I SA/Gl 80/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Mendecka (spr.), Protokolant Katarzyna Kot, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2007 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w S., odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego z tytułu uznanej wierzytelności pieniężnej "B" Sp. z o.o. Jako podstawę wydania postanowienia wskazano art. 123 § 1 k.p.a. w zw. z art. 59 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. nr 36, poz. 161 z późn. zm.). W uzasadnieniu postanowienia organ pierwszej instancji wskazał przede wszystkim, iż w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego powziął informację o posiadanej wierzytelności pieniężnej "B" należnej od Spółki "A" w kwocie [...] zł. Zawiadomieniem z dnia [...] 2001 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia przedmiotowej wierzytelności. W odpowiedzi na wezwanie organu, Spółka "A" przyjęła zajęcie do realizacji, jednakże nie potrafiła określić kwoty wierzytelności ze względu na opóźnienia w księgowaniu spowodowane długotrwałym brakiem komputerów. Jednocześnie zobowiązała się do przekazywania kwot zajętej wierzytelności w ramach posiadanych środków. Oświadczenie to organ egzekucyjny uznał za potwierdzenie zajętej wierzytelności. W związku z brakiem realizacji przedmiotowego zajęcia, organ egzekucyjny wezwał stronę do uiszczenia zajętej wierzytelności pieniężnej, informując, iż w przypadku braku realizacji, zajęta suma zostanie ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej. Z uwagi na dalszy brak wpłaty, organ egzekucyjny wystawił w dniu [...] 2001 r. tytuł wykonawczy, którego odpis wraz z zajęciem rachunku bankowego przesłano zobowiązanemu (tj. Spółce "A"). Strona nie skorzystała z przysługującego jej prawa do złożenia zarzutów. Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego wskazał, iż do akt egzekucyjnych wpłynęło w dniu [...] 2003 r. pismo likwidatora "B", informujące, że "zgodnie z porozumieniem podpisanym w dniu [...] 2002 r. w sprawie kompensaty wzajemnych rozliczeń ze Spóką "A", Spółka ta przestała być naszym dłużnikiem". W dniu [...] 2005 r. Spółka "A" zwróciła się o umorzenie postępowania egzekucyjnego z tytułu "nieistniejącej wierzytelności". Odmawiając uwzględnienia powyższego wniosku Naczelnik Urzędu Skarbowego odwołał się w pierwszej kolejności do treści przepisu art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wskazując że postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Następnie organ zwrócił uwagę, iż zgodnie z treścią art. 89 § 1 cyt. ustawy, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zatem, w ocenie organu, wszelkie zmiany umowy, z której wynika zajęta wierzytelność, aczkolwiek skuteczne w stosunkach między tym stronami, nie mogą wywierać żadnych skutków w odniesieniu do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Skoro z okoliczności sprawy wynika, iż strony umowy bez zgody organu egzekucyjnego dokonały wzajemnych rozliczeń, należy uznać, iż dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od wpłaty zajętej sumy. Na poparcie swojego stanowiska organ powołał się na przepis art. 504 k.c., z którego wynika, że zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyłącza możliwość umorzenia tej wierzytelności przez potrącenie tylko wtedy, gdy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym dopiero później, aniżeli wierzytelność zajęta. W zażaleniu na to postanowienie Spółka "A" stwierdziła, iż nie uznała przedmiotowej wierzytelności, lecz jedynie przyjęła do wiadomości zawiadomienie o zajęciu, nie zobowiązując się do jego realizacji. Wskazała dalej, iż umowa stron z dnia [...] 1999 r. dotycząca realizacji inwestycji przy ul. [...], została rozwiązana porozumieniem z dnia [...] 2001 r., a więc przez datą zajęcia przez Urząd Skarbowy. W konsekwencji Spółka stwierdziła, że nie mogło dojść do skutecznego zajęcia wierzytelności, która w dacie dokonywania zajęcia już nie istniała. Dyrektor Izby Skarbowej w K. nie uwzględnił zażalenia i zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego pierwszej instancji. Organ zażaleniowy podniósł ponownie, iż wbrew twierdzeniom strony, zebrany w sprawie materiał dowodowy w sprawie wskazuje bezsprzecznie, że porozumienie w sprawie kompensaty wzajemnych rozliczeń zawarte zostało dopiero w dniu [...] 2002 r. (pismo likwidatora Spółki "B" z dnia [...] 