I SA/Gd 432/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Kwarcińska, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Kolanowski, Asesor WSA Danuta Oleś (spr.), Protokolant Sekretarz Sądowy Dorota Zawiślińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 2 października 2007 r. sprawy ze skargi Firmy A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od nieruchomości za 2002 r. 1. uchyla zaskarżona decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania. I SA/Gd 432/07 Uzasadnienie Podstawą wydanego rozstrzygnięcia był ustalony w sprawie następujący stan faktyczny. W dniu 25 stycznia 2005 r. Przedsiębiorstwo Projektowo - Usługowe A. spółka z o.o. z siedzibą w G. złożyło deklarację w sprawie podatku od nieruchomości za 2002 r. deklarując w niej m.in. 515,05 m2 powierzchni użytkowej, jako "budynki lub części związane z prowadzoną działalnością gospodarczą inną niż rolnicza i leśna oraz części budynków mieszkalnych zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej". Wraz pismem z dnia 22 marca 2005 r. Spółka złożyła korektę deklaracji wskazując, że będący przedmiotem opodatkowania barak, zgodnie z prawem budowlanym zawsze był i jest traktowany jako budowla, a nie budynek. Konieczność dokonania korekty jest wynikiem wprowadzenia podatnika w błąd przez pracowników Urzędu Miejskiego w G. W dniu [...] Prezydent Miasta wydał decyzję określającą Przedsiębiorstwu Projektowo - Usługowemu A. spółce z o.o. z siedzibą w G. wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2002 r. w kwocie [...]zł. W swoim rozstrzygnięciu organ nie zgodził się z argumentacją podatnika dotyczącą kwalifikacji przedmiotu opodatkowania. Od powyższej decyzji podatnik złożył odwołanie, po rozpoznaniu którego Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] uchyliło decyzję organu pierwszej instancji, przekazując sprawę do ponownego rozparzenia i wskazując konieczność wydania postępowania o wszczęciu postępowania. Kolejna decyzja Prezydent Miasta decyzja z dnia [...]została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia, gdyż organ odwoławczy uznał, iż z decyzji nie wynika w sposób jednoznaczny, jaki jest przedmiot opodatkowania oraz wskazał, aby organ I instancji wyjaśnił czy przedmiot opodatkowania posiada cechę "umocowania w ziemi lub na ziemi". Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Gdańska określił spółce A. wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2002 r. w wysokości [...]zł. We wniesionym odwołaniu Spółka domagała się uchylenia decyzji w całości, względnie jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia z uwagi na konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 3 ust. 1 pkt 1 i art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i wadliwą wykładnię oraz naruszenie przepisów postępowania podatkowego mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności art. 145 § 1 i 136 Ordynacji podatkowej poprzez nie doręczanie pism ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi oraz art. 122 Ordynacji podatkowej przez zaniechanie podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Uzasadniając swoje stanowisko skarżąca zaznaczyła, że organ podatkowy błędnie prowadził postępowanie dowodowe wadliwie oceniając stan techniczny baraku, co w konsekwencji doprowadziło do odmiennego określenia jego charakteru. W jej ocenie winien być on bowiem zakwalifikowany do kategorii budowli, natomiast organ podatkowy przyjął, że jest on budynkiem. Zdaniem skarżącej Spółki zasadnicze znaczenie ma rozróżnienie kategorii budowli od budynków, o jakich mowa w art. 3 ust. 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Spółka zwróciła szczególną uwagę na zawarte w tym przepisie pojęcie "umocowania budynku w ziemi lub na ziemi" oraz wskazała, że zgodnie z art. 46 kodeksu cywilnego cechą nieruchomości budowlanej jest trwałe związanie z gruntem. To zróżnicowanie pojęciowe w jej ocenie oznacza, że użycie określenia "umocowany w ziemi lub na ziemi" wskazuje na niewielkie obniżenie kryteriów w stosunku do pojęcia trwałego związania z gruntem i służyć może jedynie ułatwieniu stosowania przepisów podatkowych. Organ podatkowy nie poczynił tymczasem żadnych ustaleń mogących prowadzić do wyróżnienia budynku będącego przedmiotem opodatkowania z kategorii budowli. Spółka zakwestionowała posługiwanie się przez organ pierwszej