I SA/Po 869/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Małek /spr./ Sędziowie NSA Maria Skwierzyńska NSA Gabriela Gorzan Protokolant ref.-staż. Paulina Budzyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2007r. sprawy ze skargi Prokuratora Prokuratury w K. z siedzibą w O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wykonania postanowienia w sprawie zabezpieczenia przepadku majątku uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...]. /-/G. Gorzan /-/St. Małek /-/M. Skwierzyńska Prokurator Prokuratury w K. z siedzibą w O. postanowieniem z dnia [...] na podstawie przepisu art. 291 § 1, art. 292 § 1 i art. 293 § 1 kpk zabezpieczył na mieniu podejrzanego Z. P. – przepadek korzyści majątkowej pochodzącej z przestępstwa w kwocie [...] zł przez zajęcie [...] udziału we współwłasności samochodu osobowego marki [...] nr rej. [...]. W uzasadnieniu wskazano, iż w okresie od [...] listopada 2005r. do [...] września 2006r. podejrzany Z. P. w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, powołując się na swoje wpływy w instytucji państwowej ( Ośrodek Ruchu Drogowego w K.) , podjął się pośrednictwa w załatwieniu określonym osobom pozytywnego wyniku egzaminu praktycznego na prawo jazdy, w ten sposób że przyjął od tych osób łączną kwotę co najmniej [...] (art. 230 § 1 kk, art. 228 § 3 kk). Sąd Rejonowy w O. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2006r. w sprawie sygn. akt [...] po rozpoznaniu wniosku Prokuratora o nadanie klauzuli wykonalności postanowieniu z [...] . – odmówił jego uwzględnienia. Stwierdzono, iż stosownie do przepisu art. 27 kkw egzekucje środka karnego przepadku na rzecz Skarbu Państwa prowadzi urząd skarbowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prokurator jako wierzyciel na podstawie wydanego zarządzenia zabezpieczenia wniósł [...] grudnia 2006r. do Urzędu Skarbowego w O. o dokonanie zabezpieczenia (art. 154 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] na podstawie art. 17 i art. 152 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) – odmówił dokonania zabezpieczenia. Urząd Skarbowy stwierdził, iż w postanowieniu z dnia [...] . wskazano, że zabezpieczenie winno nastąpić w trybie przepisu art. 292 § 1 kpk, to jest w sposób określony przepisami kodeksu postępowania cywilnego. W tej sytuacji postanowienie powinno być wykonane przez komornika sądowego , a nie przez Urząd Skarbowy, który jest organem administracji publicznej. Prokurator wniósł zażalenie, domagając się uchylenia postanowienia. Wskazał, iż istotnie w podstawie prawnej postanowienia błędnie wymieniono przepis art. 292 § 1 kpk (zamiast prawidłowego art. 292 § 2 kpk), jednakże z postanowienia tego wynika jednoznacznie, że przedmiotem zabezpieczenia jest środek karny przepadku na rzecz Skarbu Państwa. Zgodnie z art. 27 kkw egzekucje takiego środka prowadzi urząd skarbowy w oparciu o przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prokurator wskazał, iż podejrzanemu w tej sprawie grozi wysoka kara pozbawienia wolności i grzywna. Powoduje to oczywiste domniemanie, że może on w przyszłości podejmować działania mające na celu udaremnienie prowadzonych egzekucji. Z tego powodu nie było potrzeby wskazywania w zarządzeniu zabezpieczenia jakichkolwiek innych okoliczności, tym bardziej że przedstawione fakty znane są Urzędowi Skarbowemu z załączonego postanowienia. Dyrektor Izby Skarbowej zaskarżonym postanowieniem na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy, powołując przepis art. 195a kkw wskazał, iż urząd skarbowy jest uprawniony do wykonania wydanego przez prokuratora postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym "wyłącznie w sytuacji gdy postanowieniem tym zabezpieczono grożący przepadek jak i grzywnę, czy też inne wymienione w przedmiotowym zapisie ustawowym instytucje prawne (zadośćuczynienie, naprawienie szkody itp.)". Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej powołany przepis stanowi jedyną normę prawną upoważniającą urząd skarbowy do wykonania zabezpieczenia majątkowego. Przepis art. 27 kkw odnosi się wyłącznie do egzekucji przepadku oraz nawiązki na rzecz Skarbu Państwa. Wskazany przepis nie zawiera żadnej delegacji do prowadzenia przez urząd skarbowy zabezpieczenia tych należności, tak jak to określa przepis art. 25 kkw. Wykonanie więc zabezpieczenia przez urząd skarbowy wyłącznie grożącego środka karnego w postaci przepadku korzyści majątkowej pochodzącej z przestępstwa jest prawnie niedopuszczalne. Organ odwoławczy stwierdził też, że zarządzenie zabezpieczenia nie spełnia wymogu przepisu art. 156 § 1 pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W pozycji 45 zarządzenia nie wskazano bowiem "okoliczności świadczące o możliwości utrudnienia lub udaremnienia egzekucji". Organ egzekucyjny (art. 157 § 1) odmawia dokonania zabezpieczenia – gdy zarządzenie zabezpieczenia nie zawiera treści określonej w art. 156 § 1 ustawy egzekucyjnej. Organ egzekucyjny również więc i z tego powodu – zdaniem Dyrektora Izby – słusznie odmówił dokonania zabezpieczenia. Prokurator wniósł skargę, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia. Skarżący zarzuca, iż kwestionowane postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisu art. 157 § 1 ustawy egzekucyjnej w związku z art. 195a kkw. Uzasadniając powyższy zarzut strona skarżąca stwierdza, iż co do zasady urząd skarbowy wykonuje zabezpieczenie majątkowe jedynie w odniesieniu do przepadku. Przepis art. 195a kkw wprowadza jedynie wyjątek od tej zasady, stanowiąc iż można ten obowiązek rozszerzyć także na inne środki grożące osobie podejrzanej ale tylko wtedy gdy są one zabezpieczone łącznie z przepadkiem. Nie ma jednak żadnych podstaw do przyjęcia w oparciu o powołany przepis "jakoby właściwość urzędu skarbowego dla zabezpieczenia grożącego przepadku warunkowana była koniecznością współwystępowania w zabezpieczeniu również innych dolegliwości finansowych grożących podejrzanemu". Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Podkreślono, iż przepis art. 27 kkw odnosi się wyłącznie do egzekucji środka karnego przepadku ,a wykonanie tego zabezpieczenia przez urząd skarbowy może nastąpić tylko w sytuacji określonej przepisem art. 195a kkw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone bowiem postanowienia naruszają przepisy prawa. Stosownie do przepisu art. 291 Kodeksu postępowania karnego w razie popełnienia przestępstwa, za które można orzec grzywnę, przepadek, nawiązkę lub świadczenie pieniężne albo nałożyć obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, może z urzędu nastąpić zabezpieczenie wykonania orzeczenia na mieniu oskarżonego. Zabezpieczenie następuje co do zasady w sposób wskazany w kodeksie postępowania cywilnego, ale zabezpieczenie grożącego przepadku następuje w sposób szczególny, a mianowicie przez zajęcie ruchomości, wierzytelności i innych praw majątkowych oraz przez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości (art. 292). W rozpoznawanej sprawie Prokurator postanowił zabezpieczyć na mieniu podejrzanego grożący mu przepadek korzyści majątkowej pochodzącej z przestępstwa w kwocie [...] zł. Zgodnie z przepisem art. 27 kodeksu karnego wykonawczego egzekucje środka karnego przepadku (oraz nawiązki na rzecz Skarbu Państwa) prowadzi urząd skarbowy, według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Powyższa regulacja uzasadnia zatem wniosek, iż wskazany organ (urząd skarbowy) wykonuje również postanowienie o zabezpieczeniu przepadku (por. artykuł Z. Merchel Prob. Egz. 1999/1/72). Jeżeli chodzi o zabezpieczenie i egzekucje zasądzonych roszczeń o charakterze cywilnym to prowadzi się ją według przepisów kodeksu postępowania cywilnego (art. 25). Jak już wyżej wskazano, wykonanie zabezpieczenia grożących podejrzanemu sankcji majątkowych następuje w sposób wskazany w kpc. Przepis art. 195a § 1 kkw wprowadza jednak wyjątek, według którego jeżeli jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz grzywnę, obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, świadczenie pieniężne lub nawiązkę, to sąd lub prokurator, który wydał postanowienie, może zlecić jego wykonanie w całości urzędowi skarbowemu. Jest to więc przepis szczególny w stosunku do art. 292 § 1 kpk. Przepis ten określa zatem różne sposoby zabezpieczenia w zależności od jego przedmiotu. Treść przepisu art. 195a kkw wskazuje także, iż postanowienie o zabezpieczeniu przepadku wykonuje administracyjny organ egzekucyjny. Organ ten wykonuje bowiem zabezpieczenie również wtedy kiedy tym samym postanowieniem zabezpieczono inne świadczenia o charakterze cywilnym. Na podstawie § 2 art. 195a w sytuacji określonej § 1, jeżeli orzeczono przepadek, to urząd skarbowy prowadzi egzekucję orzeczonych świadczeń. Po wydaniu zarządzenia zabezpieczenia (art. 164 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) organ egzekucyjny dokonuje zajęcia zabezpieczającego, stosując odpowiednio przepisy określone w § 4 art. 164 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W świetle powyższych przepisów nie nasuwa wątpliwości, iż postanowienie o zabezpieczeniu przepadku wykonuje administracyjny organ egzekucyjny, a prezentowany w zaskarżonym postanowieniu pogląd nie zasługuje na aprobatę. Podstawową normą prawną upoważniającą urząd skarbowy do dokonania zabezpieczenia przepadku jest przepis art. 27 kkw, a regulacja zawarta w art. 195a jedynie rozszerza to upoważnienie na sytuacje określone w tym przepisie. Stwierdzić należy, iż kodeks karny wykonawczy nie określa wprost (poza egzekucją przepadku) organu uprawnionego do wykonania postanowienia o zabezpieczeniu grożącego przepadku. Treść powołanych przepisów pozwala jednak na przyjęcie, iż urząd skarbowy, który wykonuje egzekucje jest również organem właściwym do wykonania zabezpieczenia. Podstawą odmiennej oceny zaskarżonego postanowienia nie może być twierdzenie organu odwoławczego, iż zarządzenie zabezpieczenia nie spełnia wymogu, o którym mowa w pkt 5 § 1 art. 156 ustawy o egzekucji i że z tego również powodu słuszna była odmowa dokonania zabezpieczenia. Uszło bowiem uwagi, iż według prezentowanego poglądu organ ten nie jest uprawniony do dokonania zabezpieczenia. Stąd też dopiero po prawomocnym stwierdzeniu, iż jest właściwy do dokonania zabezpieczenia organ ten oceni legalność zarządzenia zgodnie z wymogami art. 156 § 1. Uznając, iż skarga Prokuratora jest zasadna na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji wyroku. /-/G. Gorzan /-/St. Małek /-/M. Skwierzyńska kk