II SA/Lu 327/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz,, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Referent Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 października 2007 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i posiłków oddala skargę. Wnioskiem z dnia 2 stycznia 2007 r. E. J. wystąpiła o udzielenie pomocy w formie przyznania posiłków w okresie od stycznia do sierpnia 2007 r. oraz w formie zasiłku celowego na częściową opłatę czesnego za studia zaoczne. Decyzją z dnia [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działający z upoważnienia Prezydenta Miasta odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczeń na wskazane cele. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, iż strona kwalifikuje się do udzielenia pomocy, gdyż nie przekracza obowiązującego kryterium dochodowego. Jednakże organ odmawiając jej przyznania świadczeń powołał się na treść art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Jak ustalił organ E. J. studiując zaocznie na prywatnej uczelni, odmawia podjęcia działań na rzecz poszukiwania pracy, co przejawia się odmową zarejestrowania się w urzędzie pracy jako osoby bezrobotnej. Ponadto pomoc społeczna ma za cel umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz pomoc w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. W ocenie organu zarówno postawa strony w zakresie poszukiwania zatrudnienia jak również cel na jaki miałaby zostać udzielona pomoc wskazują, iż pomoc ta nie mogła zostać udzielona. Organ również wskazał, iż stronie został przyznany zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności w styczniu i lutym 2007 r. Od decyzji powyższej odwołała się E. J. podnosząc, że decyzja została wydana w oparciu o nieprawdziwe fakty. Wskazała, iż w styczniu i lutym odwiedziła i przeprowadziła rozmowy z pięcioma pracodawcami na terenie Puław i Lublina, jednak ze względu na barierę ograniczającą jej pełną gotowość do pracy od poniedziałku do soboty, a nawet w niedziele i święta uniemożliwiło jej to podjęcie pracy. Nadal czyni starania w poszukiwaniu pracy wykonywanej od poniedziałku do czwartku. Ponadto wskazała na trudną sytuację materialną rodziny i niezrozumiały brak pomocy organów we wspieraniu jej w zakresie dalszego kształcenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze - po rozpatrzeniu odwołania - decyzją z dnia [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy zaznaczył, że wydana decyzja zgodna jest z prawem i ustalonym stanem faktycznym. Wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 19 stycznia 2007 r. jednoznacznie wskazuje, że strona nie zarejestruje się w urzędzie pracy, ponieważ brak jej czasu. Ze złożonego oświadczenia wynika, że nie jest w pełni gotowa do podjęcia pracy, gdyż studiuje. Zdaniem Kolegium studiowanie w systemie niestacjonarnym nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia, a z pewnością nie może być barierą uniemożliwiającą samo poszukiwanie pracy. Rejestracja w urzędzie pracy nie gwarantuje otrzymania pracy, lecz zwiększa szanse jej otrzymania. Ponadto urząd pracy zajmuje się również wyszukiwaniem pracy wykonywanej w niepełnym wymiarze czasu pracy, co nie kolidowałoby na pewno z podjętymi studiami. Organ odwoławczy poddał też w wątpliwość twierdzenia strony, iż odbywała ona rozmowy kwalifikacyjne. W tym względzie organ powołał się na oświadczenie strony w którym wprost podaje, iż nie jest w pełni gotowa do podjęcia pracy. Zdaniem Kolegium niezarejstrowanie się przez stronę we właściwym urzędzie pracy świadczy o braku współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej strony. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożyła E. J.. Skarżąca powtarzając zarzuty odwołania podkreśliła, że wielokrotnie odwiedzała Urzędy Pracy w Lublinie i Puławach, jednak z powodu studiów w piątki, soboty i niedziele pracodawcy rezygnowali z jej osoby. Dowodem na to jest zaświadczenie złożone w MOPS [...] z PUP w Puławach, że od grudnia 2006 r. do marca 2007 r. nie było dla niej ofert pracy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto dodało, iż nie jest uzasadnioną przyczyną niezarejestrowania się w urzędzie pracy podnoszona okoliczność, iż urząd nie dysponował w określonym czasie ofertami pracy dla niej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tych rozstrzygnięć. Sąd administracyjny nie ocenia decyzji organu pod kątem jej słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga E. J. nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. Zarówno bowiem zaskarżona decyzja z dnia [...], jak i utrzymana nią w mocy decyzja z dnia [..]. odmawiająca przyznania pomocy skarżącej w formie zasiłku celowego i posiłków nie naruszają prawa materialnego tj. przepisów zawartych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) - zwanej dalej "ustawą", jak również przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w stopniu mogącym mieć wpływ na ostateczny wynik sprawy. Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej uregulowane zostały w przywołanej powyżej ustawie o pomocy społecznej, której to przepisy stanowią wyłączne kryteria przyznawania pomocy. W świetle przepisów art. 2 i 3 tej ustawy celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy). Powyższą regulację należy rozumieć w ten sposób, że odpowiednie instytucje powołane do tego mają za cel udzielanie potrzebującym pomocy, a nie otaczanie ich stałą opieką i to jeszcze w takim rozmiarze, o jaki wnioskują. Pomoc społeczna przysługuje wyłącznie przy spełnieniu dwóch przesłanek tj. wystąpieniu trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia. Państwo udziela pomocy w ostateczności, tj. po wyczerpaniu przez osobę i rodzinę własnych uprawnień, środków, zasobów i możliwości. Ma to swój wyraz w podstawowej zasadzie systemu pomocy społecznej jaką jest zasada pomocniczości, która oznacza, że organy pomocy społecznej nie mają obowiązku uczestniczyć w ponoszeniu całości kosztów utrzymania strony wnioskującej o pomoc. Celem takiej regulacji jest zapobieganie swoistemu rozdawnictwu świadczeń i wpływanie na świadomość klientów pomocy społecznej i uświadamianie ich, by starali się samodzielnie pokonywać życiowe trudności, a pomoc społeczną traktowali jako przejściowe źródło wsparcia, a nie stałe źródło dochodu. Kryteria szczególne odnośnie przyznawania pomocy w zakresie dożywiana zawiera ustawa z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.). W przedmiotowej sprawie skarżąca wnosiła o przyznanie jej pomocy w formie posiłków od stycznia do sierpnia 2007 r. oraz zasiłku celowego na częściową opłatę czesnego za studia zaoczne, a więc zarówno o pomoc określoną w wyżej przywołanej ustawie, jak i o pomoc opisaną w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu ( ust. 2). Zatem wniosek skarżącej o przyznanie pomocy na opłatę czesnego nie mieści się nie tylko w katalogu zasiłków celowych, ale również w katalogu świadczeń społecznych w ogólności, gdyż bez wątpienia nie jest niezbędną potrzebą bytową umożliwiająca jej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Ponadto omówienia wymaga zarzut błędnego przyjęcia przez organy, iż skarżąca nie wykorzystuje własnych możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. W ocenie Sądu organy właściwie uznały fakt odmowy zarejestrowania się skarżącej w urzędzie pracy, za zdarzenie wskazujące na brak dążenia do podjęcia pracy. Za gołosłowne i bezpodstawne należy uznać twierdzenia skarżącej, iż w styczniu i lutym przeprowadziła rozmowy z pięcioma pracodawcami. W aktach sprawy brak również zaświadczenia Urzędu Pracy w Puławach, że od grudnia 2006 r. do marca 2007 r. nie było dla niej ofert pracy. Zadania państwa w zakresie promocji zatrudnienia, łagodzenia skutków bezrobocia, aktywizacji zawodowej i pomocy w poszukiwaniu pracy reguluje ustawa z dnia z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.). Ustawa ta zawiera między innymi definicję legalną "osoby poszukującej pracę". Zgodnie z tą definicją osobą poszukującą pracy jest osoba niezatrudniona, (...), poszukująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz osoba zatrudniona zgłaszająca zamiar i gotowość podjęcia innej pracy zarobkowej lub zatrudnienia w wyższym wymiarze czasu pracy, dodatkowego albo innego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy. Mając powyższą definicję na uwadze oraz złożone do akt oświadczenia strony nie można uznać skarżącej za osobę poszukującą zatrudnienia, a zatem zmierzającą własnym działaniem do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Jedynie rejestrując się w urzędzie pracy osoba wyraża gotowość i chęć podjęcia zatrudnienia. Rejestracja w urzędzie pracy i uzyskanie statusu bezrobotnego nie uniemożliwia w żaden sposób poszukiwania pracy na własną rękę, lecz zwiększa szansę jej znalezienia i podjęcia. Ponadto urzędy pracy dysponują szerokim wachlarzem instytucji służących szeroko pojętej aktywizacji zawodowej. Są to m. in. poradnictwo zawodowe i informacja zawodowa, organizacja szkoleń, informowanie bezrobotnych i poszukujących pracy o aktualnej sytuacji i przewidywanych zmianach na lokalnym rynku pracy, inicjowanie i organizowanie kontaktów bezrobotnych i poszukujących pracy z pracodawcami oraz informowanie bezrobotnych o przysługujących im prawach i obowiązkach. Podsumowując należy podkreślić, iż celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Dlatego też osoba, która wnosi o przyznanie jej pieniędzy publicznych – w postaci np. zasiłków celowych – na zaspokojenie własnych potrzeb ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli tego obowiązku nie wykona lub wykona go nienależycie, to braknie podstawowej przesłanki udzielenia pomocy społecznej. Przesłanka ta jest spełniona dopiero wówczas, gdy osoba ta nie jest w stanie (z uwagi na chorobę, bezradność lub inne przyczyny) skorzystać z własnych uprawnień, zasobów i możliwości. W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, gdyż zarówno argumenty skarżącej, jak i analiza akt sprawy nie ujawniły wad tego rodzaju, że mogłyby one mieć wpływ na podjęte rozstrzygnięcie. Wydając zaskarżoną decyzję, organ administracji publicznej, działając na podstawie przepisów prawa, prawidłowo ustalił stan faktyczny w oparciu o zebrany materiał dowodowy, a wnioski, które wyprowadził z zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie wykraczają poza swobodną ocenę dowodów, a więc nie stanowią naruszenia prawa. Podsumowując, kontrolowana decyzja stanowi konsekwencję właściwego zastosowania obowiązujących przepisów prawa. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.