instancji Klasyfikacją Środków Trwałych dla zaklasyfikowania określonych obiektów jako budowli w rozumieniu ustawy o podatkach i opatach lokalnych. Powołując się na art. 217 Konstytucji RP stwierdziła, iż akt prawny niższej rangi niż ustawa, a takim jest rozporządzenie Rady Ministrów z 30 grudnia 1999 r. w sprawie Klasyfikacji Środków Trwałych, nie może bowiem stanowić podstawy do interpretacji innych ustaw. Wskazując na naruszenie art. 145 i art. 136 Ordynacji podatkowej Spółka podkreśliła, że organ podatkowy nieprawidłowo doręczał pisma i decyzję bezpośrednio Spółce, z pominięciem ustanowionego profesjonalnego pełnomocnika. Skoro strona ustanowiła pełnomocnika w sprawie, to wszelkie pisma winny być doręczane właśnie jemu. Tymczasem pominięcie go w czynnościach postępowania pozbawiło stronę możliwości korzystania w toku sprawy z pomocy prawnej, gdyż będąc w przekonaniu, iż pisma kierowane do niej są jednocześnie doręczane pełnomocnikowi, pozostawała bierna w toku postępowania. Po rozpoznaniu złożonego przez Spółkę odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy cytując treść art. 3 ust. 4 ustawy o podatkach opłatach lokalnych podkreśliło, że z definicji legalnej budynku wynika, iż do uznania obiektu budowlanego za "budynek" wystarczające jest by przykryte pokryciem dachowym ściany, słupy lub filary należące do tego obiektu posiadały umocowanie w ziemi lub na ziemi. Przez takie umocowanie rozumieć należy jakikolwiek kontakt obiektu budowlanego (jego ścian, słupów, filarów) z podłożem, niekoniecznie poprzez posiadany fundament. W związku z tym organ odwoławczy uznał, że za budynek w rozumieniu cytowanej ustawy, można uznać obiekt budowlany zlokalizowany na działce nr [...] i [...], położonej w G. przy ul. [...]. Wydzierżawiony przez podatnika obiekt był bowiem parterowym pawilonem biurowym typu "Skopia", posadowionym na podmurówce z cegły, o konstrukcji drewnianej, z zewnętrzną elewacją wykonaną z płyt eternitowych, ścianami wewnętrznymi z płyt pilśniowych, murowanymi, ognioodpornymi przegrodami wewnątrz budynku i wyposażonym w urządzenia sieci elektrycznej, cieplnej oraz linię telefoniczną. Skoro więc, przedmiotem opodatkowania był "budynek", a nie "budowla", to organ podatkowy pierwszej instancji prawidłowo ustalił wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2002 rok w łącznej wysokości [...]zł, w tym w odniesieniu do znajdującego się na gruncie budynku na kwotę [...] zł. Ustosunkowując się do zarzutu podatnika o nieprawidłowości doręczania pism procesowych, powodującej brak możliwości korzystania z pomocy prawnej pełnomocnika organ odwoławczy zaznaczył, że podatnik w treści pełnomocnictwa nie wskazał innego adresu do doręczeń niż ten będący adresem jego siedziby. W związku z tym wszelkie pisma były doręczane na adres siedziby skarżącej Spółki. Niezależnie od tego organ odwoławczy zauważył, że podatnik poprzez ustanowionego pełnomocnika czynnie uczestniczył w postępowaniu podatkowym, o czym świadczą pisma z adnotacją pełnomocnika o zapoznaniu się z ich treścią. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego spółka A. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją Prezydenta Miasta oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji W skardze powtórzono zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji z dnia [...] i wspierającą je argumentację. Dodatkowo wskazano, iż zdaniem skarżącej istniała możliwość ustalenia adresu pełnomocnika poprzez zwrócenie się do Okręgowej Izby Radców Prawnych w G. o udzielenie stosownej informacji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej w dalszej części "ustawa p.p.s.a", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c ustawy p.p.s.a.). Oceniając zaskarżoną decyzję pod względem wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdza, iż narusza ona prawo w sposób powodujący konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Za zasadny należy uznać zarzut skargi dotyczący nieprawidłowego doręczania pism (w tym decyzji organów podatkowych obu instancji) z pominięciem ustanowionego w sprawie pełnomocnika. Przepis art. 136 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm. – zwana "Ordynacja podatkowa") przewiduje, iż strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi (art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej). Jest oczywiste, że