I SA/Gd 381/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Sędziowie Asesor WSA Danuta Oleś, Sędzia NSA Bogusław Szumacher, Protokolant Sekretarz Sądowy Marzena Cybulska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 października 2007 r. sprawy ze skargi firmy A Spółki z o.o. z siedzibą na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o zwrot podatku akcyzowego stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego to postanowienie postanowienia Wójta Gminy z dnia [...] nr [...]. UZASADNIENIE: Postanowieniem z dnia [...] w oparciu o art. 59 § 1 k.p.a. Urząd Gminy odmówił A spółka z o.o. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwrot podatku akcyzowego. W uzasadnieniu wskazano, że w niniejszym przypadku nie można przyjąć, że dostatecznie uprawdopodobniono brak winy wnioskodawcy w uchybieniu terminowi. Zdaniem organu Prezes Zarządu uzasadniając przywrócenie pobytem w szpitalu, nie udokumentował tej okoliczności w sposób dostateczny – przedłożył jedynie zaświadczenie lekarskie. Nadto ze względu na formę organizacyjno – prawną wnioskodawcy nie można było uznać, że z uwagi na chorobę Prezesa Zarządu spółka była pozbawiona możliwości działania, ma ona bowiem ustanowionych dwóch prokurentów, którzy mogli podejmować czynności w jej imieniu. Po rozpatrzeniu zażalenia A Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że jakkolwiek rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest prawidłowe, to jednak z innych względów niż wskazane w uzasadnieniu tego postanowienia. Zdaniem organu odwoławczego terminy przewidziane w art. 6 ustawy z dnia 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej (Dz.U. z 2006 r., nr 52, poz. 379), zwanej dalej "ustawą o zwrocie podatku akcyzowego", dla wniesienia wniosków o zwrot podatku akcyzowego mają charakter terminów materialnoprawnych. W konsekwencji powyższego nie ma do nich zastosowania art. 58 i 59 k.p.a. Z powyższych względów organ odwoławczy uznał, że Wójt Gminy zasadnie odmówił przywrócenia terminu, mimo iż badał kwestie nie mające dla sprawy znaczenia. A spółka z o.o. złożyła na powyższe rozstrzygnięcie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o zmianę rozstrzygnięcia i przywrócenie terminu, względnie o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi drugiej instancji. W uzasadnieniu skargi wskazano, że dokonując wykładni art. 7 i nast. ustawy o zwrocie podatku akcyzowego nie sposób pominąć art. 2 i 3 tej ustawy. Skarżąca podniosła, że w myśl przepisu art. 2 powołanej ustawy do postępowania w sprawach indywidualnych dotyczących ustalania i wypłaty zwrotu podatku w zakresie nieuregulowanym ustawą stosuje się przepisy k.p.a. Zdaniem skarżącej z powyższego wynika, że zastosowanie winien mieć również art. 58 § 1 k.p.a. Skarżąca uznała, że skoro z treści art. 3 ust. 1 ustawy o zwrocie podatku akcyzowego wynika, że warunkiem zwrotu jest posiadanie statusu producenta rolnego, nie zaś złożenie wniosku w określonym terminie, to terminy określające termin złożenia wniosku mają charakter terminów instrukcyjnych. Za prawidłowością tego stanowiska, zdaniem skarżącej, przemawia też fakt, że taki charakter mają terminy zastrzeżone dla organu do wydania decyzji w przedmiocie wniosku, a sytuacja prawna wnioskodawcy, nie może być gorsza niż sytuacja prawna organu w sytuacji, gdy terminy dla obu tych podmiotów są zakreślone językowo w taki sam sposób. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczas prezentowane w sprawie stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych rozstrzygnięć z prawem. W wyniku takiej kontroli rozstrzygnięcie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania. Sąd stwierdzi nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny nieważności określone w art. 156 k.p.a. lub innych ustawach szczególnych, w tym w ordynacji podatkowej. Z przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Przystępując do oceny zaskarżonej decyzji pod kątem wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że zaskarżone decyzje organów administracyjnych winny zostać wyeliminowane z obrotu prawnego, jakkolwiek nie z uwagi na zasadność zarzutów podniesionych w skardze. W ocenie Sądu, w świetle niekwestionowanych ustaleń faktycznych interpretacja prawa materialnego dokonana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze jest prawidłowa. Terminy dla złożenia wniosku o zwrot podatku akcyzowego niewątpliwie mają charakter terminów prawa materialnego. Niezbędne jest jednak poprzedzenie tego stwierdzenia rozważaniami natury ogólnej. Podział terminów na materialne i procesowe wprowadziła nauka prawa opierając go zasadniczo na kryterium zamieszczenia normy prawnej, wyznaczającej termin w ustawie materialnej lub ustawie procesowej, jednak ze względu na fakt, że ustawodawca nie przestrzega w systemie prawnym