I FZ 438/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Małgorzata Niezgódka - Medek (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 sierpnia 2008 r. sygn. akt I SA/Rz 244/06 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 30 stycznia 2006 r. nr (...) w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki cywilnej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie. Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 sierpnia 2008 r., sygn. akt I SA/Rz 244/06, mocą którego oddalono wniosek M. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podkreślił, że wezwał stronę do przedstawienia dodatkowego oświadczenia o sytuacji majątkowej i złożenia dokumentów źródłowych. W odpowiedzi na wezwanie strona wskazała między innymi, że nie posiada żadnych zobowiązań, jest właścicielem samochodu marki mercedes z 1991 r. i prowadzi działalność gospodarczą w postaci handlu obwoźnego. Strona nie złożyła zeznania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalając wniosek strony przytoczył art. 199 i art. 211 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a. - i ich interpretację. Stwierdził, że brak jest podstaw do zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych. W podsumowaniu podkreślił, że ocena sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego pozwala przyjąć, że będzie on w stanie ponieść koszty tego postępowania. Sąd dodał, że postępowanie w tej sprawie toczy się od marca 2006 r., a więc skarżący miał w ocenie Sądu czas na zgromadzenie środków na pokrycie kosztów postępowania. W zażaleniu na powyższe orzeczenie skarżący wniósł o pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Wskazał ponownie, że ma bardzo niskie dochody, natomiast Sąd pierwszej instancji oddalił jego wniosek, bowiem nie przedstawił zeznania w podatku dochodowym za 2007 r. Tymczasem otrzymał on takowe zeznanie z Urzędu Skarbowego dopiero 9 lipca 2008 r. i niezwłocznie przesłał je do Sądu. Dodał, że jego żona jest nadal chora, co generuje koszty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne, bowiem uzasadnienie zaskarżonego postanowienia sporządzono wadliwie. Na wstępie należy wskazać, że podstawowym mankamentem tego uzasadnienia jest jego wewnętrzna sprzeczność, poddająca w wątpliwość fakt, czy wniosek strony został rozpatrzony w całości. Należy podkreślić, że przedmiotem rozpoznania w tej sprawie jest wniosek skarżącego o ustanowienie pełnomocnika (karta 142 akt sądowych) oraz wniosek o zwolnienie od kosztów, przy czym na formularzu strona zaznaczyła fragment "zwolnienie od kosztów sądowych", a w uzasadnieniu wskazuje, że chodzi jej jedynie o opłatę kancelaryjną w kwocie 100 zł (Sąd pierwszej instancji winien zażądać od strony sprecyzowania, o jaki zakres zwolnienia chodzi) - karta 139. W uzasadnieniu postanowienia Sąd raz podaje, że w jego ocenie "brak jest podstaw do zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych" (podkreślenie NSA), dalej natomiast stwierdza, że skarżący może wygospodarować środki niezbędne na pokrycie "kosztów postępowania". Ponadto Sąd zdaje się odnosić do przesłanki częściowego zwolnienia od kosztów postępowania, rozważając kwestię wpływu poniesionych kosztów na utrzymanie konieczne dla skarżącego i jego rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Tymczasem w podstawie prawnej rozstrzygnięcia wskazuje na art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., dotyczący przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym. Odnosząc się do powyższych faktów należy podkreślić, że zakres znaczeniowy pojęć "koszty sądowe" i "koszty postępowania" jest inny: pojęcie kosztów postępowania jest szersze i zawiera w sobie pojęcie kosztów sądowych. Na te drugie składają się, zgodnie z art. 211 P.p.s.a., opłaty sądowe (wpis i opłata kancelaryjna - art. 212 § 1 P.p.s.a.) i zwrot wydatków. Natomiast koszty postępowania obejmują wszelkiego rodzaju koszty związane z danym postępowaniem sądowoadministracyjnym. Użycie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zwrotu "kosztów sądowych" sugeruje, że Sąd ten mógł nie wziąć wcale pod uwagę wniosku strony o ustanowienie pełnomocnika. Dodatkowym argumentem przemawiającym za uchyleniem przedmiotowego postanowienia jest fakt, że z jego uzasadnienia nie wynika, jakie okoliczności stanęły u podstaw oddalenia wniosku strony, co w istocie uniemożliwia kontrolę tego orzeczenia przez Sąd drugiej instancji. Poza ogólnym wywodem na temat ciężaru ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego oraz na temat przesłanek przyznania prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie nie odwołał się wcale do faktów dotyczących sytuacji materialnej czy rodzinnej skarżącego. Stwierdził, że dokonał oceny tej sytuacji, co doprowadziło go do wniosku, że skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania, jednakże nie zawarł przedmiotowej oceny w uzasadnieniu postanowienia. Powyższe powoduje, że Sąd drugiej instancji nie może stwierdzić, jakie konkretnie fakty były przyczyną oddalenia wniosku i dokonać kontroli legalności tego orzeczenia. Należy dodać, że również strona nie potrafi tych faktów z uzasadnienia postanowienia wyinterpretować, bowiem w zażaleniu podnosi, że przyczyną oddalenia wniosku było nienadesłanie zeznania podatkowego za 2007 rok. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny postanowił w oparciu o art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. przedmiotowe postanowienie uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia Sądowi pierwszej instancji. Sąd ten będzie obowiązany zażądać od strony sprecyzowania zakresu wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych, a następnie dokona analizy sytuacji skarżącego pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a.