IV SA/Wa 1240/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka, asesor WSA Marta Laskowska, Protokolant Danuta Gorzelak-Maciak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2007 r. sprawy ze skargi D. W. na postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia oświadczenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasadza od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na rzecz skarżącego D. W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2007 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, na podstawie art. 58, art. 61 §1 i art. 123 Kpa oraz art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm., dalej: u.s.r.), odmówił D. W. przywrócenia terminu do złożenia oświadczenia o kontynuacji podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przy jednoczesnym prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej, o którym mowa w art. 5a ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy o u.s.r. W uzasadnieniu postanowienia Prezes podał, że w dniu 22 marca 2007 r. D. W. złożył oświadczenie o wznowieniu od dnia 1 marca 2005 r. prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Wobec niedotrzymania przez D. W. terminu, określonego w art. 5a ust. 1 pkt 1 ustawy o u.s.r., do złożenia wyżej wymienionego oświadczenia oraz warunków wynikających z art. 37 ust. 1 ustawy o u.s.r. w dniu [...] kwietnia 2005 r. D. W. została wydana decyzja o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników. Organ podał, iż jednocześnie przedmiotowym oświadczeniem, w dniu 22 marca 2007 r. D. W. złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia oświadczenia. Organ wskazał, iż stosownie do treści art. 58 Kpa termin należy przywrócić jeśli strona uprawdopodobni, że uchybienia nastąpiło bez winy strony. Zdaniem Prezesa w uzasadnieniu wniosku nie zostało wykazane, że uchybienie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od D. W. a zatem, w oparciu o wyżej wymieniony przepis art. 58 Kpa, organ odmówił jego przywrócenia. Skargę na powyższe postanowienie wniósł D. W. żądając jego uchylenia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 58 § 1 w związku z art. 9 Kpa w związku z art. 5a ust.1 pkt 7 ustawy o u.s.r. poprzez przyjęcie, iż niezłożenie przez skarżącego oświadczenia o rozpoczęciu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej było przez niego zawinione i nie pozwala na przywrócenie terminu do złożenia oświadczenia podczas, gdy uchybienie było wynikiem zmian w obowiązującym stanie prawnym, których nie pouczony ubezpieczony nie był świadom. Uzasadniając powyższe stanowisko skarżący wskazał, że podlegał rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu jako domownik od oczątku lat 90-tych i przez cały ten czas opłacana była składka na ubezpieczenie. W roku 1999 skarżący rozpoczął prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. W chwili podejmowania działalności obowiązywał przepis art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w brzemieniu nadanym ustawą z dnia 12 stycznia 1996 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym rolnik lub domownik podlegający ubezpieczeniu w pełnym zakresie przez 1 rok podejmując pozarolniczą działalność gospodarczą mógł podlegać innemu niż rolnicze ubezpieczeniu społecznemu o ile złożył Zakładowi lub Kasie oświadczenie, że chce podlegać innemu ubezpieczeniu z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej. W tym stanie prawnym skarżący nie złożył oświadczenia, o którym była mowa wówczas obowiązującym art. 5a i prowadząc działalność gospodarczą nadal był objęty rolniczym ubezpieczeniem społecznym jako domownik. W roku 2004 skarżący zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej i złożył w tym zakresie odpowiednie oświadczenie by nie płacić składki na ubezpieczenie zdrowotne. W dacie zawieszenia działalności nadal obowiązywała regulacja zawarta w art. 5a, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 12 stycznia 1996 r. Skarżący nie mając wykształcenia prawniczego nie śledził na bieżąco zmian w przepisach dotyczących systemu ubezpieczeń społecznych wprowadzonych ustawą z dnia 2 kwietnia 2004 r. Nie był więc świadom, iż w momencie wznowienia zawieszonej działalności gospodarczej będzie zobowiązany do złożenia oświadczenia, o którym mowa w znowelizowanym art. 5 a, a