – etyczne (niechęć do spożywania mięsa jako sprzeciw wobec zabijania zwierząt lub też jako wyraz stylu życia opierającego się na ścisłych regułach etycznych zakładających nieuszkodzenie innym istotom żywym w powiązaniu z szeroko rozumianą ekologią), czy może mają one charakter religijny (zakaz spożywania mięsa przewidziane przez niektóre religie i ruchy religijne - islam, hinduizm, rastafarianizm), czy też może wegetarianizm ten ma podłoże czysto zdrowotne, czy też zachodzą tu jeszcze inne pobudki. W konsekwencji określenie pobudek stosowania przez skarżącego wegetarianizmu pozwoliłoby na jednoznaczne stwierdzenie, czy wegetarianizm ten leży u podstaw zasad moralnych skarżącego i czy rzeczywiście poborowy jest wegetarianinem/weganinem. Dopiero tego rodzaju ustalenia mogłoby otworzyć drogę do dalszych ustaleń, czy wojsko może zapewnić poborowemu warunki do odbycia służby wojskowej, czy też rygor służby wojskowej nie zapewni mu poszanowania jego zasad (wegetarianizmu/weganizmu), np. odpowiednia dieta, co tym samym sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy wegetarianizm jako składnik wyznawanych zasad moralnych poborowego stanowi istotną przeszkodę dla odbycia służby wojskowej. Organ w tym kierunku w ogóle sprawy nie wyjaśnił. Ostateczne rozstrzygnięcie sprawy nie może nastąpić bez uprzedniego ustalenia, czy wegetarianizm poborowego ma przełożenie na sferę jego życiowej aktywności. Niemniej jednak istnienie bądź nieistnienie takiego związku musi jednoznacznie wynikać z faktów uznanych przez organ za udowodnione oraz ze wskazania przez organ przyczyn dla których innym dowodom odmówił on w tym zakresie wiarygodności. Toteż rozstrzygnięcie tej sprawy musi być wynikiem postępowania przeprowadzonego z zachowaniem zasady prawdy obiektywnej (art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 kpa). W niniejszej zaś sprawie tego warunku organ nie dopełnił. Poborowy powinien także w sposób aktywny wykazywać autentyczny związek z wegetarianizmem/weganizmem, przedstawiając dowody na poparcie twierdzeń zawartych we wniosku o przeznaczenie go do służby zastępczej. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonego orzeczenia w całości.