2003 r.), czy po dokonaniu zajęcia dochodzonej wierzytelności. W tej sytuacji, organ zażaleniowy odwołując się do treści art. 504 k.c. podkreślił, że dłużnik zajętej wierzytelności może odmówić wezwaniu organu egzekucyjnego, aby przekazał obciążające go świadczenie na poczet należności egzekwowanej przez osobę trzecią i dokonać potrącenia tylko wówczas, gdy przysługująca mu względem wierzyciela wzajemna wierzytelność stała się wymagalna i zaskarżalna jeszcze przed zajęciem wierzytelności wierzyciela, którą pragnie potrącić, albo też wierzytelność jego stała się wymagalna i zaskarżalna już po zajęciu wierzytelności wierzyciela, ale jednak nie wcześniej niż wierzytelność zajęta. Postanowienie to Spółka "A" zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wskazując na naruszenie: - art. 40, art. 59, art. 90 § 1 i art. 91 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – poprzez przyjęcie, że skarżąca Spółka dokonała uznania zajętej wierzytelności, a dokonane wzajemne rozliczenia skarżącej Spółki oraz zobowiązanego podmiotu ("B") zostały dokonane po zajęciu wierzytelności w Spółce, a także pominięcie faktu rozwiązania umowy stron stanowiącej pierwotną podstawę wierzytelności i odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego, - art. 17 § 2, art. 29 i art. 45 tej ustawy – wobec przyjęcia, iż brak jest podstaw do zawieszenia lub wstrzymania postępowania egzekucyjnego oraz jego umorzenia z powodu niedopuszczalności prowadzenia egzekucji i nie doręczenia tytułu wykonawczego, - art. 6, art. 7, art. 8 iart. 11 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – wobec niedostatecznego wyjaśnienia sprawy i dowolnych ustaleń w zakresie dowodów przedstawionych przez stronę oraz istnienia podstaw uzasadniających odmowę uwzględnienia wniosku Spółki. W uzasadnieniu skargi strona powtórzyła argumenty odwołania i dodała, że organy obu instancji nie przeprowadziły żadnych ustaleń dowodowych co do okoliczności wskazanych przez stronę skarżącą, poprzestając na przyjętych przez siebie założeniach. Nie odniosły się do treści pism z dnia [...] 2005 i z dnia [...] 2002 r. (które nie dotyczyło spornej wierzytelności, ale stanowiło rozlicznie stron uwzględniające wszystkie wzajemne zobowiązania, w tym w zakresie umowy z dnia [...] 1999 r.). Zwrócono tez uwagę na okoliczności, iż firma "B" nigdy nie wywiązała się wobec "A" z umowy z dnia [...] 1999 r., co stało się przyczyną rozwiązania umowy z tą Spółką (było to jednak możliwe dopiero po częściowym odzyskaniu zarekwirowanych przez UOP w obu spółkach dokumentów księgowych). Skarżąca Spółka podkreśliła, że umowa stron z dnia [...] 1999 r. została rozwiązana porozumieniem z dnia [...] 2001 r. i w sytuacji, gdy sporna wierzytelność w dacie zajęcia nie istniała, brak było podstaw do prowadzenia czynności egzekucyjnych. Strona skarżąca zwróciła też uwagę, iż organy podatkowe przeprowadziły w [...] i [...] 2006 r. kontrolę prawidłowości rozliczeń Spółki "B" weryfikując wszystkie dokumenty i dokonane transakcje. Kontrola Urzędu nie wykazała w tym zakresie żadnych uchybień czy nieprawidłowości w sposobie działania Spółki "B". brak jest w polskim porządku prawnym przepisu określającego tego typu regułę o nieskuteczności czy nieważności umów przelewu wierzytelności dokonywanych zgodnie z przepisami prawa cywilnego w przypadku późniejszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec zbywcy wierzytelności. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Przechodząc do oceny legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia zauważyć w pierwszej kolejności należy, iż Spółka "B" "ostatecznym wezwaniem do zapłaty" z dnia [...] 2000 r. zwróciła się do Spółki "A" o zapłatę kwoty [...] zł w terminie 3 dni od otrzymania tego pisma. Prowadząc więc postępowanie egzekucyjne wobec Spółki "B", pismem z dnia [...] 2001 r. (mylnie datowanym na dzień [...] 2000 r.) Naczelnik Urzędu Skarbowego wezwał Spółkę z o.o. "A" do bezzwłocznego nadesłania oświadczenia, czy dłużnik wierzytelności uznaje zajętą wierzytelność i czy wypłaci z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie egzekwowanych należności, lub z jakiego powodu wypłaty tej odmawia (w trybie art. 90 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Równocześnie organ poinformował, iż zgodnie z art. 92 § 1 i § 2 tej ustawy, za brak złożenia oświadczenia lub złożenia go niezgodnie z prawdą, dłużnik zajętej wierzytelności podlega odpowiedzialności cywilnej i administracyjnej. W odpowiedzi na to wezwanie, pismem z dnia [...] 