IV SA/Wa 850/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie asesor WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.), asesor WSA Joanna Skiba, Protokolant J. D., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2007 r. sprawy ze skargi T. S. i M.G. na decyzję Ministra Środowiska z dnia (...) marca 2007 r. nr (...) w przedmiocie zwrotu wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz postanowienie Ministra Środowiska z dnia (...) stycznia 2007 r.; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Wnioskiem z dnia 13 marca 2004r. M. S. (reprezentujący spadkobierców J. P.) wystąpił do Ministra Środowiska o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrekcji Lasów Państwowych w R dotyczącej przejęcia w charakterze powierniczym zarządu Uzdrowiska R. W uzasadnieniu wniosku podniósł, iż przejęcie przez Skarb Państwa majątków r. należących o J. P., a następnie jego spadkobierców zostało dokonane protokołem spisanym 1 i 2 marca 1945r., w których stwierdzono przejęcie na własność Skarbu Państwa majątku leśnego obejmującego obszar 792 ha powołując jako podstawę prawną dekret PKWN z dnia 12 grudnia 1944r o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. W równoległym protokole z dnia 1945 ta sama komisja przyjęła do wiadomości przejęcie zarządu o charakterze powierniczym Uzdrowiska R. bez zmiany właściciel uzdrowiska, a jedynie w celu zabezpieczenia przed rozgrabieniem, co stanowiło podstawę do późniejszego przejęcia własności uzdrowiska R. przez Skarb Państwa w oparciu o zarządzenie Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych – W. z dnia [...] maja 1945r. nr [...] oraz zarządzenia Dyrekcji Lasów Państwowych w R. z dnia [...] lipca 1945r. Dlatego też strona wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrekcji Lasów Państwowych w R. dotyczącej przejęcia w charakterze powierniczym zarządu uzdrowiska R.. W toku wszczętego na wniosek strony postępowania administracyjnego Minister Środowiska podjął działania mające na celu zebranie materiału dowodowego w szczególności odnalezienie decyzji Dyrekcji Lasów Państwowych w R., której stwierdzenia nieważności domagał się wnioskodawca. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2007 r. znak:[...] Minister Środowiska działając na podstawie art. 66 § 3 orzekł o zwrocie M. S. — przedstawicielowi spadkobierców J.P. wniosek z dnia 13 sierpnia 2004 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrekcji Lasów Państwowych w R. dotyczącej przejęcia w charakterze powierniczym zarządu Uzdrowiska R.. W uzasadnieniu postanowienia Minister Środowiska stwierdził, iż wśród zgromadzonych przez organ w toku postępowania administracyjnego dokumentów nie odnaleziono żadnej decyzji administracyjnej w sprawie której można prowadzić postępowanie administracyjnej odnośnie stwierdzenia jej nieważności. Jednocześnie organ uznał, iż z odnalezionego pisma Dyrekcji Lasów Państwowych w R. z dnia [...] lipca 1945 r. znak Zn. Praw. [...] wynika, że przejęcie przez Skarb Państwa majątku Uzdrowiska R. nastąpiło na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15 poz. 82). Ponieważ dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego został uchylony na podstawie art. 6 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55 poz. 321), a przepisy wykonawcze do tego dekretu ( rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20 stycznia 1945 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 16) przewidywały jedynie spisanie protokołu z zajęcia lasu, bez wydawania decyzji administracyjnej w aktualnym stanie prawnym nie ma możliwości przeprowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieruchomości leśnych przejętych na podstawie przepisów ww. dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. Na poparcie swojego stanowiska Minister Środowiska powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego wynika iż organ administracyjny nie jest właściwy do rozstrzygania sporów dotyczących nabycia przez Skarb Państwa własności na mocy dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. ( uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 1994 r. , sygn. akt III.CZP 54/94; postanowienie NSA z dnia 11 sierpnia 1997 r. (sygn. akt IV SAB 58/97). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności - Minister Środowiska stwierdził, iż nie jest właściwy do rozstrzygania przedmiotowej sprawy, wskazując wnioskodawczyniom drogę postępowania sądowego przed sądem powszechnym właściwym ze względu na położenie Uzdrowiska R.. Wnioskiem z dnia 2 lutego 2007r. reprezentujący spadkobierców J. P. M. S. zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy, kwestionując dokonany przez organ sposób rozstrzygnięcia sprawy. i Decyzją z dnia [...] marca 2007r. Minister Środowiska działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku M.S. — przedstawiciela spadkobierców J.P. z dnia [...] lutego 2007 r. utrzymał w mocy postanowienie Ministra Środowiska z dnia [...] stycznia 2007 r. znak: [...] podtrzymując stanowisko zawarte w postanowieniu z dnia [...] stycznia 2007r. Pismem z dnia 14 marca 2007r. T.S. reprezentowana przez M.S. oraz M.G.- spadkobierczynie J.P. zwróciły się do Ministra Środowiska o ponowne rozpatrzenie sprawy i wydanie merytorycznej decyzji. Pismo to Minister Środowiska potraktował jako skargę i przekazał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W dniu 4 września 2007r. do Sądu wpłynęło pismo pełnomocnika skarżące T. S. zatytułowane "uzupełnienie skargi", w którym strona wniosła o stwierdzenie nieważności wydanych w sprawie przez Ministra Środowiska rozstrzygnięć. W piśmie tym strona ustosunkowała się do stanowiska Ministra Środowiska zawartego w odpowiedzi na skargę. Ponownie podkreśliła, iż wnioskodawczynie domagały się od Ministra Środowiska stwierdzenia nieważności decyzji Dyrekcji Lasów Państwowych w R. dotyczącej przejęcia w charakterze powierniczym zarządu uzdrowiska R. z powodu rażącego naruszenia prawa, a mianowicie dekretów nacjonalizacyjnych tj. dekretu o reformie rolnej z dnia 6 września 1944r. oraz dekretu z dnia 12 grudnia 1944r.o przejęciu niektórych lasów wynikiem czego było pozbawienie spadkobierców J.P. ich własności. Zdaniem strony skarżącej wskazana nieruchomość Uzdrowisko R. z uwagi na małą powierzchnię nie podpadała pod działania dekretu o reformie rolnej , a jednocześnie ponieważ nie stanowiła gruntu leśnego nie podpadała po działania dekretu z dniał2 grudnia 1944r. tzw. dekretu o lasach. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko, iż w toku postępowania wyjaśniającego nie odnaleziono żadnej decyzji administracyjnej, w sprawie której stwierdzenia nieważności można prowadzić postępowanie administracyjne. Jednocześnie odnaleziony w toku postępowania dokument tj. pismo Dyrekcji Lasów Państwowych w R. z dnia [...] lipca 1945r. Zn.Praw. [...] nie jest decyzją administracyjną lecz poleceniem służbowym. Jednocześnie z pisma tego wynika, iż przejęcie przez Skarb państwa majątku Uzdrowiska R. nastąpiło na podstawie dekretu polskiego PKWN z dnia 12 grudnia 1944r. o przejęciu nie których lasów na własność Skarbu Państwa. W obecnym stanie prawnym w z uwagi na uchylenie wskazanego dekretu brak jest podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieruchomości przejętych na podstawie ww. dekretu z 12 grudnia 1944r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwanej dalej: p. p. s. a.) wskazuje, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Oceniając zaskarżone rozstrzygnięcia wydane przez Ministra Środowiska w oparciu o wskazane kryteria Sąd odszedł do przekonania, iż Minister Środowiska naruszył przepisy postępowania zwracając stronie w oparciu o art. 66 § 3 k.p.a.-wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji. Skarżące T.S. oraz M. G. w toku postępowania administracyjnego reprezentowane przez M.S. konsekwentnie domagały się stwierdzenia nieważności decyzji Dyrekcji Lasów Państwowych w R. dotyczącej przejęcia w charakterze powierniczym zarządu Uzdrowiska R. z powodu rażącego naruszenia prawa, a mianowicie dekretów nacjonalizacyjnych tj. dekretu PKWN o reformie rolnej z dnia 6 września 1944r. (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) oraz dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944r.o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa ( Dz. U. Nr 15 poz. 82) wynikiem czego było pozbawienie spadkobierców J.P. ich własności. Obowiązkiem organu administracji publicznej było zatem rozpoznanie tego wniosku i wydanie stosownego rozstrzygnięcia kończącego postępowanie nieważnościowe na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. W sytuacji zaś, gdy po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Minister Środowiska uznał, iż brak jest aktu którego stwierdzenia nieważności można domagać się w postępowaniu administracyjnym zdaniem Sądu - okoliczność ta nie zwalniała organu z obowiązku zakończenia postępowania wszczętego wnioskiem spadkobierców J. P.. Brak decyzji, której stwierdzenia nieważności domaga się strona uzasadnia umorzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Jeżeli organ miał wątpliwości co treści wniosku o stwierdzenie nieważności powinien zwrócić się do strony na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. o złożenie stosownych wyjaśnień. Minister Środowiska nie był natomiast upoważniony do samodzielnego przekwalifikowania wniosku strony uznając, że strona w rzeczywistości domaga się orzeczenia, iż przedmiotowe Uzdrowisko R. nie zostało nabyte przez Skarb Państwa na podstawie dekretu PKWN z 12 grudnia 1944r. o lasach. Gdyby takie było żądanie strony rozstrzygnięcie Ministra Środowiska o zwrocie wniosku na podstawie art. 66 § 3 k.p.a. byłoby prawidłowe. Zgodnie z tym przepisem jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd, organ do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu z odpowiednim pouczeniem. Mając na uwadze, iż dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na rzecz Skarbu Państwa został uchylony na podstawie art. 6 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321) w orzecznictwie przyjmuje się, iż nie ma żadnych przeszkód do tego, aby spory dotyczące przejęcia przez Skarb Państwa określonej nieruchomości na podstawie dekretu z 12 grudnia 1944r. - były rozstrzygane w postępowaniu sądowym przed sądami powszechnymi, poprzez wnoszenie o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym. Zdaniem Sądu rozstrzygającego niniejszą sprawę, Minister Środowiska dopuścił się w toku postępowania administracyjnego również naruszenia zasady wyrażonej w art. 6 k.p.a. Z zasady wyrażonej w tym przepisie wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku tak ukształtowanego postępowania mogą wzbudzać zaufanie do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Obowiązkiem organu administracji publicznej jest prowadzenie postępowania administracyjnego w taki sposób, aby w szczególności w uzasadnieniu decyzji przekonać stronę, że jej stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygnięcie, to przyczyna tego są istotne powody. W niniejszej sprawie natomiast Minister Środowiska zbierając przez trzy lata dokumentację w sprawie doszedł do przekonania, iż nie jest właściwy do orzekania w niniejszej sprawie, albowiem organ administracyjny nie jest właściwy do rozstrzygania sporów dotyczących nabycia przez Skarb Państwa własności na mocy dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. w sytuacji gdy strona domagała się stwierdzenia nieważności opisanej przez nią decyzji. Niezależnie od powyższego Sąd chciałby również zwrócić uwagę, iż Minister Środowiska rozpoznając wniosek pełnomocnika spadkobierców o ponowne rozpatrzenie sprawy od postanowienia z dnia [...] stycznia 2007r. powinien również wydać postanowienie. W przedmiotowej sprawie wydana natomiast została decyzja utrzymująca w mocy zaskarżone postanowienie. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż organ nie był upoważniony do zwrotu wniosku o stwierdzenie nieważności wskazanej przez stronę decyzji. W dalszym toku postępowania Minister Środowiska powinien ten wniosek rozpoznać wydając w sprawie właściwe rozstrzygnięcie. Dlatego też Sąd działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, iż uchylona decyzja nie podlega wykonaniu.