II FZ 106/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. S.A. z siedzibą w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 lutego 2008 r. sygn. akt I SA/Sz 126/07 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi E. S.A. z siedzibą w P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 21 grudnia 2006 r. nr (...) w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2006 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 lutego 2007 r., sygn. akt: I SA/Sz 126/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił E. z siedzibą w P. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że spółka nie zastosowała się do wszystkich zaleceń wezwania Sądu pierwszej instancji określonego w art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – p.p.s.a. Nie przedłożyła bowiem sporządzonego przez Bank BPH wyciągu z rachunku bankowego oraz zbiorczego zestawienia operacji bankowych dokonanych w Banku BOŚ (tzw. historii rachunku bankowego) za wskazany w wezwaniu okres, nadsyłając w wykonaniu wezwania jedynie kilkanaście dziennych wydruków bankowych z Banku BOŚ. Zaznaczono przy tym że dokumenty te miały istotne znaczenie dla ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej spółki. Dokonując analizy przedstawionych dokumentów Sąd pierwszej instancji stwierdził, że spółka dokonywała operacje bankowe związane z postępowaniem egzekucyjnym, ze spłatą kredytu (np.: przelew na kwotę 88.810,02 zł) oraz wypłatą wynagrodzeń, co oznacza, że posiadała środki finansowe na pokrycie wydatków związanych z działalnością gospodarczą, wśród których nie uwzględniła jednak kosztów sądowych. Wskazano przy tym, że planowanie wydatków bez ich uwzględnienia stanowi naruszenie zasady równości w traktowaniu swoich powinności finansowych. Mając na uwadze przedstawione okoliczności Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie obejmują wpis od skargi w wysokości 2.181,00 zł. W zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lutego 2008 r. skarżąca spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie wskazanym we wniosku, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca spółka wskazała, że wprawdzie uzyskuje znaczne przychody, to jednak środki te są pobierane na bieżąco z rachunku bankowego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. i Naczelnika II Urzędu Skarbowego w K. tytułem spłaty zobowiązań Wójta Gminy D. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Świadczy o tym użycie w przepisie 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczeniem życiowym i dostępną wiedzą należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to drugi wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony w postępowaniu w sprawie ze skargi E. S.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 21 grudnia 2006 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2006 r. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2007 r. Sąd pierwszej instancji odmówił bowiem stronie przyznania prawa pomocy. Na skutek nie wniesienia zażalenia orzeczenie to stało się prawomocne (art. 168 § 1 p.p.s.a.). Nie wyklucza to jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Nie wolno jednak zapominać, że zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Przenosząc powyższe na grunt niniejszego postępowania wpadkowego należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej we wskazanym postanowieniu z dnia 14 czerwca 2007 r. Możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje art. 165 p.p.s.a., jednakże tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia (por. T. Ereciński: K.p.c. III , s. 661.). W przypadku postanowienia odmawiającego przyznanie prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Mając na uwadze przytoczone wywody Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest w istocie wnioskiem nowym, ale wnioskiem złożonym w trybie art. 165 p.p.s.a., tj. zmierzającym do weryfikacji poprzedniego postanowienia wskutek zmiany okoliczności sprawy. Nie jest bowiem możliwe złożenie nowego wniosku dotyczącego kwestii już rozstrzygniętej. Rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd pierwszej instancji powinien zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, przede wszystkim ustalić, jakie były dochody i wydatki skarżącego w chwili wydania postanowienia z dnia 14 czerwca 2007 r., a jakie w chwili kolejnego rozpoznania sprawy. Tymczasem Sądowi pierwszej instancji umknął uwadze fakt, że sprawa przyznania prawa pomocy została już prawomocnie rozstrzygnięta i rozpoznał kolejny wniosek w tym przedmiocie jako nowy, oceniając zgromadzony materiał dowodowy pod kątem istnienia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., czym naruszył art. 170 oraz art. 165 p.p.s.a. Mając na uwadze przedstawioną argumentację Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.