II SA/Sz 204/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej /spr./ Sędziowie: Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Asesor WSA Joanna Wojciechowska Protokolant Małgorzata Frej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2007 r. sprawy ze skargi J. i E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia oddala skargę Decyzją ostateczną z dnia [...] nr [...] SKO w S, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza M z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nałożenia na J i E S administracyjnej kary pieniężnej w wysokości [...] zł za usunięcie z nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] dziewięciu drzew z gatunku klon zwyczajny bez wymaganego zezwolenia. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w wyniku wszczętego z urzędu postępowania oraz przeprowadzonych w dniu [...] oględzin ustalono, że na działce położonej w L przy ul. [...], będącej własnością J i E S, dokonano wycięcia drzew z gatunku klon zwyczajny w ilości co najmniej dziewięciu sztuk. Pismem z dnia [...] Burmistrz M zawiadomił strony o wyznaczeniu na dzień [...] oględzin nieruchomości celem ustalenia dalszego sposobu postępowania w sprawie. Ze względu na to, że E S poinformował organ, że wyznaczonym terminie będzie nieobecny, wyznaczono nowy termin oględzin na dzień [...]. W dniu [...] dokonano zgłoszenia, że na przedmiotowej nieruchomości dokonuje się nielegalnej wycinki drzew. W trakcie interwencji na miejscu E S oświadczył, że nikt nie wycina drzew, a on jedynie robi porządek i przerzuca ziemię ciężkim sprzętem na swojej działce (notatka służbowa z dnia [...], k. 5 akt administracyjnych). Również w dniu [...] E S poinformował Burmistrza M, że będzie prowadził na przedmiotowej nieruchomości roboty ziemne polegając na wyrównaniu terenu. Organ pierwszej instancji, pragnąc zweryfikować oświadczenie strony w tym zakresie, udał się na przedmiotową nieruchomość w celu dokonania oględzin. Na miejscu zastano właścicieli nieruchomości oraz ich syna, którzy odmówili urzędnikom wstępu na nieruchomość. Sporządzono zatem dokumentację fotograficzną miejsca i stwierdzono, że część nieruchomości została zniwelowana (notatka służbowa wraz z dokumentacja fotograficzną z dnia [...] k. 8 akt administracyjnych). W związku z powyższym Burmistrz M powiadomił Komisariat Policji w M o popełnieniu przestępstwa przez E S polegającego na nielegalnym usunięciu drzew i krzewów z jego nieruchomości, a pismem z dnia [...] wezwał strony o natychmiastowe wstrzymanie robót ziemnych na przedmiotowej nieruchomości z tego względu, że znajduje się ona w strefie pełnej ochrony archeologiczno – konserwatorskiej wykluczającej wszelką działalność, w tym inwestycyjną. W dniu [...], po uzyskaniu informacji, że na przedmiotowej nieruchomości E S wraz z czterema innymi osobami wyrywa pniaki po usuniętych wcześniej drzewach ze skarpy w celu zatarcia po nich śladów, ponownie udano się do L, gdzie zastano E S i jego syna, którzy nie pozwolili wejść na teren posesji. Zdołano wykonać jedynie kilka zdjęć skarpy, z której usunięto drzewa (notatka służbowa z dnia [...], k. [...]). Z. Wojewódzki Konserwator Zabytków pismem z dnia [...] przesłał organowi pierwszej instancji protokół oględzin miejsca prac ziemnych na przedmiotowej nieruchomości z dnia ...]. Stwierdzono w nim, ze na nieruchomości prowadzone są prace ziemne związane z niwelacją terenu (obcięcie podstawy skarpy) i ułatwieniem dojazdu do części nieruchomości oraz że teren skarpy został czyszczony z drzew i krzewów. Wskazano również, że właściciel posesji został zawiadomiony o uczestnictwie w oględzinach rzeczoznawcy dendrologa i nie zezwolił na jego wejście na teren nieruchomości. Ustalono, że do czasu przeprowadzenia oględzin z udziałem biegłego nie będą prowadzone żadne prace przy skarpie. W dniu [...] na przedmiotowej nieruchomości przeprowadzono oględziny z odziałem biegłego rzeczoznawcy – dendrologa. Ustaleń dokonano na podstawie pozostawionych pniaków, fragmentów systemu korzeniowego pozostawionego na gruncie oraz fragmentów kory wraz z częścią podkorową. Pomimo tego, że część fragmentów drzew była usuwana za pomocą płynów ropopochodnych