V SA/Wa 1240/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Beata Krajewska, asesor WSA - Danuta Dopierała, Protokolant - Rafał Dul, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2007 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... stycznia 2007r. Nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych Uchyla zaskarżoną decyzję Wnioskiem z dnia ...kwietnia 2005r. S. Z. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. o umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek za okres .../2000r. – .../2004r. w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. W jego uzasadnieniu opisał swoją dramatyczną sytuację finansową w jakiej się znalazł, spowodowaną zdarzeniami losowymi. Rozpoznając sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia ...czerwca 2005r. o nr ... odmówił wnioskodawcy umorzenia powstałego zadłużenia, wyjaśniając to faktem posiadania przez zobowiązanego zabudowanej nieruchomości położonej w P. [...], która zdaniem organu administracji świadczy o źródłach, z których można prowadzić postępowanie egzekucyjne. Na wskazanej nieruchomości Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał zabezpieczenia hipotecznego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia ...lipca 2005r. o nr ... Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, a jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2006r. o sygn. akt III SA/WA 2451/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji w całości i określił, że nie podlega ona wykonaniu. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie mógł wydać w drugiej instancji zaskarżonej decyzji gdyż nie jest podmiotem wymienionym w przepisie art. 127 § 3 k.p.a i dla rozpatrzenia odwołania od przedmiotowej decyzji właściwy rzeczowo jest zgodnie z art. 17 pkt 3 kpa właściwy minister – w tym przypadku Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Z uwagi na fakt, iż 24 sierpnia 2005r., zmianie uległa treść przepisu art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Minister Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem z dnia 12 października 2006r., przekazał wniosek S. Z. do Prezesa Zakładu. Po przekazaniu akt sprawy wraz z prawomocnym orzeczeniem Sądu decyzją z dnia ...stycznia 2007r., o nr ... Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia ...czerwca 2005r. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił okoliczności powstania zadłużenia i wskazał dodatkowo, że zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.Nr 137, poz. 887 ze zm.) - dalej: "u.s.u.s.", należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie natomiast do art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia - na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Podniósł również, iż w świetle art. 30 powołanej ustawy do należności finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się postanowień art. 28 ustawy dotyczących umarzania należności. Składki finansowane przez ubezpieczonego podlegają szczególnej ochronie prawnej bowiem ich część przekazywana jest do otwartych funduszy emerytalnych. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy organ II instancji nie stwierdził całkowitej nieściągalności, o której mowa we wskazanych przepisach prawa. Uzasadniając powyższe stwierdził, iż wnioskodawca posiada majątek w postaci nieruchomości zabudowanej budynkiem gospodarczo-warsztatowym położonej w P. [...], a należności z tytułu składek zostały zabezpieczone wpisem hipoteki na opisanej nieruchomości i nie ulegają przedawnieniu. Powołał również fakt prowadzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. postępowania egzekucyjnego z tytułu należności składkowych, w stosunku do których nie została stwierdzona nieściągalność. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (w imieniu którego działa Prezes ZUS) ustalił ponadto, iż świadczenie rentowe S. Z. w wysokości ... zł brutto jest potrącane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. na bieżące i zaległe należności alimentacyjne w wysokości ...zł, zaś żona wnioskodawcy prowadzi działalność gospodarczą i pobiera świadczenie emerytalne w wysokości ... zł brutto. W dniu ...listopada 2004r. została zawarta małżeńska umowa majątkowa pomiędzy małżonkami Z. Odnosząc się do stanu zdrowia wnioskodawcy organ powołał wypis orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia ...r.. z którego wynika, iż wnioskodawca uznany został za częściowo i trwale niezdolnego do pracy. Za wiarygodne i udowodnione Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) uznał dowody dotyczące spalenia zakładu [...] wraz z materiałami do wykonywania działalności gospodarczej dłużnika o łącznej wartości ... zł., co miało miejsce w 2000r. W końcowej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ odwoławczy potwierdził niekorzystną sytuację życiową S. Z. spowodowaną stanem jego zdrowia, niską kwotą uzyskiwanego świadczenia rentowego, ale podjęcie decyzji w zakresie umorzenia należności z tytułu składek byłoby zdaniem organu przedwczesne, z uwagi na opisane wyżej okoliczności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. Z. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, kosztów upomnienia oraz odsetek liczonych na dzień ...04.2005r. W uzasadnieniu swojej skargi stwierdził, iż w jego sytuacji ma zastosowanie przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a całkowita nieściągalność jego zdaniem istnieje z powodu ciężkiej sytuacji majątkowej na skutek zdarzeń losowych takich jak wypadek przy pracy z ...r. (ciężkie oparzenie ciała, którego skutki odczuwa do chwili obecnej) i pożar zakładu [...], w którym prowadził działalność gospodarczą. Zdarzenia losowe były przyczyną pogorszenia się jego zdrowia, w tym także schorzeń sercowych. Popadł w ogromny niedostatek i postępujące dodatkowe choroby, a przede wszystkim w depresję lękową. Oświadczył, iż po potrąceniu bieżących i zaległych świadczeń alimentacyjnych jego renta chorobowa wynosi 229 zł miesięcznie, oraz że korzysta z pomocy Opieki Społecznej. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji z dnia ...stycznia 2007r. Do protokołu rozprawy z dnia ...października 2007r. skarżący S. Z. oświadczył, iż w maju 2007r. dostał udaru mózgu i stan jego zdrowia pogarsza się, na dowód czego przy piśmie z dnia ...10.2007r. złożył zaświadczenie lekarskie. Jego żona prowadzi działalność gospodarczą, ale sam u żony nie pracuje z uwagi na stan swojego zdrowia. Prowadzi ponadto oddzielne gospodarstwo domowe od 2004r. przy ul. G. w P. zaś żona (z którą pozostaje w faktycznej separacji) mieszka w mieszkaniu komunalnym przy ul. W. w P. Dom jego nie posiada fundamentów, jest w bardzo złym stanie technicznym i nie nadaje się do użytku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej – p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przy czym kontrola ta obejmuje stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji. Stwierdzić należy, że powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu złożona w niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (dowodowego), które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się do powyższego Sąd miał na uwadze okoliczność dotyczącą sytuacji życiowej oraz majątkowej skarżącego, która mimo dokonania stosownych ustaleń przez organ nie została dostatecznie wyjaśniona przed wydaniem zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd zauważa, że mimo obszerności decyzji, zgromadzenia wielu dowodów i ich oceny przez organ, nie wyjaśnił on okoliczności pozostawania skarżącego w rozdzielności majątkowej ze swoją żoną, oddzielnego miejsca zamieszkania małżonków oraz tego czy w związku z tym istnieje wzajemna pomoc pomiędzy nimi. Zdaniem Sądu organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję nie przeprowadził wystarczającego w tym zakresie postępowania wyjaśniającego, obrazującego sytuację życiową S. Z. , czym naruszył przepis art. 7 i art. 77 Kpa, bowiem nie ustalił powodu rozłąki małżonków, relacji pomiędzy nimi oraz wpływu stanu zdrowia w jakim skarżący się znajduje m.in. po wypadku przy pracy, na jego ewentualne możliwości zarobkowe. Analiza powyższych okoliczności może wykazać, czy skarżący prowadzi dobrowolnie własne gospodarstwo domowe, czy powodem rozstania z żoną jest inna, niewyjaśniona przez organ okoliczność. Ustalenie dopiero tego faktu umożliwi Prezesowi ZUS (działającemu w imieniu organu) wykazanie rzeczywistych możliwości finansowych skarżącego, bowiem istnieje ewentualność, że z renty jaką skarżący otrzymuje (po dokonaniu przez Komornika Sądowego potrąceń na świadczenia alimentacyjne w wysokości ok. ...zł oraz na egzekucję składek w wysokości ... zł) tj. z ok. ... zł oraz z czasowej pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. (o którą się ubiegał), samodzielnie ponosi wydatki na swoje utrzymanie, a dodatkowo z uwagi na swój stan zdrowia, pokrywa koszty związane z zakupem leków. Tym samym nie jest pewne, a raczej jest to wątpliwe czy środki jakie otrzymuje, są wystarczające do zaspokajania jego niezbędnych potrzeb życiowych. Zwrócić należy również uwagę na fakt zawarcia pomiędzy skarżącym i jego żoną umowy ustanawiającej ustrój rozdzielności majątkowej, która obowiązuje od dnia jej zawarcia tj. od ...2004r., której istoty organ nie wyjaśnił jak również nie wyjaśnił skutków prawnych jakie z tej umowy odnoszą się do pozycji skarżącego (dłużnika), na przyszłość. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, po ustaleniu powyższych okoliczności i po dokonaniu wszechstronnej oceny zebranych w sprawie dowodów, organ winien ponownie zwrócić uwagę na ewentualną możliwość umorzenia w całości lub w części zobowiązań wobec ZUS w oparciu o przesłanki zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Również wskazane przez skarżącego do protokołu rozprawy w dniu ...10.2007r. oświadczenia stanowią nowe okoliczności, które organ odwoławczy winien uwzględnić przy wydawaniu ostatecznej decyzji w przedmiocie umorzenia składek ubezpieczeniowych. Zdaniem Sądu przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego we wskazanym zakresie może dostarczyć Prezesowi ZUS potrzebnych informacji i przedstawi rzeczywistą sytuację życiową i majątkową skarżącego, która powinna być ponownie poddana ocenie (rozstrzygnięciu) mieszczącej się w ramach uznania administracyjnego – na datę rozstrzygania w sprawie. Z tych względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja naruszała przepisy art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.