II FSK 1148/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędziowie NSA: Stanisław Bogucki, Włodzimierz Kubiak (sprawozdawca), Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 12 października 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 kwietnia 2006 r. sygn. akt I SA/Gd 387/04 w sprawie ze skargi Z. Oddział w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 4 maja 2004 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, 2) zasądza od Z. Oddział w G. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w G. kwotę 220 (dwieście dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. II FSK 1148/06 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2006 r., sygn. akt I SA/Gd 387/04, w sprawie ze skargi Z. Oddział w G., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 4 maja 2004 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanej spółki "R. – T." Sp. z o. o. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela Z. Oddział w G. – Inspektorat w K. Postanowieniem z dnia 2 marca 2004 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. ustalił wierzycielowi – na podstawie art. 64 § 1 pkt 4, § 6, § 9 i § 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 24, poz. 151 ze zm.) - kwotę kosztów postępowania egzekucyjnego, w tym opłaty manipulacyjnej, z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. W zażaleniu zarzucono, że organ egzekucyjny nie miał podstaw do obciążenia wierzyciela opłatą manipulacyjną, ponieważ nie zastosował żadnego środka egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej w G. postanowieniem z dnia 4 maja 2004 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Stwierdził, że ustawodawca nie uzależnił naliczenia opłaty manipulacyjnej od skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego, o którym mowa w art. 1a pkt 12 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a obowiązek jej uiszczenia ustalił na moment doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Wobec tego nie można się zgodzić z twierdzeniem wierzyciela, że organ egzekucyjny nie miał podstaw do obciążenia go opłatą manipulacyjną. W skardze do sądu administracyjnego Z. Oddział w G. zażądał uchylenia powyższego postanowienia, wskazując na naruszenie art. 64 § 6 i § 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skarżący zwrócił uwagę, że w § 6 cytowanego artykułu ustawodawca w odniesieniu do opłaty manipulacyjnej stwierdza, iż pobiera się ją z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane z zastosowaniem środków egzekucyjnych. W jego ocenie, czynność doręczenia odpisu tytułu wykonawczego powodująca – zgodnie z § 10 art. 64 ustawy - powstanie obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej musi wystąpić łącznie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Skoro czynności te nie wystąpiły razem, obciążenie wierzyciela opłatą manipulacyjną nie znajduje w tym przypadku prawnego uzasadnienia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w G. wywodził, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie uzależnia naliczenia opłaty manipulacyjnej od skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego, o którym mowa w art. 1a pkt 12 tejże ustawy, a obowiązek jej uiszczania ustala na moment doręczenia tytułu wykonawczego. Zdaniem organu, prezentowane stanowisko znajduje oparcie w treści art. 64 § 8 powołanej ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w motywach rozstrzygnięcia podniósł, że obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej, stanowiącej jeden z elementów kosztów egzekucyjnych, powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art. 64 § 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Za spisanie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej oraz opłat egzekucyjnych wraz z wydatkami egzekucyjnymi powstaje natomiast z chwilą podpisania protokołu przez poborcę skarbowego lub innego upoważnionego pracownika oraz przez zobowiązanego lub świadka przywołanego do tej czynności. Sąd podkreślił, że poza sporem w sprawie pozostaje fakt prawidłowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego przeciwko zobowiązanej spółce i doręczenia jej w dniu 4 lipca oraz 3 września 2002 r. właściwych tytułów egzekucyjnych, jak również okoliczność spisania protokołu o stanie majątkowym zobowiązanej. Następnie postanowieniem z dnia 29 grudnia 2003 r. postępowanie egzekucyjne zostało umorzone na podstawie art. 59 § 1 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ocenie składu orzekającego, treść art. 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji powinna być odczytywana z uwzględnieniem art. 7 tej ustawy, w myśl którego organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a pośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Sąd zwrócił następnie uwagę, że ustawodawca nie wyjaśnił, co należy rozumieć pod pojęciem – opłaty manipulacyjnej i czynności manipulacyjnych, definiując w art. 1a cytowanej ustawy jedynie pojęcie czynności egzekucyjnych i środków egzekucyjnych (art. 1a pkt 12). Zdaniem Sądu, nie powinno ulegać wątpliwości, że na gruncie rozpoznanej sprawy organ egzekucyjny nie zastosował żadnego ze środków egzekucyjnych, określonych w art. 1a pkt 12 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, bowiem po doręczeniu tytułów wykonawczych i sporządzeniu protokołu o stanie majątku zobowiązanego, organ egzekucyjny wydał postanowienie o umorzeniu przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Tym samym nie poniósł z tego tytułu żadnych wydatków, o jakich mowa w art. 64 § 6 powołanej ustawy. W tej sytuacji nieuzasadnione było dochodzenie przez organ egzekucyjny opłaty manipulacyjnej, która w stosunku czasowym do dnia zastosowania środka egzekucyjnego i poniesienia wydatków z nim związanych ma charakter następczy a nie uprzedni. Na potwierdzenie prezentowanego stanowiska skład orzekający powołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 1998 r. (sygn. akt I SA/Lu 670/97, LEX nr 35975). W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Dyrektor Izby Skarbowej w G. wniósł o uchylenie orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku oraz zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa prawnego. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: 1/ naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 64 § 6, § 9 pkt 11, art. 64 § 10 w związku z art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji polegającą na przyjęciu, że obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej nie powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego oraz, że czynność egzekucyjna doręczenia odpisu tytułu wykonawczego i spisania protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego nie jest czynnością egzekucyjną związaną ze stosowaniem środków egzekucyjnych, a w konsekwencji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), 2/ naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 64 § 9 pkt 11 i art. 64 § 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, polegające na dokonaniu przez Sąd błędnej oceny działania organu egzekucyjnego w postępowaniu egzekucyjnym poprzez uznanie, że dokonane czynności egzekucyjne nie uprawniały w rozpatrywanej sprawie do pobrania od wierzyciela opłaty manipulacyjnej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że ustawodawca w sposób bezsporny ustalił obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej, określając moment powstania tego obowiązku na chwilę doręczenia odpisu tytułu wykonawczego oraz podpisania protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego (art. 64 § 9 pkt 11 i § 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). W ocenie organu, wymienione czynności (doręczenie odpisu tytułu wykonawczego; spisanie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego) należą do katalogu czynności egzekucyjnych w rozumieniu art. 1a pkt 2 powołanej ustawy, podejmowanych w celu zastosowania środka egzekucyjnego. Zatem wystarczającym dowodem uzasadniającym pobranie opłaty manipulacyjnej jest doręczony odpis tytułu wykonawczego, a nie - jak twierdzi Sąd - skuteczne zastosowanie środka egzekucyjnego wskazanego w art. 1a pkt 12 ustawy. Dyrektor Izby Skarbowej w G. podniósł również, że teza powołanego przez Sąd wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 1998 r. jest nieaktualna, gdyż dotyczy odmiennego stanu prawnego, obowiązującego przed nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 125, poz. 1368). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem sporu pomiędzy dyrektorem Izby Skarbowej w G. a Z. Oddział w G. była opłata manipulacyjna związana ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Dlatego też organ wnoszący skargę kasacyjną oparł ją na zarzutach naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 64 § 6, § 9 pkt 11, art. 64 § 10 w związku z art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz wskazanych w skardze przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jak wynika z treści art. 64 § 6 zdanie pierwsze wskazanej wyżej ustawy organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Natomiast obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej, zgodnie z treścią art. art. 64 § 10 ustawy, powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Stosownie jednak do przepisu art. 64c § 4 ustawy, to wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4a-4c oraz art. 64e § 4a ustawy. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny doręczył zobowiązanemu tytuł wykonawczy oraz spisał protokół o jego stanie majątkowym. Okoliczności te nie są przez żadną ze stron kwestionowane. W związku z tym należy stwierdzić, że na podstawie art. 64 § 9 pkt 11 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji obowiązek uiszczenia opłat, o których mowa w § 1 i 6, powstaje z chwilą podpisania protokołu przez poborcę skarbowego lub innego upoważnionego pracownika oraz przez zobowiązanego lub świadka przywołanego do tej czynności. Przepis ten zatem nie uzależnia, jak słusznie podnosi autor skargi kasacyjnej, naliczenia opłaty manipulacyjnej od skutecznego zastosowanie środka egzekucyjnego wskazanego w art. 1a pkt. 12 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skoro bezsporna w rozpoznanej sprawie jest okoliczność doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego oraz spisania protokołu o stanie majątkowym, to tym samym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, istnieją przesłanki, które umożliwiają pobór opłat manipulacyjnych na podstawie art. 64 § 6 w związku z art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zasadnie zatem zarzuca autor skargi kasacyjnej, że dokonując analizy powyższych przepisów, Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę treści art. 1a pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jak wynika bowiem z tego przepisu przez czynności egzekucyjne rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W związku z tym czynności polegające na doręczeniu zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, jak i spisaniu protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego mieszczą się w katalogu czynności egzekucyjnych. Taką wykładnię potwierdzają przepisy art. 64 § 6, § 9 pkt 11 i § 10 ustawy. Skoro organ egzekucyjny faktycznie dokonał wymienionych czynności, to wierzyciel obowiązany jest do pokrycia opłaty manipulacyjnej wówczas, gdy nie może być ona ściągnięta od zobowiązanego. Nie można więc podzielić też poglądu Sądu pierwszej instancji, że obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje przy spełnieniu warunku, o jakim mowa w art. 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, to jest gdy organ egzekucyjny poniósł wydatki związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Taka wykładnia stoi w sprzeczności z treścią art. 64 § 9 pkt 11 i § 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który nie uzależnia obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej od poniesienia przez organ wydatków z omawianego tytułu. Jedynym warunkiem powstania tego obowiązku jest bowiem doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, co też w niniejszej sprawie nastąpiło. Analogicznie należy potraktować czynność polegającą na spisaniu protokołu. Jego podpisanie przez poborcę skarbowego lub innego upoważnionego pracownika oraz przez zobowiązanego lub świadka przywołanego do tej czynności powoduje, że powstaje prawo organu egzekucyjnego do poboru opłaty manipulacyjnej, przewidzianej w art. 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przedstawiona wyżej ocena prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni przepisów prawa materialnego, skutkuje także uwzględnieniem zarzutu dotyczącego naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 64 § 9 pkt 11 i § 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Natomiast zarzutu naruszenia art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie można uznać za usprawiedliwiony wobec braku jego uzasadnienia w skardze kasacyjnej. Z tych przyczyn, na podstawie art. 185 § 1 oraz art. 209 w związku z art. 203 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.