II FZ 153/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 30 stycznia 2008 r. sygn. akt I SA/Sz 797/06 w zakresie odmowy przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane w ramach pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 19 września 2007 r. nr (...) w przedmiocie odmowy zmiany postanowienia w sprawie pisemnej interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania prawa podatkowego postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 stycznia 2008 r., sygn. akt: I SA/Sz 797/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił J. K. wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane w ramach pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2007 r. przyznał M. D. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W wykonaniu tego postanowienia Izba Adwokacka wyznaczyła adwokata J. K. w celu sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu pierwszej instancji z dnia 4 października 2007 r. oddalającego skargę M. D. W dniu 28 listopada 2007 r. (data stempla pocztowego) adwokat J. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia za jej sporządzenie. Pismem z dnia 7 grudnia 2007 r. Sąd pierwszej instancji wezwał go do przedłożenia pełnomocnictwa udzielonego mu przez skarżącego M. D. do reprezentowania go w sprawie. Wobec nie zastosowania się do wezwania Sąd pierwszej instancji uznał, że wyznaczony przez Izbę Adwokacką adwokat nie został umocowany do reprezentowania strony. Wskazał, że na gruncie przepisów o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odmiennie niż zostało to uregulowane w postępowaniu cywilnym, samo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w ramach prawa pomocy stanowi jedynie uprawnienie dla strony do udzielenia pełnomocnictwa osobie wyznaczonej przez właściwą radę adwokacką lub izbę radców prawnych. Staje się ona pełnomocnikiem strony dopiero z chwilą udzielenia mu przez nią pełnomocnictwa. Strona może bowiem pełnomocnictwa nie udzielić i wnieść o ustanowienie dla niej nowego pełnomocnika. W zażaleniu na postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 30 stycznia 2008 r. J. K. zarzucił naruszenie art. 37, art. 253 oraz art. 244 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu konieczne jest przedłożenie do akt sprawy dokumentu pełnomocnictwa udzielonego przez stronę, podczas gdy przepis ten ma zastosowanie tylko w razie ustanowienia pełnomocnika z wyboru. W ocenie skarżącego ustanowienie go pełnomocnikiem strony wynikało jednoznacznie z innych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, w tym zwłaszcza z pisma Okręgowej Rady Adwokackiej w Szczecinie z dnia 12 listopada 2007 r. (znak: RA/151/U/2007). Ponadto jego zdaniem naruszenie wskazanych przepisów nastąpiło poprzez przyjęcie, że w przypadku złożenia przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu opinii o braku podstaw do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej pełnomocnik ten działa w imieniu skarżącego, gdy w istocie sporządzenie takiej opinii jest działaniem sprzecznym z wolą strony, dla której został on ustanowionym, a więc niedopuszczalnym, co winno prowadzić do wniosku, że sporządzenie i złożenie takiej opinii jest działaniem samodzielnym ustanowionego pełnomocnika. Podnosząc wymienione zarzuty wniesiono o uchylenie w całości i zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przypisanych, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że pełnomocnik ustanowiony przez sąd a wskazany przez organ samorządu, przed podjęciem się reprezentacji strony (w rozumieniu podjęcia czynności związanych z dalszym prowadzeniem sprawy) obowiązany jest do dokonania oceny sprawy (w niniejszej sprawie istnienie podstaw do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej). Dopiero w przypadku uznania, że jest ona dopuszczalna i celowa – uzyskać od strony potwierdzenie zgody na jej reprezentowanie w tym postępowaniu. W przypadku dokonania oceny, że brak jest takich podstaw osoba wskazana jako pełnomocnik obowiązana jest sporządzić pisemną opinię i przedłożyć ją organom ustanawiającym oraz stronie. Wobec powyższego w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu dołączenie do akt sprawy pełnomocnictwa konieczne jest tylko w sytuacji podjęcia przez niego czynności stanowiącej reprezentowanie strony. W dalszej części uzasadnienia skarżący stwierdził, że do momentu zapoznania się przez stronę z jego opinią o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej był upoważniony do działania w jej imieniu, o czym może świadczyć pismo strony z dnia 30 listopada 2007 r., w przedmiocie wycofania udzielonego mu pełnomocnictwa sądowego do reprezentowania jej osoby i interesów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 244 § 2 p.p.s.a. ustanowienie adwokata, radcy prawnego, rzecznika patentowego z urzędu stanowi uprawnienie strony do udzielenia wyznaczonemu adwokatowi, radcy prawnemu, rzecznikowi patentowemu pełnomocnictwa, co oznacza, że ustanowienie pełnomocnika w ramach prawa pomocy nie jest równoznaczne z udzieleniem mu pełnomocnictwa, jak stanowi art. 118 Kodeksu postępowania cywilnego. Stanie się on pełnomocnikiem strony dopiero z chwilą udzielenia mu stosownego umocowania (art. 36 p.p.s.a.). W ten sposób stronie korzystającej z prawa pomocy pozostawiono wybór zastępcy procesowego. Sąd nie podziela odmiennego poglądu wyrażonego w przywołanym przez skarżącego postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2005 r., II OZ 519/2005, ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 115, że "w razie wyznaczenia adwokata przez okręgową radę adwokacką w ramach prawa pomocy oraz udokumentowania w aktach sprawy, który adwokat został wyznaczony i zawiadomienia o tym strony, okoliczność ustanowienia pełnomocnika jest wystarczająco udokumentowana bez potrzeby dołączania do akt sprawy dokumentu pełnomocnictwa z podpisem strony (art. 37 w związku z art. 253 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi)". W uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazano w szczególności, że "skoro strona występuje o ustanowienie adwokata i z góry wiadomo, że w razie uwzględnienia wniosku będzie to adwokat wyznaczony przez okręgową radę adwokacką, to należy założyć, że strona udziela pełnomocnictwa wyznaczonemu adwokatowi. [...] Nie można z góry zakładać, że strona nie udzieliła pełnomocnictwa wyznaczonemu adwokatowi. Wręcz przeciwnie należy przyjąć domniemanie, że wyznaczony adwokat takim pełnomocnictwem dysponuje". Z powyższą argumentacją nie można się zgodzić bowiem art. 244 § 2 p.p.s.a. wyraźnie stanowi, że stosunek pełnomocnictwa powstaje dopiero z chwilą udzielenia przez stronę pełnomocnictwa wyznaczonemu przez właściwy organ samorządu zawodowego adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu czy rzecznikowi patentowemu. Na gruncie Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie znajduje zastosowania przyjęta w Kodeksie postępowania cywilnego instytucja powstania stosunku pełnomocnictwa z mocy prawa (art. 118). Przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują również instytucji domniemania prawnego istnienia pełnomocnictwa. Trzeba przypomnieć, że taka instytucja jest znana w postępowaniu administracyjnym - art. 33 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie można także przyjąć możliwości domniemania faktycznego istnienia pełnomocnictwa. Domniemania faktyczne mogą dotyczyć sfery faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a nie sfery czynności procesowych podejmowanych przez podmioty uczestniczące w postępowaniu. Na podstawie analizy regulacji znajdujących się w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Kodeksie postępowania cywilnego i Kodeksie postępowania administracyjnego należy uznać, że o ile ustawa nie przewiduje wyraźnej regulacji wskazującej na możliwość przyjęcia domniemania pełnomocnictwa, o tyle udzielenia pełnomocnictwa nie można domniemywać. Należy dodać, że powyższe orzeczenie nie znalazło aprobaty w doktrynie prawa i stało się przedmiotem glos krytycznych: H. Knysiak-Molczyk, Glosa do postanowienia NSA z 23 czerwca 2005 r., II OZ 519/2005, OSP 2006, nr 5, poz. 63, s. 292-295, W. Kręcisz, Glosa do postanowienia NSA z 23 czerwca 2005 r., II OZ 519/2005, OSP 2006, nr 9, s. 475-479. Z uregulowania zawartego w art. 244 § 2 p.p.s.a. wypływa wniosek, że pełnomocnik profesjonalny wyznaczony przez sąd jest obowiązany przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub uwierzytelniony akt pełnomocnictwa (art. 37 p.p.s.a.). Obowiązek ten potwierdza art. 46 § 3 p.p.s.a., z którego wynika, że pełnomocnik wnoszący pismo dołącza do niego pełnomocnictwo, jeżeli wcześniej go nie złożył. Z treści wskazanych przepisów wynika, że pełnomocnictwo powinno być udzielone w formie pisemnej, wyjątek przewiduje art. 37 § 2 p.p.s.a., stanowiąc, że w toku sprawy dopuszczalne jest udzielenie pełnomocnictwa ustnie na posiedzeniu sądu. W rozpoznawanej sprawie wyznaczony z urzędu adwokat pomimo wezwania Sądu nie przedłożył pełnomocnictwa. Ponadto z zażalenia wynika, że nie posiadał pisemnego pełnomocnictwa. Wobec powyższego, jak słusznie stwierdził Sąd pierwszej instancji nie został on umocowany do działania w sprawie. W ustalonym stanie faktycznym nie było podstaw prawnych do przyznania skarżącemu w oparciu o przepis art. 250 p.p.s.a. wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej. Mając na uwadze fakt, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.