II SA/Wa 1071/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Jacek Fronczyk (spr.), Protokolant D. K., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2007 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela dyplomowanego oddala skargę. S. K., wnioskiem z dnia 28 października 2006 r., skierowanym do Pomorskiego Kuratora Oświaty, wystąpił o wszczęcie postępowania kwalifikacyjnego na stopień awansu zawodowego nauczyciela dyplomowanego. Decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 9b ust. 1, ust. 4 pkt 3 i ust. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (t. j. : Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 i Nr 170, poz. 1218), Pomorski Kurator Oświaty odmówił nadania S. K. stopnia awansu zawodowego nauczyciela dyplomowanego z uwagi na brak dokumentu potwierdzającego posiadanie kwalifikacji do nauczania historii. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że nauczyciel posiada kwalifikacje do nauczania języka polskiego oraz wiedzy o społeczeństwie, natomiast stosownie do § 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 września 2002 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli (Dz. U. Nr 155, poz. 1288 z późn. zm.), nie ma wymaganych kwalifikacji do nauczania historii w szkole podstawowej. Organ stwierdził, iż nie można uznać studiów politologicznych, które zainteresowany ukończył, za zbliżone z nauczaną historią. W odwołaniu od powyższej decyzji, skierowanym do Ministra Edukacji Narodowej, S. K. wskazał, że ustalenie, iż ukończony przez niego kierunek studiów jest zbliżony z nauczaną w szkole historią, zostało potwierdzone już wcześniej przez Dyrektora Szkoły Podstawowej przy nadaniu mu stopnia nauczyciela kontraktowego. Ponadto zaznaczył, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2004 r. o sygnaturze akt U 1/04 (Dz. U. Nr 122, poz. 1290), organem właściwym do ustalenia, czy ukończony przez nauczyciela kierunek studiów jest zbliżony do nauczanego w szkole przedmiotu, jest dyrektor szkoły, a nie organ nadzoru pedagogicznego, jakim jest kurator oświaty. Minister Edukacji Narodowej decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 9b ust. 7 pkt 3 ustawy – Karta Nauczyciela, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Pomorskiego Kuratora Oświaty, nie znajdując podstaw do uwzględnienia odwołania. W motywach decyzji organ wskazał, że warunkiem nadania nauczycielowi mianowanemu stopnia awansu zawodowego nauczyciela dyplomowanego jest: spełnienie wymagań kwalifikacyjnych, odbycie stażu zakończonego pozytywną oceną dorobku zawodowego oraz uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej. Brak jednego z warunków skutkuje odmową nadania nauczycielowi stopnia awansu. Zdaniem organu, zainteresowany nie spełnił warunku wymagań kwalifikacyjnych. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Pomorskiego Kuratora Oświaty, iż ukończony przez S. K. kierunek studiów nie dostarczył mu wystarczającej wiedzy merytorycznej do realizacji podstawy programowej historii w szkole podstawowej, a dyrektor szkoły bezpodstawnie uznał ukończony przez nauczyciela kierunek studiów w zakresie politologii za zbliżony z historią. Minister stwierdził również, iż opinia wyrażona w tym zakresie przez dyrektora szkoły nie ma charakteru wiążącego, a w obowiązującym stanie prawnym, kurator oświaty, choć nie może rozstrzygać w indywidualnych wypadkach, czy ukończony przez nauczyciela kierunek studiów jest zbliżony do nauczanego przedmiotu lub rodzaju prowadzonych zajęć, jest jednak zobligowany – jako organ nadzoru pedagogicznego – do dokonania oceny ustaleń poczynionych przez dyrektora szkoły. W tym zakresie posiada uprawnienie do zajęcia stanowiska, czy ukończony przez nauczyciela kierunek studiów umożliwił mu uzyskanie wystarczającej wiedzy merytorycznej z zakresu nauczanego przedmiotu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję S. K. nie zgodził się ze stanowiskiem