II OZ 113/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 listopada 2007 r., sygn. akt II SA/Kr 817/07 o zwolnieniu skarżącego od wpisu sądowego ponad 500 zł, w pozostałej części oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wycięcie drzew postanawia: oddalić zażalenie W dniu 4 września 2007 r. W. S. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, polegającym na zwolnieniu od kosztów sądowych oraz ustanowieniu adwokata z urzędu. Jako uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że zarabia kwotę netto około [...] zł miesięcznie, a jego żona kwotę około [...] zł miesięczni i nie mają innych dochodów, posiadają samochód osobowy marki [...] z [...] r. Małżonkowie mają dwoje dzieci uczęszczających do szkół ponadpodstawowych, w gospodarstwie domowym pozostaje także teściowa skarżącego. Skarżący podał, że jego żona posiada niewielkie gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha i dom o powierzchni [...] m2 również stanowiący wyłączą własność żony. Kwotę dochodów brutto małżonków określił skarżący na [...] zł. Z przedłożonego wydruku operacji na rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym skarżącego i jego żony za okres [...] wynika, że dochód rodziny skarżącego powiększył się o kwotę [...] zł, otrzymanej - jak podaje skarżący - tytułem dopłat bezpośrednich do gospodarstwa rolnego. Z przedłożonych zaświadczeń wynika, że żona skarżącego posiada gospodarstwo rolne, którego dochodowość roczna wynosi [...] zł, a ponadto las o powierzchni [...] ha i nieruchomość gruntową o powierzchni [...] m2. Skarżący wspólnie z małżonką posiadają [...] udziału w gospodarstwie rolnym o powierzchni [...] ha z którego dochodowość roczną obliczono na [...] zł. Posiadają ponadto las o powierzchni [...] ha i nieruchomość gruntową o powierzchni [...] m2. Z przedłożonych zaświadczeń wynika również, że skarżący uzyskuje wynagrodzenie brutto w wysokości [...] zł miesięcznie (netto kwota [...] zł miesięcznie), a wysokość wynagrodzenia brutto jego żony wynosi [...] zł miesięcznie (netto kwota [...] zł miesięcznie). Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 28 listopada 2007 r. zwolnił skarżącego od wpisu sądowego ponad 500 zł, oddalił w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata. Oceniając sytuację materialną skarżącego Sąd uznał, iż nie zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w całości i ustanowienie adwokata z urzędu. Wprawdzie dochody uzyskiwane przez skarżącego nie są zbyt wysokie, ale jest to kwota przekraczająca minimum dochodowe ustalone w ustawie o pomocy społecznej jako kryterium uzasadniające przyznawanie świadczeń społecznych. Wysokość tych dochodów powiększają również zasiłki rodzinne i dodatki do tych zasiłków. Zwolnienie w całkowitym zakresie skarżącego z ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania oznaczałoby zrównanie sytuacji skarżącego mającego, wskazane wcześniej dochody z osobą, która nie ma żadnego dochodu. Mając jednak na uwadze sytuację materialną skarżącego uznano, iż uzasadnionym jest przyznanie w częściowym zakresie prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w wysokości ponad 500 zł. Kwota ta może być, w ocenie Sądu, uiszczona przez skarżącego bez pogorszenia warunków utrzymania jego i jego rodziny. Bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, a przyznanie w powyższym zakresie prawa pomocy nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Sąd uznał, że wniosek w zakresie przyznania adwokata z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący uzyskuje pewne środki finansowe, które może spożytkować na ustanowienie adwokata lub radcę prawnego z wyboru. Ponadto skarżący wraz z żoną posiadają dwa gospodarstwa rolne oraz nieruchomości gruntowe i leśne. Skarżący może poczynić pewne działania, chociażby zaciągnąć pożyczkę na pokrycie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby sam skarżący podjął starania związane z uzyskaniem dodatkowych dochodów zwłaszcza, że wysokość grożącej kary za usunięcie drzew jest bardzo znaczna. Takie działania nie muszą polegać na pozbywaniu się majątku, ale mogą dotyczyć obciążenia części tego majątku, a zwłaszcza tej części, która nie jest bezpośrednio związana ze spełnieniem podstawowych funkcji skarżącego i jego rodziny, np. funkcji mieszkaniowej. Na powyższe postanowienie W, S, wniósł zażalenie, domagając się jego zmiany i zwolnienia od uiszczenia wpisu sądowego w całości oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Podniósł, że zaskarżone postanowienie jest niesłuszne i wysoce krzywdzące. Skarżący nadmienił, że nie ma żadnych oszczędności, zaś osiągane dochody zużywane są przez niego i rodzinę na bieżąco, a że nie są one wysokie nie był w stanie poczynić jakichkolwiek oszczędności. Odmowa przyznania adwokata z urzędu pozbawia go prawa do obrony jego praw, zaś nałożenie obowiązku uiszczenia kwoty 500 zł stanowi zbyt duże obciążenie finansowe, powodujące znaczny uszczerbek w jego i rodziny utrzymaniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Dlatego rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii uzależnione jest od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w stosunku do osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko ich podstawowe potrzeby życiowe. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy. Wprawdzie dochody z tytułu wynagrodzenia skarżącego i jego żony nie są wysokie (skarżący uzyskuje wynagrodzenie brutto w wysokości [,,,] zł miesięcznie, a wysokość wynagrodzenia brutto jego żony wynosi [...] zł miesięcznie), ale do podanych dochodów należy ponadto jeszcze doliczyć dochody osiągane z gospodarstw rolnych. Powyższe pozwala na uznanie, że skarżącego nie można zaliczyć do osób pozbawionych środków do życia bądź, których środki są ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Może on w związku w tym partycypować choć w części w kosztach postępowania, należy więc podzielić pogląd Sądu I instancji, że uiszczenie wpisu w wysokości 500 zł i wynajęcie profesjonalnego pełnomocnika może być przez skarżącego poczynione bez pogorszenia warunków utrzymania jego rodziny. Trzeba również zwrócić uwagę, iż Sąd rozważając możliwość przyznania prawa pomocy kieruje się nie tylko aktualną sytuacją dochodową wnioskodawcy, lecz również jego stanem majątkowym. Skarżący wraz ze współmałżonką posiadają dwa odrębne gospodarstwa rolne oraz nieruchomości gruntowe i leśne, które mogłyby być wykorzystane w taki sposób, aby pozwoliły m.in. zaspokoić koszty postępowania sądowego i wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu skarżący w obecnej sytuacji materialnej, przy racjonalnym gospodarowaniu posiadanym majątkiem jest w stanie bez uszczerbku koniecznego dla siebie i najbliższych ponieść koszty sądowe w sprawie niniejszej. W takiej sytuacji należy uznać, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 listopada 2007 r. zwolnił skarżącego od wpisu sądowego jedynie ponad kwotę 500 zł i oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.