II SA/Bd 543/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska(spr.) Asesor WSA Anna Klotz Protokolant: Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 września 2007 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. II SA/Bd 543/07 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...] Wójt Gminy [...] zobowiązał M. D. do zwrotu pobranych świadczeń za okres od [...] listopada 2006r. do [...].grudnia 2006 r., przyznanych decyzją z dnia [...].09.2006 r., nr [...], w postaci: zasiłku rodzinnego przyznanego na dzieci: M. i P. - tj. kwoty 256, 00 zł, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego przyznanego na M. D. – tj. kwoty 160 zł oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu pokrycia wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła przyznanego na P. D. – tj. kwoty 100 zł. Łączną kwotę nienależnie pobranych świadczeń za wymieniony okres określił na 516 zł plus odsetki. W motywach decyzji organ wskazał, iż na podstawie przedłożonego przez żonę wnioskodawcy B. D. pisemnego oświadczenia z dnia [...].12.2006 r. stwierdzającego, iż syn P. D. pozostaje pod jej wyłączną opieką, postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...].10.2006 r. oraz potwierdzenia zameldowania na pobyt czasowy P. D. w B., organ stwierdził, iż M. D. nienależnie korzystał ze świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami w okresie od [...] listopada 2006r. do [...] grudnia 2006r.. W wyniku dokonania ponownych obliczył, organ ustalił, iż dochód na osobę w rodzinie M. D., w skład, której wchodzi faktycznie tylko on i jego córka M. D., wynosi 816,85 zł, a tym samym przekracza kryterium dochodowe wynoszące 583 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji M. D. wskazał, iż B. D. złożyła fałszywe oświadczenie o tym, że ich syn P. pozostaje pod jej wyłączną opieką, a postanowienie sądu z dnia [...] października 2006 r. nie zmienia wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] czerwca 2005 r. (sygn. akt I 1C 502/03) o wykonywaniu władzy rodzicielskiej. Wskazał przy tym, iż syn w ciągu tygodnia – od niedzieli wieczorem do wtorku rana i od środy wieczorem do piątku rana, przebywa w miejscu tymczasowego zameldowania, w pozostałe zaś dni przebywa u niego, pod adresem stałego zameldowania. Dodał również, iż część z pieniędzy otrzymany z ośrodka pomocy społecznej przekazywał synowi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] maja 2007 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż wobec zmiany w sytuacji rodzinnej M. D. i przekroczenia przez niego kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń rodzinnych, Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] marca 2007 r., nr [...] zmienił decyzję własną z dnia [...] 09. 2006 r. przyznającą wyżej wymienionemu prawo do świadczeń rodzinnych i odmówił przyznania tych świadczeń od dnia [...] 11.2006 r.. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy prawomocną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...].03.20007 r.. W związku z tym, zdaniem organu odwoławczego istniały podstawy do wydania przez Wójta Gminy [...] decyzji zobowiązującej M. D. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres [...] listopada 2006r. do [...] grudnia 2006r.. Odnosząc się do argumentów zawartych w odwołaniu, organ wskazał, iż świadczenie rodzinne przysługiwać może temu z rodziców, pod którego opieką dziecko się znajduje. Fakt częstego przebywania P. D. u ojca nie może tym samym stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Ponadto organ stwierdził, iż udokumentowanie przez odwołującego się przekazania części z otrzymanych pieniędzy synowi oraz dokonanie zakupu niezbędnych rzeczy uzasadniać może wystąpienie przez stronę z wnioskiem o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję M. D., podniósł, iż jest ona dla niego krzywdząca, gdyż otrzymane pieniądze przeznaczył na dzieci. Wskazał ponadto ponownie, iż postanowienie Sądu Rejonowego w B. dotyczące tymczasowego zameldowania syna u matki nie zmieniło wyroku Sądu Okręgowego przyznającego mu opiekę nad dziećmi. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.), zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję należało stwierdzić, iż doszło w niniejszej sprawie do naruszenia przepisów prawa mającego istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę rozstrzygnięcia organów obu instancji stanowił przepis art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2003 r., Nr 228, poz. 2255; z późn. zm.) zgodnie, z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Pod pojęciem nienależnie pobranego świadczenia, w świetle przepisu art. 30 ust. 2 tejże ustawy w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania rozstrzygnięcia przez organ II instancji, należy rozumieć: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; Jak wynika z uzasadnienia kwestionowanego rozstrzygnięcia, wydanie decyzji zobowiązującej M. D. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od [...] listopada 2006 r. do [...] grudnia 2006 r. stanowiło konsekwencje utrzymania w mocy przez Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] decyzji Wójta Gminy [...] zmieniającej decyzję własną z dnia [...] 09.2006r., przez ograniczenie okresu, na jaki przyznano wyżej wymienionemu świadczenia rodzinne - odmowa przyznania świadczeń od [...].11.2006r.. Odnosząc się do powyższego należy wskazać, iż nie zawsze zmiana decyzji przez ograniczenie okresu, na jaki przyznano świadczenie rodzinne będzie pociągała za sobą obowiązek zwrotu pobranych przez stronę świadczeń za okres, gdy nie przysługiwało jej prawo do tych świadczeń. Do zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej może dojść bowiem, zgodnie z przepisem art. 32 ust. 1 cyt. wyżej ustawy w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania decyzji przez organ II instancji, nie tylko gdy osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne, ale również gdy uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Wydając decyzję zobowiązującą stronę do zwrotu części pobranych świadczeń pieniężnych, organy obu instancji nie mogły zatem ograniczyć się jedynie do powołania na fakt wydania ostatecznego rozstrzygnięcia, z którego wynika, iż stronie nie przysługiwało prawo do świadczeń rodzinnych od dnia [...] listopada 2006 r., ale obowiązane były również wykazać, iż pobrane przez skarżącego świadczenie było nienależne, a zatem w realiach niniejszej sprawy, że wprowadził on świadomie organ w błąd lub mimo prawidłowego pouczenia nie poinformował o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia. W uzasadnieniu kwestionowanej decyzji wskazano, iż podstawą do zmiany decyzji Wójta Gminy [...] przyznającej skarżącemu świadczenia rodzinne była zmiana jego sytuacji rodzinnej, a w konsekwencji wyższy dochód na osobę w rodzinie i przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania świadczeń rodzinnych. Wspomniana zamiana sytuacji rodzinnej polegać miała zaś na tym, iż syn M. D. – P. został tymczasowo zameldowany w B. u matki, a tym samym, zdaniem organu nie będzie on wchodził w skład rodziny skarżącego w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych (cyt. wyżej). Odnosząc się do powyższego, podnieść trzeba, iż sama okoliczności zameldowania P. D. na pobyt czasowy przy matce w związku z podjęciem przez niego nauki w [...], nie przesądza o tym, że nie wchodzi on w skład jego rodziny i nie pozostaje na utrzymaniu skarżącego. Należy bowiem mieć na uwadze to, że miejsce stałego zamieszkania P. D. nie zmieniło się i jak wynika z pism skarżącego w część dni tygodnia mieszka on z ojcem. Ponadto z oświadczeń skarżącego wynika, iż część z otrzymanych świadczeń pieniężnych przekazywał synowi dla zaspokojenia jego potrzeb. Dodać należy również, iż nawet gdyby organ administracji ustalił w sposób niebudzący wątpliwości, że P. D. nie pozostaje na utrzymaniu skarżącego, a zatem, że zmieniła się sytuacja rodzina skarżącego, ustalenie to nie stanowiłoby wystarczającej podstawy do orzeczenie o zwrocie pobranego przez stronę świadczenia. Jak już bowiem wcześniej wskazano, organ winien był wykazać, iż zaistniała jedna z przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (cyt. wyżej) prowadzących do uznania świadczenia za nienależne, czego jednakże nie uczynił. Z akt administracyjnych nie wynika by zachodziła określona w art. 30 ust. 2 pkt 2 przesłanka do uznania świadczenia za nienależnie pobrane, a mianowicie by do przyznania lub wypłacenia świadczenia doszło w wyniku świadomego wprowadzenia w błąd organu administracji przez skarżącego. Aby zaistniały zaś określona w przepisie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy (cyt. wyżej) przesłanka uznania świadczenia za nienależne konieczne jest by strona pouczona o braku prawa do pobierania świadczeń rodzinnych, nie poinformowała organu o zaistnieniu okoliczności powodujących ustanie (lub zawieszenie) prawa do tegoż świadczenia albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części. Z wyżej wskazanego przepisu wprost wynika, iż strona powinna zostać szczegółowo pouczona, tak aby miała świadomość, iż dana okoliczność będzie wywierała wpływ na prawo do pobierania przez nią świadczenia. Tylko w przypadku prawidłowego pouczenia o okolicznościach wyłączających