i podpalona, ustalono wiek tych drzew na podstawie materiału porównawczego, jak również odcinków przypowierzchniowych korzeni bocznych spalonych drzew. W ich wyniku stwierdzono, że z przedmiotowej nieruchomości usunięto dziewięć sztuk drzew z gatunku klona zwyczajnego w wieku powyżej pięciu lat. Prawidłowość ustalenia wieku drzew potwierdzono dokonanymi pomiarami obwodów pni, a w przypadku jednego drzewa o najmniejszy promień pnia. W toku postępowania organ pierwszej instancji przeprowadził również dowód z zeznań świadków – sąsiadów J i E S, którzy zgodnie potwierdzili fakt wycinania drzew rosnących na skarpie przez strony. Nadto, dołączono dokumentację fotograficzną, która wyraźnie wskazuje na zakres prac wykonywanych na przedmiotowej nieruchomości. Przed wydaniem decyzji zawiadomiono strony o możliwości zapoznania się z całością zebranego materiału w sprawie oraz o możliwości wypowiedzenia się i wniesienia uwag przez strony. Mając na uwadze powyższe organ pierwszej instancji, decyzją z dnia [...], uznał za uzasadnione nałożenie na strony kary pieniężnej za usunięcie bez zezwolenia drzew z nieruchomości położonej w L przy ul. [...], należącej do J i E S. W odwołaniu od powołanej wyżej decyzji (uzupełnionym pismem z dnia [...]) J i E S wnieśli o jej uchylenie, ewentualnie wydanie nowej decyzji, nakazującej stronom dokonania nasadzeń w ilości i miejscu wskazanym przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu odwołania wskazano, że postępowanie przygotowawcze prowadzone przez Prokuraturę Rejonową w Ś zakończyło się odmową wszczęcia postępowania w sprawie zniszczenia roślinności w L przy ul. S. Strony zaprzeczyły, jakoby wycinały drzewa, których większość stanowiły samosiejki, rosnące na ich nieogrodzonej działce. Odwołujący się oświadczyli, że drzewa zostały wycięte i zabrane przez osoby nieznane, a ponadto że w dniu dokonywania rzekomej wycinki E S przebywał w szpitalu, na potwierdzenie czego przedłożono zaświadczenie ze szpitala. Ewentualnie pozyskiwane drzewo nie mogło służyć stronom jako opał do ogrzewania domu, ponieważ od około trzech lat używają oni do tego celu piec olejowy. Strony przyznały, że w latach [...] dokonywały wycinki poniemieckich drzew owocowych, które następnie wykorzystali do wędzenia ryb. Odwołujący się zakwestionowali dodatkowo obliczenia biegłego, który w opinii obliczył wartość drzew na [...] zł, a w decyzji określoną karę w wysokości aż [...] zł, co stanowi, zdaniem stron, nadużycie prawa i jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Podniesiono również, że postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się pięć miesięcy, a organ pierwszej instancji nie powiadomił ich o przyczynach takiego stanu rzeczy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S w uzasadnieniu zaskarżonej do Sądu decyzji wskazało, że nie ma podstaw, aby przyjąć, że ustalenia faktyczne dokonane przez organ pierwszej instancji były nieprawidłowe. Z protokołu oględzin wynika, że w czynnościach wzięły udział osoby, które posiadały wystarczającą wiedzę i doświadczenie do oceny, czy dokonano usunięcia drzew w wieku powyżej pięciu lat, a ponadto biegły rzeczoznawca z zakresu dendrologii bardzo dokładnie dokonał ustaleń faktycznych poprzez ustalenie obwodów i wieku usuniętych drzew. Wyliczona na podstawie dokonanych ustaleń i obowiązujących przepisów wartość usuniętego drzewa jest zatem, w ocenie organu odwoławczego, prawidłowa. Kolegium podkreśliło, że organ miał trudności w prowadzeniu czynności postępowania z przyczyny leżącej po stronie odwołujących się, a ich działania zmierzające do przesunięcia terminu dokonania oględzin przez organ pierwszej instancji miały na celu wyłącznie uzyskanie większej ilości czasu na usunięcie pozostałości po ściętych drzewach. Za każdym razem, kiedy organ zamierzał zweryfikować zgłoszenia o działaniach stron, urzędnicy nie byli wpuszczani na posesję stron. Dokumentacja fotograficzna oraz zeznania świadków jednoznacznie wskazują na odwołujących się, jako sprawców usunięcia drzew z przedmiotowej posesji. Nie uznano także zarzutów stron kwestionujących czynności biegłego dokonane w dniu [...]