I SA/Wr 933/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryka Łysikowska, Sędziowie Sędzia NSA Lidia Błystak (spr.), Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Protokolant Lucyna Barańska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 października 2007 r. przy udziale --- sprawy ze skargi J. Ch. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nieuwzględnienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...] Nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej we W. na rzecz skarżącego kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia 11 grudnia 2006 r. J. Ch. wniósł zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zobowiązanie podatkowe z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2000 i 2001 r., wystawionych dnia 27.11.2006 r. nr [...] i [...] wskazując na przepis art. 33 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j. t. Dz. U. z 2005 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zarzucając brak uprzedniego doręczenia upomnienia zobowiązanemu, wymaganego przepisem art. 15 ustawy oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 7 ustawy) wymienionego jako ostatni w art. 1a pkt 12 ustawy tj. egzekucję z nieruchomości, wskazując, że wybór środka egzekucyjnego odbywa się z zachowaniem zasad postępowania egzekucyjnego, w szczególności zasady celowości i stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego, których organ nie zachował. Postanowieniem z dnia 29.12.2006 r. Nr [...] wierzyciel, na żądanie organu egzekucyjnego wystosowane w trybie art. 34 § 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, uznał zarzut za bezzasadny, potwierdzając fakt doręczenia upomnień wystawionych dnia 24.01.2003 r., zobowiązanemu w dniu 30.01.2003 r., przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych dnia 11.02.2003 r. nr [...] i [...], w związku z nieuregulowaniem przez stronę zobowiązań podatkowych. W trakcie trwania tego postępowania okazało się, że wierzyciel jako podstawę prawną obowiązku wynikającego z tytułów wykonawczych błędnie wskazał inny akt administracyjny. W zażaleniu od powyższego postanowienia strona zarzuciła, że organem właściwym do doręczenia upomnienia do zobowiązanego jest organ egzekucyjny a nie wierzyciel. Ponadto wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło po czterech latach od daty doręczenia upomnienia, co stanowi o niezrealizowaniu obowiązku wynikającego z art. 15 ustawy egzekucyjnej poprzez dołączenie do wystawionych w dniu 27.11.2006 r. upomnień z dnia 24.01.2003 r. Zdaniem strony stosownie do art. 60 § 1 ustawy umorzenie postępowania egzekucyjnego postanowieniem z dnia 20.11.2006 r. spowodowało uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych jaką było doręczenie w dniu 30.01.2003 r. upomnień. Postanowieniem z dnia 16.02.2007 r. Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. Wskazał organ na wykonany przez organ I instancji obowiązek wynikający z treści przepisu art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej w zakresie zgłoszonego zarzutu z art. 33 pkt 7 ustawy - uzyskanie stanowiska wierzyciela w przedmiocie zgłoszonego zarzutu. Stanowisko to zawarte w postanowieniu z dnia 29.12.2006 r. stanowi przedmiot postępowania zażaleniowego. Odniósł się organ odwoławczy do treści art. 15 § 1 ustawy egzekucyjnej oraz §§ 3 iust. 1 i 2 rozporz. Min. Fin. z dnia 22.11.2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.), wskazując, że z przepisów tych wynika jednoznacznie, że obowiązek wysłania upomnienia obciąża wierzyciela, a upomnienie nie stanowi czynności egzekucyjnej. Z akt sprawy wynika, że wierzyciel wysłał do strony upomnienie z dnia 24.01.2003 r. przypominające o obowiązku zapłaty zobowiązań podatkowych wraz z odsetkami, które zawierały informację o zagrożeniu wszczęciem postępowania egzekucyjnego w razie niewykonania obowiązku. Doręczenie upomnień nastąpiło w dniu 30.01.2003 r. Doręczenie upomnień stanowi obowiązek wierzyciela, a uregulowanie zobowiązania wynikającego z tytułu wykonawczego skutkuje brakiem podstaw do wszczęcia egzekucji, bowiem zgodnie z treścią art. 26 §1 ustawy wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje na wniosek wierzyciela na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. Przyznał organ, że w sprawie miało miejsce umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego na podstawie poprzednio wystawionych tytułów wykonawczych w związku z niewłaściwym określeniem podstawy prawnej dochodzonego obowiązku w wystawionych wówczas tytułach wykonawczych. Podniósł organ, iż nie ma znaczenia w sprawie fakt, że wystawione upomnienia na podstawie poprzednich tytułów wykonawczych wskazują wyższe niż wynikające z wystawionych 27.11.2006 r. kwoty zobowiązań podatkowych, bowiem odnosiły się one do stanu faktycznego istniejącego na dzień wystawienia upomnienia. W skardze strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 33 pkt 7 w zw. z art. 15 § 1 i art. 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez błędne przyjęcie, że zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy, w sytuacji wszczęcia egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych 27.11.2006 r., nie zasługuje na uwzględnienie i nie uzasadnia umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zarzuciła, że nie dano jej szansy, aby na podstawie wystawionych dnia 27.11.2006 r. tytułów wykonawczych, mogła uniknąć wszczęcia egzekucji. Gdyby przed tą egzekucją doręczono stronie upomnienie wystawione na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 27.11.2006 r. ta szansa by zaistniała. Upomnienie wystawione na podstawie poprzednio wystawionych tytułów wykonawczych nie spełnia wymogu z art. 15 § 1 ustawy. Zdaniem strony skarżącej upomnienie wystawione do poprzednio wydanych tytułów wykonawczych nie spełnia przesłanki uprzedniości, o której mowa w art. 15, nie realizuje dwóch celów upomnienia - przypomnienia o obowiązku wpłaceni w terminie 7 dni należności oraz informowania o zagrożeniu wszczęciem postępowania egzekucyjnego, a także nie pozostawia zobowiązanemu czasu na wykonanie obowiązku podlegającego egzekucji dobrowolnie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu i jego argumentację, ustosunkowując się do zarzutów skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w przepisie art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie decyzji czy postanowienia w następstwie tej kontroli może nastąpić w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonego orzeczenia nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1) lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W rozpatrywanej sprawie Sąd, oceniając zaskarżone rozstrzygnięcie, dopatrzył się naruszenia prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co skutkować musiało uchylenie zaskarżonego postanowienia. Istota sporu sprowadza się do oceny zasadności stanowiska organów egzekucyjnych czy można uznać za wyczerpany przewidziany w art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j. t. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) obowiązek doręczenia zobowiązanemu upomnień wzywających go do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy upomnienie to dotyczyło tytułów wykonawczych co do których postępowanie egzekucyjne zostało umorzone. Czy, jak uważają organy egzekucyjne, wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie ponownie wystawionych tytułów wykonawczych dotyczących tych samych decyzji podatkowych, nie wymaga poprzedzenia ich ponownym doręczeniem upomnienia? Przepisem mającym znaczenie w rozpoznawanej sprawie jest przepis art. 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który stanowi w § 1 - "Egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia." Prawidłowo organ odwoławczy podkreśla, że obowiązek wysłania upomnienia obarcza wierzyciela, co wyraźnie wynika z treści zacytowanego przepisu. Zgodne są obie strony co do celu jakiemu służy wysłanie do zobowiązanego upomnienia: - przypomnienie mu o obowiązku wpłacenia w terminie 7 dni wymienionych w nim należności podatkowych ze wskazaniem dnia, od którego nalicza się odsetki za zwłokę oraz - informację o zagrożeniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego w celu przymusowego ściągnięcia tej należności, w razie niewpłacenia