rozdziału regulacji prawnej materialnej i regulacji procesowej, nie jest to wystarczające kryterium dla rozróżnienia tych terminów. W doktrynie przyjmuje się, że terminem materialnym jest okres, w którym nastąpić może ukształtowanie praw lub obowiązków podmiotu w formie autorytatywnej konkretyzacji norm prawa materialnego lub bezpośrednio z mocy prawa. Terminem procesowym jest zaś okres do dokonania czynności procesowej przez podmioty postępowania. Uchybienie terminu materialnego wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnoprawnym lub wywołuje skutek prawny materialnej trwałości ukształtowanych praw przez wyłączenie dopuszczalności uchylenia (zmiany) decyzji lub wyłączenie dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Jedynie w przypadku terminów procesowych możliwe jest uchronienie się przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu czynności procesowej poprzez wniosek o jego przywrócenie. Termin do złożenia wniosku o zwrot podatku akcyzowego, czyli o przyznanie danej osobie uprawnień, musi być traktowany jako termin materialnoprawny. Przenosząc to na grunt niniejszej sprawy, wskazać należy, że tylko w sytuacji, kiedy do podanej w art. 6 ustawy o zwrocie podatku akcyzowego daty został złożony stosowny wniosek, mogło nastąpić ukształtowanie prawa w postaci dokonania autorytatywnej konkretyzacji normy prawa materialnego w oparciu o art. 5 ust. 1 omawianej ustawy. W analizowanym przypadku została zatem wyłączona możliwość stosowania instytucji procesowej przywrócenia terminu z k.p.a., ponieważ ma ona wyłącznie zastosowanie do terminów procesowych. W tym zatem zakresie wykładnia prawa dokonana przez organ odwoławczy jest prawidłowa. Konsekwencją jednak powyższego ustalenia jest brak możliwości zastosowania w niniejszej sprawie art. 58 § 1 k.p.a., który stanowił podstawę rozstrzygnięcia organu odwoławczego. Przepis ten określa kumulatywne przesłanki pozytywnego rozstrzygnięcie wniosku o przywrócenie terminu. Interpretując powołany przepis a contrario stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie o odmowie przywrócenia terminu procesowego może zapaść w ściśle określonych przypadkach, mianowicie, gdy organ administracji stwierdzi: istnienie winy zainteresowanego w uchybieniu terminu; niedochowanie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu; niedopełnienie wraz z wnioskiem tej czynności, dla której był ustanowiony przywracany termin. Wykluczone jest zatem wydanie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu na podstawie art. 58 k.p.a. w sytuacji, gdy przedmiotem wniosku jest przywrócenie terminu materialnego. Organ odwoławczy więc, mimo że dokonał prawidłowej kwalifikacji terminu, którego przywrócenia wnioskodawca żądał, wydał błędne rozstrzygnięcie. W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, organ drugiej instancji winien wydać decyzję o umorzeniu postępowania administracyjnego w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a. ze względu na bezprzedmiotowość postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi wskazany przepis oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez jej rozstrzygnięcie co do istoty. Taka właśnie sytuacja występuje w niniejszej sprawie. Nie uszła uwadze Sądu sprzeczność pomiędzy sentencją zaskarżonego rozstrzygnięcia, a jego uzasadnieniem. Organ odwoławczy jako podstawę swego orzeczenia powołał art. 58 k.p.a., w treści zaś uzasadnienia wywodził, że do terminów prawa materialnego nie mogą mieć zastosowania art. 58 i 59 k.p.a., a przewidziana w nich procedura znajduje zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do terminów procesowych. Mając na uwadze wskazane wyżej naruszenie przepisów postępowania w ocenie Sądu można mówić o rażącym naruszeniu prawa w sprawie niniejszej w rozumieniu art. 156 k.p.a., gdyż po prostym zestawieniu treści przepisu prawa - art. 58 k.p.a. stanowiącego powołaną podstawę rozstrzygnięcia, z treścią samego rozstrzygnięcia organów administracyjnych obu instancji, zauważa się ich wzajemną sprzeczność. Wydane bowiem przez organ odwoławczy rozstrzygnięcie (odmowa przywrócenia terminu) nie mogło być wydane w odniesieniu do terminu prawa materialnego, lecz organ powinien przy prawidłowym zastosowaniu przepisów postępowania administracyjnego, uchylić postanowienie organu pierwszej instancji i umorzyć postępowanie wywołane złożeniem wniosku o przywrócenie terminu prawa materialnego. Z tych też względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że należy wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżone postanowienie organu odwoławczego i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji na zasadzie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., stwierdził nieważność zaskarżonego jak i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji.