II SA/Wa 971/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło (spr.), Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung, Asesor Sławomir Antoniuk, Protokolant Anna Siwonia, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2007 r. sprawy ze skargi M. Ch. na decyzję Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji 1. - uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji 2. - zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu Kierownik [...], decyzją z dnia [...] września 2005 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 54 ust. 3, ust. 4 i ust. 5, art. 55 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750), w dalszej treści uzasadnienia zwanej ustawą pragmatyczną oraz § 15, § 16, § 17, § 18 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalania równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką (Dz. U. Nr 135, poz. 1451), w dalszej treści uzasadnienia zwanym rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z 24 maja 2004 r., zobowiązał [...] M. Ch. do zwrotu zwaloryzowanej na dzień 30 września 2005 r. równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę w [...] w latach [...] r., w kwocie [...] zł, w terminie 60 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczną - doręczoną adresatowi w dniu 19 września 2005 r. W uzasadnieniu podał, że skoro [...] M. Ch., absolwent [...] - [...], wypowiedział w dniu 7 marca 2005 r. stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, którego termin upłynął 30 września 2005 r., stosownie do postanowień art. 54 powołanej ustawy pragmatycznej, należało obciążyć go zwaloryzowaną na dzień zwolnienia ze służby równowartością kosztów nauki. Decyzja jest prawomocna. Wnioskiem skierowanym do Dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego M. Ch. domagał się uchylenia tej decyzji, jako naruszającej jego słuszny interes, a ponadto podniósł, że decyzja ta pozostaje w sprzeczności z postanowieniami poprzednio obowiązującej ustawy - ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jednolity: Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 z późn. zm.), której postanowienia obowiązywały do dnia 30 czerwca 2004 r. - zgodnie z powołaną ustawą pragmatyczną. Wyjaśnił, że zawodową służbę wojskową rozpoczął w 1990 r. - od podjęcia nauki w Szkole Chorążych, a zakończył w dniu 30 września 2005 r. - zwolniony w trybie art. 111 pkt 9a powołanej ustawy pragmatycznej. W trakcie służby wojskowej studiował zaocznie w latach [...] w [...], uzyskując tytuł [...]. W okresie, gdy studiował, obowiązywała ustawa z dnia 30 czerwca 1970 r. - o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jednolity: Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 z późn. zm.). W myśl przepisów tej ustawy, do zwrotu kosztów nauki w szkole wojskowej zobowiązany był żołnierz zawodowy zwolniony z zawodowej służby wojskowej na własną prośbę w okresie pełnienia służby obowiązkowej (art. 80 ust. 1 tej ustawy). Zgodnie z treścią art. 12 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy okres służby obowiązkowej pełnionej przez chorążego wynosił 8 lat, skoro więc w jego wypadku okres pełnienia służby obowiązkowej minął w 1998 r., spełniona została przesłanka, od której uzależnione było nieobciążenie go obowiązkiem zwrotu kosztów nauki w wypadku zwolnienia ze służby na własną prośbę. Jego więc zdaniem pod rządami poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jednolity: Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 z późn. zm.) zwolniony jest od ponoszenia kosztów kształcenia w [...]. Dowódca Śląskiego Okręgu Wojskowego decyzją z dnia [...] października 2006 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 154 § 1, § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 54 ust. 1, ust. 3, ust. 4, ust. 5 powołanej ustawy pragmatycznej, oraz § 15, § 17 ust. 1, § 18 ust. 1 powołanego rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r., odmówił uchylenia decyzji kierownika [...] z dnia [...] września 2005 r., nr [...]