. Biegły wskazał, że obwód pnia pięciu klonów został ustalony w dniu [...] poprzez zmierzenie obwodów pni na płaszczyźnie cięcia i te ustalenia należało uznać za wiarygodne. Wskazano ponadto, że zgodnie z art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, regułą jest, że wysokość kary pieniężnej za usunięcie drzew lub krzewów stanowi trzykrotność opłaty za zgodne z przepisami ich usunięcie. Podstawą ustalenia faktycznego wysokości kary mogą być: obwód pnia ściętego drzewa, informacje zebrane w toku postępowania - w przypadku wykarczowania pnia lub kłody, wówczas karę zwiększa się o 50%, w przypadku braku możliwości ustalenia wielkości usuniętego drzewa z powodu braku kłody przyjmuje się najmniejszy promień pnia pomniejszając wyliczony obwód o 10%. Organ pierwszej instancji uznając za wiarygodny dowód z opinii biegłego, nie był jednakże związany interpretacją przepisów prawnych w zakresie obliczenia wysokości kary, zawartej w opinii. Zdaniem Kolegium, przyjęty w decyzji organu pierwszej instancji sposób obliczenia kary pieniężnej był zgodny z zasadami określonymi w art. 89 ustawy o ochronie przyrody oraz w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew, jak również w obwieszczeniu Ministra Środowiska z dnia 18 października 2005 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za zniszczenie zieleni na rok 2006 i rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów. W ocenie Kolegium należy uznać za nieuzasadniony zarzut przewlekłości postępowania, bowiem postępowanie prze organem pierwszej instancji, ze względu na działania stron, wymagało wiadomości specjalnych oraz innych ustaleń, których przeprowadzenie było konieczne. Ustosunkowując się natomiast do kwestii odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przez Prokuraturę Rejonową w Ś, Kolegium wskazało, że ocena czy określone działania podlegają odpowiedzialności karnej, czy też nie, nie ograniczają organów administracji do określenia odpowiedzialności administracyjnej na podstawie ustawy o ochronie przyrody, wręcz przeciwnie, jest to obowiązek nałożony przez te ustawę na organy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S J i E S wnieśli o uchylenie powyższej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza M. Organom zarzucili istotne naruszenie przepisów: - art. 75 § 1 w związku z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań świadków - K W oraz C i W M, a jedynie poprzestanie na wezwaniu wyżej wymienionych osób do złożenia zeznań w trybie przepisu art. 50 K.p.a., - art. 81 K.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącym wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów i niezawiadomienie o możliwości zapoznania się z całością zebranego materiału dowodowego w sprawie. Zawiadomienie o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym skarżący otrzymali bowiem dopiero wraz z zawiadomieniem o wszczęciu postępowania, a w toku postępowania akta udostępnione skarżącym były niepełne, w szczególności nie zawierały ekspertyzy i opinii uzupełniającej biegłego dendrologa, a także innych istotnych materiałów. Decyzja została doręczona skarżącym w dniu [...], a całość akt sprawy został przedłożona skarżącym do wglądu dopiero w dniu [...]. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazano między innymi, że z akt sprawy wynika czynny udział skarżących na każdym etapie postępowania przed organem pierwszej instancji, który przed wydaniem decyzji w rozpatrywanej sprawie wezwał skarżących do zapoznania się z całością dowodów zebranych w toku postępowania. W odniesieniu natomiast do zarzutu dotyczącego dowodu z zeznań świadków, wskazano, że dowód ten miał charakter wyłącznie uzupełniający. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Zgodnie z treścią przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny powołany jest do sprawowania, w zakresie swojej właściwości, kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, co oznacza kontrolę prawidłowości stosowania prawa materialnego oraz przepisów postępowania administracyjnego. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania oznacza to konieczność przeprowadzenia oceny czynności postępowania wyjaśniającego i dokonanych na tej podstawie ustaleń faktycznych oraz prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego i procesowego. W ocenie Sądu, zarówno decyzja Burmistrza M, jak i utrzymująca ją w mocy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S w sposób wyczerpujący, jasny i precyzyjny przedstawiają stan faktyczny oraz powołują prawidłowo przepisy prawa, które znajdują zastosowanie w rozpatrywanej sprawie. Stosownie do art. 83 ust.1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880 ze zm.) usunięcie drzew z terenu nieruchomości może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta na wniosek posiadacza nieruchomości. Zgodnie natomiast z art. 88 ust. 1 pkt 2 organ właściwy do wydania zezwolenia wymierza posiadaczowi nieruchomości administracyjną karę pieniężną za usuwanie drzew bez wymaganego zezwolenia. W niniejszej sprawie, co zostało bezspornie ustalone, na nieruchomości, stanowiącej własność J i E S zostało wyciętych dziewięć drzew z gatunku klon zwyczajny, których wiek przekraczał pięć lat. Usunięcie wyżej wymienionych drzew wymagało, w myśl art. 83 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy, uzyskania zezwolenia właściwego organu administracji publicznej. Jednakże właściciele nieruchomości, z której usunięto przedmiotowe drzewa, takim zezwoleniem nie dysponowali. Wobec powyższego, zasadnie wymierzono im karę administracyjną, której wysokość została obliczona na podstawie art. 89 ustawy o ochronie przyrody oraz przepisów rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz. U. Nr 228, poz. 2306), z uwzględnieniem obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 18 października 2005 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za zniszczenie zieleni na rok 2006 (MP Nr 62, poz. 861) i przepisów rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów (Dz. U. Nr 219, poz. 2229). Ustosunkowując się do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia zaskarżoną decyzją przepisów art. 75 § 1 w związku z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań świadków - K W oraz C i W M, a jedynie poprzestanie na wezwaniu wyżej wymienionych osób do złożenia zeznań w trybie przepisu art. 50 K.p.a., zgodzić się należy ze stanowiskiem organu odwoławczego zawartym w odpowiedzi na skargę, że wyjaśnienia wymienionych wyżej osób, złożone na piśmie w trybie art. 50 K.p.a., miały charakter wyłącznie uzupełniający w odniesieniu do materiału dowodowego zebranego w rozpatrywanej sprawie, tj. dowodów: z oględzin i z opinii biegłego, które jednoznacznie potwierdziły dokonane przez organ pierwszej instancji ustalenia faktyczne dotyczące wycięcia przedmiotowych drzew. Organ orzekający w sprawie nie miał zatem obowiązku przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, a tym samym nie było potrzeby zawiadomić skarżących o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, skoro taki dowód nie był w ogóle przeprowadzony. Nie można również zarzucić organowi, że swym działaniem naruszył zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu poprzez uniemożliwienie skarżącym wypowiedzenia się co do przedmiotowych wyjaśnień, bowiem w dniu [...], jak wynika z adnotacji na pismach zawierających powyższe wyjaśnienia, skarżący zapoznał się z nimi i nie było przeszkód do ustosunkowania się do przedmiotowych wyjaśnień poprzez wniesienie stosownych uwag oraz wniosków. Za bezzasadny należy również uznać zarzut naruszenia przepisu art. 81 K.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącym wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów i niezawiadomienie o możliwości zapoznania się z całością zebranego materiału dowodowego w sprawie. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący na każdym etapie postępowania informowani byli o możliwości zapoznania się i wnoszenia uwag do zgromadzonego materiału dowodowego, z której to możliwości niejednokrotnie skorzystali, jak również o prawie udziału w przeprowadzeniu dowodu i zadawania pytań świadkom, biegłym i stronom oraz o prawie składania wyjaśnień. Z tego względu Sąd, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza obowiązującego prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.