obowiązku składania którego nie przewidywały wcześniejsze regulacje prawne. Zdaniem skarżącego odmawiając przywrócenia terminu do złożenia wyżej wymienionego oświadczenia organ zastosował niewłaściwą podstawę prawną. Powołany przez organ art. 58 Kpa ustanawia instytucję przywracania terminów przewidzianych przepisami należącymi do prawa procesowego. W przypadku natomiast przywrócenia terminu do złożenia oświadczenia należało odwołać się do art. 5a ust. 7 ustawy o u.s.r. Przepis ten posługuje się pojęciem wypadku losowego jako przyczyny uzasadniającej przywrócenie terminu. Skarżący wskazał również, iż o uchybieniu terminu może być mowa, gdy strona postępowania ma świadomość konieczności określonego prawem zachowania. Skarżący nie posiadał wiedzy w tym zakresie i nie był o obowiązku złożenia oświadczenia pouczony przez organ zatem nie może ponosić negatywnych skutków braku wiedzy co do stanu prawnego. Na poparcie powyższej tezy powołał art. 9 Kpa, w myśl którego organ administracji publicznej ma obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogłyby mieć wpływ na prawa i obowiązki stron. W konkluzji skarżący podkreślił, iż nie ponosi winy w niezachowaniu terminu do złożenia oświadczenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. Organ podniósł, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane w następstwie prawidłowo przeprowadzonego postępowania. Wydane wcześniej decyzje (z dnia [...] stycznia 1998 r. i [...] listopada 2001 r.) zawierały informację o treści art. 37 ustawy o u.s.r. oraz informację, ze rolnik lub domownik prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą może nadal podlegać ubezpieczeniu w ramach ustawy o u.s.r. pod warunkiem złożenia stosownego oświadczenia. Zatem obie decyzję zawierały właściwe i czytelne pouczenie, co oznacza, że skarżący w sposób prawidłowy, konkretny i czytelny został poinformowany o konieczności złożenia oświadczenia. Nieprawdziwe jest więc przeciwne twierdzenie skarżącego. Mimo stosownych pouczeń skarżący prowadząc działalność gospodarczą od roku 1999 nie informował o tym fakcie organu aż do 22 marca 2007 r., w którym to dniu przedmiotowe oświadczenie złożył wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia. Zdaniem organu nieznajomość prawa nie jest zdarzeniem losowym usprawiedliwiającym niezachowanie terminu i pozwalającym na jego przywrócenie. W piśmie procesowym z dnia 3 września 2007 r. odnosząc się do treści odpowiedzi na skargę skarżący oświadczył, iż podtrzymuje swe dotychczasowe stanowisko, iż Postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2007 r. o odmowie przywrócenia terminu było niezgodne z prawem. Skarżący wskazał, iż z treści odpowiedzi na skargę wynika, że skarżący ostatni raz był pouczony o treści jego obowiązków wynikających z przepisów przy decyzji z dnia [...] stycznia 2002 r., kiedy to uregulowanie zawarte w art. 5a w obecnym brzmieniu nie obowiązywało. Nie mógł być zatem pouczony i nie był o treści obowiązku objętego hipotezą tego przepisu, obowiązku złożenia oświadczenia. Skarżący podniósł również, że organ powołał się w odpowiedzi na skargę na treść art. 37 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z dnia 20 grudnia 1990 r. w brzmieniu obowiązującym w 2002 roku. W myśl tego przepisu wyłącznie rolnik lub osoba pobierająca świadczenie miała obowiązek w terminie 14. dni, nie czekając na wezwanie organu, informować organ o okolicznościach, które miały wpływ na podleganie ubezpieczeniu lub miały wpływ na wysokość i prawo do pobierania świadczeń. W dacie ostatniego pouczenia skarżący nie posiadał statusu rolnika nie był też osobą pobierającą świadczenie, nie miał więc obowiązku informowania organu rentowego, w trybie tej regulacji, o podjęciu działalności gospodarczej. Zatem, zdaniem skarżącego, art. 37 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie może być samodzielną podstawą do odmowy przywrócenia terminu. Skarżący podkreślił także, iż wobec niepouczenia go przez organ o treści praw i obowiązków zasada ignorantia juris nocet nie może mieć zastosowania przy ocenie czy skarżący zawinił, nie dochowując terminu do złożenia oświadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: P.