. W uzasadnieniu podał, że kierownik [...], wydając decyzję z dnia [...] września 2005 r., nr [...], zrealizował obowiązek, jaki na nim spoczywał w świetle postanowień art. 54 ust. 4 powołanej ustawy pragmatycznej oraz § 18 powołanego rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. Wyjaśnił również, że zakończenie nauki w poprzednim stanie prawnym, tj. w okresie, gdy obowiązywała ustawa z 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 z późn. zm.), nie jest przesłanką uniemożliwiającą wydanie decyzji zobowiązującej żołnierza do zwrotu kosztów nauki poniesionych przez wojsko w aktualnym stanie prawnym. W takiej sytuacji, mając na uwadze postanowienie art. 16 § 1 k.p.a., żądanie M. Ch. z jego wniosku z dnia 31 maja 2006 r. nie może zostać uwzględnione ze względu na brak przesłanek do uchylenia decyzji w trybie art. 154 k.p.a. Dowódca Wojsk Lądowych, po rozpoznaniu odwołania M. Ch. od powołanej decyzji Dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego, decyzją z dnia [...] marca 2007 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 2, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 8 ust. 1 ustawy pragmatycznej, § 15, § 17 ust. 1, § 18 ust. 1 rozporządzenia MON z dnia 24 maja 2004 r., utrzymał w mocy decyzję kierownika (błędnie wpisano "Dowódcy") [...] nr [...] z dnia [...] września 2005 r., w sprawie ustalenia zwrotu kosztów poniesionych na kształcenie [...] M. Ch. w czasie nauki w [...]. Wprawdzie w uzasadnieniu podał, że M. Ch. odwołał się od decyzji kierownika (ponownie błędnie wpisano "Dowódcy") [...] nr [...] z dnia [...] września 2005 r., jednak organ odwoławczy wyjaśnił, że od tej decyzji nie wniósł on odwołania i w związku z tym decyzja ta stała się ostateczna. Jak wynika z treści uzasadnienia, organ odwoławczy ponownie rozpatrzył i rozstrzygnął sprawę zasadności odmowy uchylenia decyzji kierownika [...] i nie dopatrzył się naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego przez Dowódcę Śląskiego Okręgu Wojskowego przy podejmowaniu jego decyzji z dnia [...] października 2006 r., nr [...] W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. Ch. wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji - Dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego, zarzucając, iż zostały one wydane z naruszeniem prawa procesowego, a w szczególności art. 104 § 2, art. 138, art. 6, art. 7, art. 8, art. 10 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzucił ponadto naruszenie art. 64 ust. 1 Konstytucji RP, bowiem w tym stanie faktycznym zobowiązanie go do zwrotu kosztów kształcenia w [...], narusza jego prawa nabyte w zakresie nieobciążania go takimi kosztami. Dowódca Wojsk Lądowych w odpowiedzi na skargę, powołując się na ustalony stan faktyczny i prawny, wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Rozpatrując skargę M. Ch. pod tym kątem, Sąd uznał, że organ odwoławczy oraz organ I instancji, podejmujący decyzję w sprawie uchylenia decyzji zobowiązującej skarżącego do zwrotu kosztów jego kształcenia w [...], w latach [...], dopuściły się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu, w jakim mogło to mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Należy podkreślić, że w niniejszej sprawie organ odwoławczy, jak również organ I instancji, przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, zobowiązani byli przestrzegać reguł procedury administracyjnej. Zobowiązani więc byli przestrzegać dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Byli zobowiązani do należytego informowania sprawy o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.), jak również przestrzegania zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). Musieli wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzeć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w § 3 ust. 107 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie Dowódca Wojsk Lądowych, działający jako organ odwoławczy, jak również Dowódca Śląskiego Okręgu Wojskowego, występujący w sprawie jako organ I instancji, dopuścili się naruszenia wszystkich tych reguł procesowych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu zaskarżonych decyzji. Sprowadzają się one wyłącznie do przytoczenia okoliczności, które - w ocenie obu organów - wpłynęły na odmowę uchylenia decyzji dotyczącej zobowiązania skarżącego do zwrotu kosztów jego kształcenia w [...], nie wspominają natomiast o tych, które mogłyby wpłynąć na uwzględnienie żądań z jego wniosku z dnia 31 maja 2006 r. Z treści wniosku skarżącego o uchylenie decyzji dotyczącej obciążenia go kosztami kształcenia w [...] wynika, że domagał się jej uchylenia jako naruszającej jego słuszny interes, a ponadto pozostającej w sprzeczności z postanowieniami art. 80 ust. 1, art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j. Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 z późn. zm.), a także z art. 64 ust. 1 Konstytucji RP. Nie sprecyzował jednak swojego żądania w zakresie podstawy wzruszenia ostatecznej decyzji kierownika [...] z dnia [...] września 2005 r. Organ I instancji - Dowódca Śląskiego Okręgu Wojskowego, jak i organ odwoławczy - Dowódca Wojsk Lądowych, mimo ciążącego na nich obowiązku, wynikającego z art. 10 k.p.a., nie umożliwili skarżącemu wypowiedzenia się co do zgłoszonych żądań. Nie uzyskali więc wyjaśnień skarżącego, czy żądał on wzruszenia ostatecznej decyzji z przyczyn wymienionych w art. 145 k.p.a. (wznowienie postępowania), czy też z przyczyn, o których mowa w art. 156 k.p.a. albo też z innych przyczyn, o których mowa w art. 154, czy też art. 155 k.p.a. Organ I instancji bezkrytycznie przyjął, że podstawą żądania skarżącego z jego wniosku z dnia 31 maja 2006 r. o wzruszenie tej decyzji jest art. 154 § 1 k.p.a. Przepis ten ustanawia dwie przesłanki, które muszą wystąpić łącznie, aby można było wzruszyć decyzję ostateczną. Musi to być: po pierwsze - decyzja, która nie tworzy praw nabytych dla żadnej ze stron postępowania, a po drugie - za wzruszeniem takiej decyzji muszą przemawiać względy interesu społecznego lub słuszny interes strony. Ustalenie tego, że decyzja, o której uchylenie strona wnosi na podstawie art. 154 § 1 k.p.a., nie tworzy praw nabytych dla żadnej ze stron postępowania, wymaga zbadania treści rozstrzygnięcia oraz stwierdzenia, że z jego treści strony nie mogą wyciągnąć dla siebie żadnych korzyści prawnych, nie mogą ani wywieść uprawnień, ani też sprecyzować swoich obowiązków lub takich obowiązków innych podmiotów, które były korelatem ich uprawnień. W tym zakresie tak organ I instancji, jak i organ odwoławczy przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie dokonały żadnych ustaleń, mimo że takie ustalenia mają istotne znaczenie dla wyniku rozstrzygnięcia sprawy z wniosku skarżącego o uchylenie decyzji dotyczącej zobowiązania go do zwrotu kosztów jego nauki w [...]. Dowódca Wojsk Lądowych, działając jako organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. (w zaskarżonej decyzji jako podstawę błędnie powołano także art. 127 § 2 k.p.a., który w tej sprawie nie mógł mieć zastosowania), zgodnie z zasadą dwuinstancyjności obowiązany był ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji - Dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego. Nie mógł się zatem ograniczyć tylko do kontroli decyzji organu I instancji, a obowiązany był ponownie rozstrzygnąć sprawę. Oznacza to, że miał obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania skarżącego i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji. Zasadnym jest również zarzut skarżącego, że organ odwoławczy w sentencji zaskarżonej decyzji błędnie powołał decyzję kierownika [...] z dnia [...] września 2005 r. nr [...], podczas gdy przedmiotem jego odwołania była decyzja organu I instancji, tj. Dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...] października 2004 r., nr [...]. Sąd zwraca uwagę, że art. 138 § 1 pkt 1, 2 - zdanie pierwsze, normuje szczegółowo rozstrzygnięcie merytoryczne organu odwoławczego, rozstrzygnięcie więc Dowódcy Wojsk Lądowych w zaskarżonej decyzji w istotny sposób narusza postanowienia tego przepisu. Sprawa wymaga więc ponownego, wnikliwego i wszechstronnego rozpoznania, zgodnie z wiążącymi wskazaniami Sądu zawartymi w uzasadnieniu wyroku. W tym stanie sprawy, uznając, że wydanie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji nastąpiło z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.