organów orzekających, twierdząc, że jest ono błędne, gdyż spełnia wszelkie warunki do nadania mu stopnia awansu zawodowego nauczyciela dyplomowanego. W ocenie skarżącego, ukończone przez niego studia na kierunku politologia są zbliżone do nauczanego przez niego przedmiotu, czyli historii. Wniósł o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji. W odpowiedzi na skargę Minister Edukacji Narodowej wniósł o jej odrzucenie z uwagi na fakt, iż skarga nie została podpisana, a w razie uzupełnienia tego braku – o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż Sąd nie stwierdził naruszeń prawa materialnego ani przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. W niniejszej sprawie stronie odmówiono nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela dyplomowanego ze względu na brak kwalifikacji do nauczania historii. S. K. legitymuje się dyplomem ukończenia studiów magisterskich w zakresie filologii polskiej – specjalność nauczycielska oraz dyplomem ukończenia wyższych studiów magisterskich na kierunku politologia. Skarżący nauczał historii, gdyż Dyrektor Szkoły Podstawowej nr [...] w G. uznał, iż kierunek ukończonych przez niego studiów (politologia) jest zbliżony z rodzajem prowadzonych zajęć, tj. zajęć z historii. Zgodnie z art. 9b ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (t. j. : Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 z późn. zm.), warunkiem nadania nauczycielowi mianowanemu stopnia nauczyciela dyplomowanego jest spełnienie wymagań kwalifikacyjnych, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 i ust. 1a-3, odbycie stażu zakończonego pozytywną oceną dorobku zawodowego nauczyciela oraz uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej po dokonaniu analizy dorobku zawodowego nauczyciela i przeprowadzonej rozmowie. Niespełnienie choćby jednej z ww. przesłanek obliguje organ sprawujący nadzór pedagogiczny do odmowy nadania stopnia nauczyciela dyplomowanego (art. 9b ust. 4 i 6 ustawy – Karta Nauczyciela). Stanowisko nauczyciela – w myśl art. 9 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy – może zajmować osoba, która posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje. Kwalifikacje wymagane od nauczycieli określa rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 września 2002 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli (Dz. U. Nr 155, poz. 1288 z późn. zm.), które weszło w życie z dniem 8 października 2002 r. Według § 4 tego rozporządzenia, kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w szkołach podstawowych posiada osoba, która legitymuje się dyplomem ukończenia: 1) studiów magisterskich na kierunku (specjalności) zgodnym lub zbliżonym z nauczanym przedmiotem lub rodzajem prowadzonych zajęć i posiada przygotowanie pedagogiczne lub 2) studiów magisterskich na kierunku innym niż nauczany przedmiot lub rodzaj prowadzonych zajęć, która ponadto posiada przygotowanie pedagogiczne i ukończyła studia podyplomowe z zakresu nauczanego przedmiotu lub rodzaju prowadzonych zajęć lub 3) studiów wyższych zawodowych na kierunku (specjalności) zgodnym lub zbliżonym z nauczanym przedmiotem lub rodzajem prowadzonych zajęć i posiada przygotowanie pedagogiczne lub 4) studiów magisterskich na kierunku innym niż nauczany przedmiot lub rodzaj prowadzonych zajęć albo dyplomem ukończenia studiów wyższych zawodowych na kierunku (specjalności) innym niż nauczany przedmiot lub rodzaj prowadzonych zajęć, która ponadto posiada przygotowanie pedagogiczne i ukończyła studia podyplomowe lub kurs kwalifikacyjny z zakresu nauczanego przedmiotu lub rodzaju prowadzonych zajęć lub 5) zakładu kształcenia nauczycieli w specjalności zgodnej z nauczanym przedmiotem lub rodzajem prowadzonych zajęć albo 6) zakładu kształcenia nauczycieli w specjalności innej niż nauczany przedmiot lub rodzaj prowadzonych zajęć, która ponadto ukończyła kurs kwalifikacyjny z zakresu nauczanego przedmiotu lub rodzaju prowadzonych zajęć. Poprzednio obowiązujące rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 października 1991 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia (Dz. U. Nr 98, poz. 433 z późn. zm.) zawierało analogiczne regulacje dotyczące kwalifikacji wymaganych do zajmowania stanowiska nauczyciela w szkole podstawowej. Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się więc do ustalenia, czy skarżący posiada kwalifikacje właściwe do zajmowania stanowiska w zakresie nauczania historii, mając potwierdzone dokumentami kwalifikacje do nauczania języka polskiego, ukończone studia politologiczne i uznanie przez Dyrektora Szkoły, iż ten ostatni kierunek studiów (politologia) jest zbliżony z rodzajem prowadzonych zajęć, tj. historią. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 października 1991 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia określało, że przez kierunek (specjalność) studiów zbliżony do nauczanego przedmiotu lub rodzaju prowadzonych zajęć należy rozumieć kierunek (specjalność) dający dostateczną wiedzę merytoryczną z zakresu nauczanego przedmiotu lub rodzaju prowadzonych zajęć; ustalenia, czy dany kierunek (specjalność) studiów jest zbliżony z nauczanym przedmiotem lub rodzajem prowadzonych zajęć, dokonywał dyrektor szkoły, a w odniesieniu do dyrektora szkoły organ sprawujący nadzór pedagogiczny. Obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 września 2002 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli w zakresie ustalenia, czy dany kierunek (specjalność) studiów jest zbliżony z nauczanym przedmiotem lub rodzajem prowadzonych zajęć nie wskazuje żadnego organu, gdyż przepis w części dającej tę kompetencję kuratorowi oświaty utracił moc obowiązującą. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 maja 2004 r. o sygnaturze akt U 1/04, wskazał, że z unormowań ustawy systemowej, dotyczących charakteru i zakresu nadzoru pedagogicznego, wynika, że nadzór pedagogiczny sprawowany przez kuratora oświaty obejmuje m. in. ocenę zgodności zatrudnienia nauczycieli z wymaganymi kwalifikacjami i w tym zakresie należy również do pracodawcy (dyrektora szkoły lub placówki oraz innych nauczycieli zajmujących stanowiska kierownicze – art. 35 ust. 4 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty – t. j. : Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.). W świetle powyższego rozstrzygnięcia, należy zbadać, czy stanowisko dyrektora szkoły, że dany kierunek (specjalność) studiów jest zbliżony z nauczanym przedmiotem lub rodzajem prowadzonych zajęć, jest uznaniem wiążącym organy orzekające w zakresie awansu zawodowego nauczycieli przy dokonywanej przez te organy ocenie posiadania wymaganych kwalifikacji przez nauczyciela. W ocenie Sądu, uznanie przez Dyrektora Szkoły Podstawowej nr [...] w G. nie ma charakteru decyzyjnego i nie wywołuje skutków prawnych w sferze awansu zawodowego nauczyciela. Ocena taka nie jest ani aktem normatywnym, ani aktem administracyjnym i może jedynie wywierać skutki w zakresie zatrudnienia nauczycieli. Jednak wtedy również podlega nadzorowi kuratora oświaty, który ocenia zgodność zatrudnienia nauczycieli z wymaganymi kwalifikacjami. Kompetencje ministra i kuratora oświaty w zakresie ustalenia, czy dany kierunek (specjalność) studiów jest zbliżony z nauczanym przedmiotem lub rodzajem prowadzonych zajęć, zostały zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny ze względu na przekroczenie upoważnienia ustawowego określonego w art. 9 ust. 2 ustawy – Karta Nauczyciela, a nie ze względu na kompetencje organów orzekających w zakresie awansu zawodowego nauczycieli. Zdaniem Sądu, kurator oświaty ma prawo samodzielnie oceniać spełnienie wymogów kwalifikacyjnych, gdyż jest organem, który odpowiada za nadanie stopnia awansu zawodowego. Kompetencja organu nadzoru pedagogicznego w toku postępowania w sprawie nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela dyplomowanego w zakresie oceny, czy nauczyciel spełnia wymagane prawem kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela, w tym, czy osoba legitymuje się dyplomem ukończenia studiów magisterskich na kierunku (specjalności) zgodnym lub zbliżonym z nauczanym przedmiotem lub rodzajem prowadzonych zajęć i posiada przygotowanie pedagogiczne, wynika z przepisu art. 9b ust. 4 ustawy – Karta Nauczyciela. W myśl tego przepisu nauczycielom spełniającym warunki, o których mowa w ust. 1 tej ustawy (posiadanie wyższego wykształcenia i przygotowania pedagogicznego, odbycie stażu oraz uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej), w drodze decyzji administracyjnej, stopień awansu zawodowego nauczyciela dyplomowanego nadaje nauczycielowi mianowanemu – organ sprawujący nadzór pedagogiczny. Oznacza to, że organ sprawujący nadzór pedagogiczny musi dokonać samodzielnej oceny materiału dowodowego pod kątem wszystkich przesłanek warunkujących dopuszczalność nadania mianowanemu nauczycielowi stopnia nauczyciela dyplomowanego. Tylko łączne spełnienie wszystkich wymogów przewidzianych w art. 9b ustawy – Karta Nauczyciela umożliwia wydanie pozytywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia. Niespełnienie chociażby jednego z omawianych warunków obliguje organ do odmowy nadania stopnia awansu zawodowego. Zważyć należy też na to, że warunki określone w art. 9b ustawy – Karta Nauczyciela dotyczą nadania stopnia awansu zawodowego, a nie zatrudnienia nauczyciela, czy prawa nauczyciela do wykonywania jego zawodu. Dodatkowo wskazać można na stanowisko Ministra zawarte w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2004 r. (U 1/04), który przedstawił rationem legis regulacji powierzającej kuratorowi oświaty rozstrzyganie o posiadaniu kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela przez osoby, które ukończyły studia wyższe na kierunkach niemających swoich odpowiedników w nazwach przedmiotów i zajęć szkolnych. Minister stwierdził, że organizacja kształcenia nauczycieli oraz wymagania, dotyczące kierunków studiów oraz ich nazw, określane są rozporządzeniem ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego. Tymczasem ustalenie nazw, programów i zakresów specjalności kształcenia należy do kompetencji organów szkół wyższych. Zatem nie wszystkie przedmioty i zajęcia szkolne mają swe odpowiedniki w kierunkach studiów, z drugiej zaś strony kształcenie w tym samym lub podobnym zakresie może być realizowane na różnych kierunkach o odmiennych nazwach. Zakres przedmiotowy studiów politologicznych zasadniczo różni się od zakresu przedmiotowego studiów historycznych. Uzyskiwana w ramach studiów politologicznych wiedza historyczna jest swego rodzaju kompendium wiedzy z tego zakresu i trudno utożsamiać ją z wiedzą i kwalifikacjami uzyskiwanymi w czasie studiów historycznych. To kompendium wiedzy w istocie nie może przesądzać (świadczyć) o zbliżoności posiadanego wykształcenia z nauczanym przedmiotem. Gdyby bowiem przyjąć za trafny odmienny punkt widzenia, należałoby uznać, że każdy kierunek studiów, na którym wykładane są – choćby w najwęższym zakresie – przedmioty historyczne, jest zbliżony do historii. Z samego faktu, że studia politologiczne obejmują konieczność uzyskania pewnej wiedzy z zakresu historii powszechnej i historii politycznej Polski XX w. nie da się wyprowadzić wniosku, że ukończona przez skarżącego politologia umożliwiła mu uzyskanie wystarczającej wiedzy merytorycznej z zakresu nauczanego przedmiotu, czyli historii, której nauczanie dodatkowo wymaga odpowiedniego przygotowania pedagogicznego. Prawidłowo więc organy orzekające uznały, że skarżący nie posiada wystarczających kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela historii w szkole podstawowej i odmówiły mu nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela dyplomowanego. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.