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonego postanowienia w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, doszedł do przekonania, iż skarga jest zasadna i prowadzi do uchylenia zaskarżonego postanowienia z dnia [...] kwietnia 2007 r. albowiem akt ten został wydany z naruszeniem prawa. Po pierwsze podnieść należy, iż w nauce prawa pojęcie "termin" stanowi zastrzeżenie dodatkowe czynności prawnej, przez które jej skutek zostaje ograniczony w czasie. (A.Wolter, Prawo Cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 1967, s. 268). Termin w stosunkach administracyjnoprawnych ma istotne znaczenie prawne i wprowadzany jest do konstrukcji instytucji prawnej zarówno przez przepisy prawa materialnego jak i przepisy prawa procesowego. O charakterze terminu decyduje jego funkcja w obrocie prawnym. Nauka prawa rozróżnia terminy materialne i terminy procesowe. Okresy, w których może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków podmiotów w ramach administracyjnoprawnych stosunków materialnych stanowią terminy materialne. Określają one i zarazem stabilizują sytuację prawną podmiotów, których pozycja zostaje określona przede wszystkim wprost na postawie przepisów prawa i związanych z tym zdarzeń, dla których czas odgrywa zasadniczą rolę. Terminy prawa materialnego są co do zasady nieprzywracalne, a ich przywrócenie - zgodnie ze stanowiskiem orzecznictwa - jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy prawa określające dany termin. (por.: uchwała 5. sędziów NSA z dnia 14 października 1996 r., sygn. akt: OPK 19/96, ONSA 1997 r. nr 2, poz. 56). Terminami procesowymi natomiast są okresy do dokonania czynności procesowych przez strony postępowania. W systemie prawnym mają zastosowanie przede wszystkim tam, gdzie chodzi o uruchomienie instytucji kontrolnych i innych środków zaskarżania związanych ze sferą praw stron postępowania. Terminy procesowe są z zasady przywracalne. Wskazać również należy, iż instytucja przywrócenia terminu przewidziana w art. 58 i art. 59 Kpa jest instytucją prawa procesowego, co oznacza, że na podstawie tych przepisów mogą być przywracane terminy przewidziane przepisami należącymi do prawa procesowego. (por.: wyrok NSA z dnia 24 listopada 1994 r., sygn. akt : SA/Ka 1230/94, LEX nr 26528). Instytucji tej nie można zatem stosować do przywrócenia terminów materialnoprawnych. W rozpoznawanej sprawie Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia oświadczenia, o którym w art. 5a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm., zwanej dalej: u.s.r.) podając jako podstawę prawną takiego rozstrzygnięcia art. 58 Kpa W świetle powyższych rozważań nie budzi wątpliwości, że 14 dniowy termin do złożenia wyżej wymienionego oświadczenia o kontynuowaniu ubezpieczenia społecznego rolników pomimo rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej, określony w art. 5a ust. 1 pkt 1 ustawy o u.s.r. jest terminem prawa materialnego. Wskazuje bowiem czas, w jakim podmiot obowiązany jest dokonać czynności (złożyć oświadczenie), której dokonanie w tym czasie pozostawi prawo podmiotu (podleganie ubezpieczeniu) w stanie niezmienionym zaś niedokonanie spowoduje wygaśnięcie prawa. Termin ten może zostać przywrócony albowiem ustawodawca w ust. 7 art. 5 a ustawy o u.s.r. zastrzegł taką możliwość. W myśl wyżej wymienionego przepisu termin określony, w szczególności w art. 5 a ust. 1 pkt 1 może zostać przywrócony na wniosek zainteresowanego rolnika lub domownika (a taki status posiada skarżący), jeżeli wnioskodawca udowodni, że niezachowanie terminu nastąpiło wskutek zdarzeń losowych. Jeśli zatem skarżący wniósł do organu o przywrócenie terminu do złożenia przedmiotowego oświadczenia a organ uznał, że uzasadnienie wniosku nie daje podstaw do wydania postanowienia o przywróceniu terminu to mógł wydać postanowienie o odmowie przywrócenia terminu wyłącznie w oparciu o normę prawa materialnego tj. powołany wyżej art. 5 a ust. 7 ustawy o u.s.r. Wydanie zaś postanowienia o odmowie przywrócenia terminu materialnego do złożenia oświadczenia, o którym mowa wyżej, w oparciu normę prawa procesowego - art. 58 Kpa stanowiło naruszenie prawa i w konsekwencji skutkowało wyeliminowaniem zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie powołanych wyżej przepisów i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy P.p.s.a orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 ustawy P.p.s.a