2001 r. reprezentujący Spółkę "A" Prezes Zarządu oświadczył, że "przyjmuje zajęcie wierzytelności do realizacji". Wskazał też, że wysokości kwoty Spółka nie jest w stanie dokładnie określić ze względu na opóźnienia w księgowaniu spowodowane długotrwałym brakiem komputerów. Stwierdził jednakże, że "zajętą wierzytelność w ramach posiadanych środków finansowych będziemy przekazywać na konto Waszego Urzędu". Mając zatem na uwadze powyższe dowody, przyjąć należy, że zasadnie twierdzą organy egzekucyjne o uznaniu przedmiotowej wierzytelności przez dłużnika. Świadczy to tym fakt dołączenia do pisma "ostatecznego wezwania" Spółki "B" dla strony skarżącej do zapłaty ściśle określonej kwoty [...] zł oraz nie podejmowanie przez dłużnika jakichkolwiek środków prawnych, wskazujących, iż przedmiotowa należność była sporna. Dowody te przekonują, że zawarte w dniu [...] 2002 r. pomiędzy Spółką "A" i Spółką "B" tzw. "Porozumienie w sprawie przejęcia wierzytelności i kompensaty wzajemnych rozliczeń" i oświadczenie likwidatora "B" z dnia [...] 2003 r. (czy jakiekolwiek inne umowne rozporządzenie przedmiotową wierzytelnością) nie mogły już wywrzeć skutków prawnych. Wynika to jasno z cytowanych przez organy egzekucyjne przepisów z rozdziału V ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jak i z treści art. 504 k.c. Ustaleń tych nie może zmienić oświadczenie Prezesa Zarządu Spółki "A" z dnia [...] 2006 r. o zawarciu w dniu [...] 2001 r. innego wcześniejszego "Porozumienia" o rozwiązaniu umowy z dnia [...] 1999 r. (będącego podstawą istnienia przedmiotowej wierzytelności). Okoliczności złożenia tego oświadczenia jak i treść "Porozumienia" z dnia [...] 2001 r. budzą bowiem uzasadnione podejrzenia, iż zostały one przygotowane na potrzeby toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zważyć bowiem należy, iż w piśmie z dnia [...] 2001 r., a więc w zaledwie w trzy miesiące po wskazanej dacie zawarcia tego "Porozumienia" Prezes Zarządu Spółki "A" (w tej samej osobie – B. B.) nie powołała się na fakt jego zawarcia, tylko przyjęła zajęcie do realizacji widząc przecież o jaką (niebagatelną) kwotę chodzi. Zatem, uznanie zajętej wierzytelności było podstawą do prowadzenia dalszych czynności w celu wyegzekwowania omawianej kwoty należności. Tym samym organ zbadał dopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej, przy czym nie dokonywał, bo nie był uprawniony, badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Oznacza to, że nie jest (wbrew twierdzeniom strony skarżącej) rzeczą organu ustalanie okoliczności związanych z wykonaniem umowy czy rzetelnością kontrahentów biorących udział w procesie inwestycyjnym. Brak więc było podstaw prawnych do umorzenia postępowania egzekucyjnego na mocy art. 59 § 1 pkt 1 czy pkt 2 (jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania i jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał). Dowody, na które strona skarżąca powołała się dopiero w 2006 r., nie są dowodami opisanymi w treści art. 45 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż nie stwierdzają wiarygodnie wykonania, umorzenia, wygaśnięcia lub nieistnienia obowiązku. Organ egzekucyjny nie miał więc podstaw do odstąpienia od czynności egzekucyjnych (art. 45 § 2 tej ustawy). Przedstawiony przez stronę skarżącą zarzut naruszenia art. 90 § 1 nie znajduje uzasadnienia, gdyż brak jest jakichkolwiek informacji o tym, aby zajęta wierzytelność była zabezpieczona przez wpis w księdze wieczystej lub przez złożenie dokumentu do zbioru dokumentów. Podobnie, trudno dopatrzeć się naruszenia przez organy podatkowe przepisów postępowania (wskazanych w skardze: art. 6, art. 7, art. 8 i art. 11 kpa), gdyż stan faktyczny sprawy został dostatecznie wyjaśniony i omówione zostały wszystkie dowody znajdujące się w aktach sprawy. W aktach sprawy znajduje się też potwierdzenie skutecznego doręczenia stronie skarżącej tytułu wykonawczego oraz wszystkich pism do niej kierowanych. Strona nie skorzystała z przysługującego jej wówczas prawa do złożenia zarzutów. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonego postanowienia uznał, iż ocena dowodów dokonana przez organy egzekucyjne nie narusza prawa, a argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia jak i w odpowiedzi na skargę (bez potrzeby ich powtarzania) zasługują na aprobatę Sądu. W sumie zatem, uwzględniając wszystkie podniesione wyżej okoliczności, stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej zajęte w rozpatrywanej sprawie uznać trzeba, zdaniem Sądu, za zgodne z obowiązującym prawem. Wobec tego Sąd oddalił skargę w trybie art. 151 ustawy z dnia 30 września 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271, z późn. zm.).