należności w podanym terminie, co spowoduje obciążenie zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego. Powołuje się także organ II instancji, rozpatrując zażalenie na postanowienie wierzyciela, na przepis § 3 ust. 1 rozporz. Min. Fin. z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.), który wyraźnie wskazuje, że wierzyciel, w sytuacji gdy należność nie zostanie zapłacona w terminie określonym w decyzji lub wynikającym z przepisu prawa, wysyła zobowiązanemu upomnienie (poza przypadkami, gdy nie jest wymagane uprzednie doręczenia upomnienia - § 13 rozporz.) z zagrożeniem wszczęcia egzekucji po bezskutecznym upływie terminu siedmiu dni od dnia doręczenia upomnienia. Zarówno z art. 15 ust. 1 ustawy jak i § 3 ust. 1 rozporz. jednoznacznie wynika obciążający wierzyciela obowiązek doręczenia w pierwszej kolejności zobowiązanemu upomnienia wzywającego go do uregulowania obciążających go należności pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, a dopiero po bezskutecznym upływie zakreślonego zobowiązanemu terminu, wystawienie tytułów wykonawczych celem wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Obowiązek ten poprzedza każdorazowe wszczęcie postępowania egzekucyjnego i nie można przystać na stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu, iż wyczerpuje go doręczenie upomnienia przed wystawieniem tytułów wykonawczych, co do których postępowanie egzekucyjne zostało umorzone. Doręczenie upomnień w dniu 30.01.2003 r., poprzedzających wystawienie tytułów wykonawczych z dnia 11.02.2003 r., co do których postępowanie zostało umorzone, a następnie wystawienie w dniu 27.11.2006 r. nowych tytułów wykonawczych na inne, aniżeli zawarte w upomnieniach kwoty (i nie ma znaczenia, że niższe) także przemawia za uznaniem, że każde wystawienie tytułu wykonawczego, zgodnie z cytowanymi przepisami, musi być poprzedzone doręczeniem nowego upomnienia. W świetle powyższego, zdaniem Sądu, brak jest uzasadnienia dla stanowiska organu odwoławczego, iż upomnienie doręczone kilka lat przed wydaniem tytułów wykonawczych mających znaczenie w rozpoznawanej sprawie (dnia 30.01.2003 r.) stanowi należyte wypełnienie wynikającego z art. 15 ust. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji obowiązku. Zwrócić należy uwagę także na wymogi art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej, w zakresie uzyskania przez organ egzekucyjny wypowiedzi wierzyciela co do zgłoszonych zarzutów. W orzecznictwie jak i komentarzach do ustawy postępowanie egzekucyjne w administracji wskazywano wielokrotnie, że w przypadku gdy wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ta sama jednostka organizacyjna, postanowienie z art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej jest bezprzedmiotowe (np. R. Hauser, Z. Leoński Egzekucja Administracyjna, Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Wydawnictwo Prawnicze Warszawa 1995 r., str. 65). Mimo to w praktyce organów egzekucyjnych, czego przykładem jest rozpoznawana sprawa, organy te zwracały się do będących tą samą jednostką organizacyjną wierzycieli, o stanowisko w przedmiocie zgłoszonych przez stronę zarzutów. Przyznać należy, że znajdowało to oparcie także w niektórych orzeczeniach sądów administracyjnych. Kres wątpliwościom w zakresie stosowania art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w sytuacji tożsamości organizacyjnej wierzyciela i organu egzekucyjnego kładzie uchwała NSA z dnia 25 czerwca 2007 r. (sygn. I FPS 4/06), w której Sąd ten zajął stanowisko, że :"Wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.), w przypadku gdy wierzycielem jest Skarb Państwa, reprezentowany przez kierownika statio fisci - naczelnika urzędu skarbowego, który jednocześnie jest organem egzekucyjnym, należy uznać za bezprzedmiotowe". Bezprzedmiotowe jest zatem kierowanie wniosku przez organ egzekucyjny do takiego wierzyciela o zajęcie stanowiska w trybie art. 34 § 1 ustawy. Mając na uwadze powyższe rozważania, stwierdzając, że zaskarżone postanowienie narusza prawo, a to przepis art. 15 § 1 i art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia przepis art. 200 tejże ustawy