prawo do świadczeń rodzinnych może zaistnieć podstawa do uznania świadczenia za nienależne w rozumieniu wyżej wskazanego przepisu. W decyzjach organów obu instancji nie wskazuje się, iż podstawą do uznania świadczeń za nienależne było nie poinformowanie organu, mimo pouczenia o okolicznościach wyłączających prawo do świadczenia. Analizując czy zachodziła powyższa przesłanka do uznania świadczenia za nienależne, należy wskazać, iż pouczenie, jakie otrzymał skarżący, odpowiadało treści przepisu art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (cyt. wyżej), zgodnie, z którym w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, o której mowa w art. 23 ust.1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Z decyzji organów obu instancji można wnioskować, iż okolicznością, o której strona powinnabyła poinformować, była, zdaniem organów, zmiana liczby członków jego rodzinny związana z tym, że jego syn został tymczasowo zameldowany u matki w B., gdzie podjął naukę. Odnosząc się do powyższego należy wskazać, iż pouczenie zawarte we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego nie dawało skarżącemu podstaw do przyjęcia, iż zaistniała jedna z przesłanek wyłączających prawo do tego świadczenia, w szczególności zaś, że tymczasowe zameldowanie dziecka u drugiego z rodziców będzie miało wpływ na prawo do pobierania przez niego świadczeń rodzinnych. Nie można uznać, iż wystarczającym jest pouczenie skarżącego, iż jedną z okoliczności wyłączających prawo do takich świadczeń będzie zmiana liczby członków rodziny. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych (cyt. wyżej) pojęcie "rodzina" oznacza: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Mając na uwadze powyższą definicję rodziny, stwierdzić należy, iż sam fakt zameldowania P. D. przy matce nie przesądza o tym, iż nie pozostaje on na utrzymaniu skarżącego i w związku z tym nie wlicza się go do rodziny w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. W świetle oświadczeń skarżącego, z których wynika, iż część z otrzymywanych świadczeń pieniężnych przekazywał synowi, oraz że syn nadal u niego mieszkał przez część tygodnia, tym bardziej trudno oczekiwać od niego by miał świadomość, iż tymczasowe zameldowanie syna przy matce będzie prowadziło do zmiany liczby członków jego rodziny i wywrze wpływ na prawo do pobieranego przez niego świadczenia. Wątpliwości w niniejszej sprawie budzić może również wyznaczony przez organ administracji okres nienależnie pobranego, zdaniem organu, świadczenia, w szczególności jego data początkowa – [...].11.2006 r.. Jak wynika z akt sprawy, informacje o okolicznościach stanowiących podstawę do zmiany decyzji przyznającej M. D. prawo do świadczeń pieniężnych, organ I instancji zaczerpnął z pisma B. D. z dnia [...].12.2006r., w którym wyżej wymieniona wskazała, iż P. D. od [...] września 2006 r. pozostaje pod jej opieką, na dowód czego załączyła postanowienie Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] października 2006 r., sygn. akt VI NSM 363/06 ustalające miejsce zamieszkania małoletniego P. D. przy matce oraz potwierdzenie zameldowania syna na pobyt czasowy w B. Z uzasadnienia decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] marca 2007 r., nr [...] zmieniającej decyzję własną z dnia [...].09.2006 r. w sprawie przyznania M. D. świadczeń rodzinnych wynika, iż ustalając datę, od której stronie nie przysługiwało powyższe świadczenie, organ kierował się datą uprawomocnienia się wyżej wskazanego postanowienia Sądu Rejonowego w B. Należy w związku z tym podnieść, iż z informacji zawartej na tymże postanowieniu wynika, iż uprawomocniło się ono [...] listopada 2006r. nie zaś [...] listopada 2006 r.. Termin wynikający z przepisu art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych (cyt. wyżej) biegnący od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba przestała być uprawniona do świadczeń rodzinnych dotyczy zaś tylko naliczania odsetek. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy [...] wydane zostały bez wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i bez wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całokształtu materiału dowodowego, a zatem z naruszeniem przepisów art. 7, 77 § 1, art. 80 k.p.a., co zdaniem sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów, uznając jednocześnie, że przed wydaniem ponownego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie niezbędne jest uzupełnienie materiału dowodowego w znacznej części, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.), orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji jak i decyzji ją poprzedzającej.