ustanowienie pełnomocnika nie nadaje mu przymiotu strony, jednak musi on być traktowany w postępowaniu jako postać pierwszoplanowa, w sensie proceduralnym ważniejsza niż strona postępowania. Zasada pierwszeństwa pełnomocnika ma zastosowanie uniwersalne i dotyczy każdego etapu postępowania oraz wszystkich terminów. Na przykład jednoczesne doręczenie pisma stronie i pełnomocnikowi dla strony wywołuje jedynie ten skutek, że strona jest poinformowana o treści pisma. Natomiast skutki prawne, w tym w szczególności bieg terminu do wniesienia środka odwoławczego, związane są z datą skutecznego doręczenia pisma pełnomocnikowi (tak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 1997 r., sygn. akt I SA/Po 1333/96, publ. LEX nr 29072). Organ podatkowy postępuje prawidłowo, doręczając decyzję pełnomocnikowi, a nie stronie (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 września 1996 r., sygn. akt SA/Wr 3035/95, publ. LEX nr 27272). Sąd pragnie powtórzyć za Sądem Najwyższym pogląd, iż "strona postępowania ustanawiająca pełnomocnika chroni się przed skutkami nieznajomości prawa, a jeżeli organ administracji pomija pełnomocnika w toku czynności postępowania, to niweczy skutki staranności strony w dążeniu do ochrony swych praw i interesów oraz otrzymania takiej ochrony prawnej, jaką powinna ona uzyskać w państwie prawa" (postanowienie z dnia 9 września 1993 r., sygn. akt III ARN 45/93, publ. OSNC 1994 r., nr 5, poz. 112). Z kolei Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 24 marca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2456/05 (publ. LEX nr 202337) stwierdził, że "doręczenie pisma tylko stronie, jeśli działała ona przez pełnomocnika, jest bezskuteczne, nie ma znaczenia procesowego. Organ, który nie doręczył ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi pisma (decyzji), a doręczył je wyłącznie stronie, będzie miał obowiązek ponownie doręczyć to pismo (decyzję) ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi, w celu wprowadzenia pisma (decyzji) do obrotu prawnego, a nie wznowić postępowanie, choćby strona w swym piśmie właśnie o to wnosi. Doszłoby bowiem do konkurencyjności dwóch trybów - instytucji procesowych - trybu odwoławczego i trybu "wznowieniowego". Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, iż z akt sprawy bezspornie wynika, iż Przedsiębiorstwo Projektowo - Usługowe A. spółka z o.o. z siedzibą w G. ustanowiło w sprawie pełnomocnika w osobie radcy prawnego K. K.-K., przy czym w treści pełnomocnictwa nie podano adresu pełnomocnika. Organy podatkowe nie kwestionując faktu udzielenia pełnomocnictwa błędnie przyjęły, iż skoro nie podano adresu pełnomocnika to mogą dokonywać doręczeń na adres skarżącej Spółki. Sąd stwierdza, iż obowiązkiem organów było podjęcie działań mających na celu ustalenie adresu pełnomocnika, co było możliwe chociażby przy okazji zapoznawania go z aktami sprawy. Organy podatkowe niezasadnie przyjęły, iż nie muszą ustalić adresu pełnomocnika i mogą dokonywać prawnie skutecznych doręczeń na adres skarżącej Spółki. Wbrew twierdzeniom organów podatkowych uchybienia tego nie sanował fakt, iż pełnomocnik zapoznawał się z aktami sprawy. Zdaniem Sądu takim działaniem organy podatkowe naruszyły przepisy proceduralne, w sposób mogący mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Należy przyznać rację twierdzeniu strony skarżącej, iż działanie organów pozbawiło stronę możliwości korzystania w toku sprawy z pomocy prawnej, gdyż mogła ona być w przekonaniu, iż pisma kierowane do niej są jednocześnie doręczane pełnomocnikowi i nie podejmować działań w toku postępowania. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy winny przede wszystkim ustalić adres pełnomocnika strony radcy prawnego K. K.-K. i prowadzić postępowanie z jego udziałem, ze szczególnym uwzględnieniem prawidłowości doręczanych pism, w tym decyzji. Z uwagi na wskazane naruszenie przepisów proceduralnych Sąd nie może odnieść się do zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego. Będzie to możliwe dopiero po ponownym, prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana zgodnie z dyspozycją art. 152 ustawy p.p.s.a. Ponadto wyrok zawiera rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, które zgodnie z art. 200 w zw. z art. 209 p.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz strony skarżącej.