II FSK 1147/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędziowie NSA: Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Włodzimierz Kubiak, Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 12 października 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 kwietnia 2006 r. sygn. akt I SA/Gd 385/04 w sprawie ze skargi Z. Oddział w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 4 maja 2004 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, 2) zasądza od Z. Oddział w G. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w G. kwotę 220 (dwieście dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2006 r., sygn. I SA/Gd 382/04, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżone przez Z. Oddział w G. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 4 maja 2004 r., nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 2 marca 2004 r. w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego. 2. Rozstrzygniecie to zapadło w następującym przyjętym przez Sąd I instancji stanie faktycznym: Postanowieniem z dnia 2 marca 2004 r., wydanym m.in. na podstawie art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6, 9 i 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm., cyt. dalej: u.p.e.a.), organ I instancji ustalił Oddziałowi w G. Z. kwotę kosztów postępowania egzekucyjnego, w tym kwotę 61,11 zł opłaty manipulacyjnej z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Koszty te związane były z prowadzonym przez organ postępowaniem egzekucyjnym w oparciu o tytuły wykonawcze nr [...], wystawione przez Z. Po rozpoznaniu zażalenia złożonego przez Z., organ odwoławczy utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy, wskazując, że w rozpatrywanej sprawie postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego na rzecz Z. prowadzone było na podstawie wymienionych tytułów wykonawczych i następnie zostało umorzone przez organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 29 grudnia 2003 r. W odniesieniu do przedmiotowych tytułów wykonawczych postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte prawidłowo, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, a odpisy tytułów wykonawczych doręczone zostały zobowiązanemu w dniu 27 maja 2002 r. W toku postępowania egzekucyjnego w dniu 27 maja 2002 r. sporządzony został protokół o stanie majątkowym zobowiązanego odnoszący się do całego postępowania. Zdaniem organu odwoławczego, spełnione zostały w związku z tym przesłanki z art. 64 § 6, § 9 pkt 11 i § 10 u.p.e.a., organ egzekucyjny zasadnie zaś obciążył wierzyciela opłatą manipulacyjną. 3. W skardze do WSA w Gdańsku Oddział w G. Z. zarzucił naruszenie art. 64 § 6 i 10 u.p.e.a., poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Podniesiono również, że czynność doręczenia odpisu tytułu wykonawczego powodująca powstanie obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej musi wystąpić łącznie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Jeśli czynności te nie wystąpiły razem, obciążenie wierzyciela opłatą manipulacyjną w tym przypadku nie znajduje prawnego uzasadnienia. 4. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Sąd I instancji, powołując się na regulację prawną zawartą w art. 64c, art. 64 § 1 i § 6 oraz art. 64a u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2004 r.), wskazał, że w rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny nie zastosował żadnego ze środków egzekucyjnych o jakich mowa w art. 1a pkt 12a u.p.e.a., gdyż po doręczeniu szeregu tytułów wykonawczych i sporządzeniu protokołu o stanie majątku zobowiązanego, organ egzekucyjny wydał postanowienie o umorzeniu przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Tym samym nie poniósł z tego tytułu żadnych wydatków, o jakich mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a. Jeśli organ egzekucyjny nie zastosował żadnego ze środków egzekucyjnych, to należy przyjąć, że nie poniósł z tego tytułu żadnych wydatków, a tym samym nie mógł skutecznie dochodzić (tak scharakteryzowanej przez ustawodawcę) opłaty manipulacyjnej, która w stosunku czasowym do dnia zastosowania środka egzekucyjnego i wydatków z nim związanych jest następcza a nie uprzednia. W sprawie nie dokonano żadnych czynności związanych ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Tym samym organ egzekucyjny nie miał podstawy prawnej i faktycznej do objęcia żądaniem zwrotu kosztów tych wydatków, których faktycznie nie poniósł nie dokonując w.w. czynności. Reasumując, Sąd I instancji wskazał, że (1) warunkiem koniecznym zastosowania dyspozycji art. 64 § 6 u.p.e.a. i pobrania opłaty manipulacyjnej jest uprzednie poniesienie przez organ wydatków związanych z zastosowaniem środków egzekucyjnych; (2) dyspozycja art. 64 § 10 u.p.e.a., określając zdarzenie, od zaistnienia którego powstaje obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej (doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego), stanowi konsekwentne uzupełnienie woli ustawodawcy wyrażonej w art. 64 § 6 u.p.e.a., a to oznacza, że obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje, ale przy spełnieniu warunku o jakim mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., tj. o ile organ egzekucyjny poniósł wydatki związane z czynnościami manipulacyjnymi związanymi ze stosowaniem środków egzekucyjnych. 5. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku, skierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wniósł Dyrektor Izby Skarbowej w G. (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego), zaskarżając ten wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: (1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 64 § 6, § 9 pkt 11, art. 64 § 10 w związku z art. 64c § 4 u.p.e.a., polegającą na przyjęciu, że obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej nie powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego oraz że czynność egzekucyjna doręczenia odpisu tytułu wykonawczego i spisania protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego nie jest czynnością egzekucyjną związaną ze stosowaniem środków egzekucyjnych, a w konsekwencji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., cyt. dalej: P.p.s.a.); (2) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a. w związku z art. 64 § 9 pkt 11 i art. 64 § 10 u.p.e.a., polegające na dokonaniu przez Sąd I instancji błędnej oceny działania organu egzekucyjnego w postępowaniu egzekucyjnym, poprzez uznanie, że dokonane czynności egzekucyjnej nie uprawniały w rozpatrywanej sprawie do pobrania od wierzyciela opłaty manipulacyjnej. Powołując się na powyższe podstawy kasacyjne, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Gdańsku oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadniając skargę kasacyjną podkreślono, że ustawodawca w sposób bezsporny ustalił obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej, określając moment powstania tego obowiązku na chwilę doręczenia odpisu tytułu wykonawczego oraz podpisania protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego (art. 64 § 9 pkt 11 i § 10 u.p.e.a.). Takie czynności, jak doręczenie odpisu tytułu wykonawczego i spisanie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego, należą do katalogu czynności egzekucyjnych w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a., podejmowanych w celu zastosowania środka egzekucyjnego. Wystarczającym dowodem uzasadniającym pobranie opłaty manipulacyjnej jest zatem doręczony odpis tytułu wykonawczego, a nie - jak stwierdził Sąd I instancji - skuteczne zastosowanie środka egzekucyjnego wskazanego w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Podniesiono również, że teza powołanego przez Sąd I instancji wyroku NSA z dnia 3 czerwca 1998 r., sygn. I SA/Lu 670/97, jest nieaktualna, gdyż dotyczy odmiennego stanu prawnego, obowiązującego przed nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 125, poz. 1368). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem sporu pomiędzy Dyrektorem Izby Skarbowej w G. a Z. Oddziałem w G. jest opłata manipulacyjna związana ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Dlatego też strona wnosząca skargę kasacyjną oparła ją na zarzutach naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 64 § 6, § 9 pkt 11, art. 64 § 10 w związku z art. 64c § 4 u.p.e.a. oraz art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a. Wg art. 64 § 6 zdanie 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej, zgodnie z art. 64 § 10 u.p.e.a., powstaje natomiast z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Stosownie jednak do art. 64c § 4 u.p.e.a., to wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4a-4c oraz art. 64e § 4a u.p.e.a. W rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny doręczył zobowiązanemu tytuł wykonawczy oraz spisał protokół o jego stanie majątkowym. Okoliczności te nie są przez żadną ze stron kwestionowane. W związku z tym należy stwierdzić, że na podstawie art. 64 § 9 pkt 11 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłat, o których mowa w § 1 i 6, powstaje z chwilą podpisania protokołu przez poborcę skarbowego lub innego upoważnionego pracownika oraz przez zobowiązanego lub świadka przywołanego do tej czynności. Przepis ten zatem nie uzależnia, jak słusznie podnosi się w skardze kasacyjnej, naliczenia opłaty manipulacyjnej od skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego wskazanego w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Jeśli w rozpoznanej sprawie okoliczność doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego oraz spisania protokołu o stanie majątkowym jest bezsporna, to tym samym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, istnieją przesłanki, które umożliwiają pobór opłat manipulacyjnych na podstawie art. 64 § 6 w związku z art. 64c § 4 u.p.e.a. Zasadnie zatem zarzuca się w skardze kasacyjnej, że dokonując analizy powyższych przepisów, Sąd I instancji nie wziął pod uwagę art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Wg tego przepisu, przez czynności egzekucyjne rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W związku z tym czynności polegające na doręczeniu zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, jak i spisaniu protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego mieszczą się w katalogu czynności egzekucyjnych. Taką wykładnię potwierdzają przepisy art. 64 § 6, § 9 pkt 11 i § 10 u.p.e.a. Jeśli organ egzekucyjny faktycznie dokonał wymienionych czynności, to wierzyciel obowiązany jest do pokrycia opłaty manipulacyjnej wówczas, gdy nie może być ona ściągnięta od zobowiązanego. Nie można więc podzielić też poglądu Sądu I instancji, że obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje przy spełnieniu warunku, o jakim mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., tj. gdy organ egzekucyjny poniósł wydatki związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Taka wykładnia stoi w sprzeczności z regulacją zawartą w art. 64 § 9 pkt 11 i § 10 u.p.e.a., która nie uzależnia obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej od poniesienia przez organ egzekucyjny wydatków z omawianego tytułu. Jedynym warunkiem powstania tego obowiązku jest bowiem doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, co też w niniejszej sprawie nastąpiło. Analogicznie należy potraktować czynność polegającą na spisaniu protokołu. Jego podpisanie przez poborcę skarbowego lub innego upoważnionego pracownika oraz przez zobowiązanego lub świadka przywołanego do tej czynności powoduje, że powstaje prawo organu egzekucyjnego do poboru opłaty manipulacyjnej, przewidzianej w art. 64 § 6 u.p.e.a. Przedstawiona wyżej ocena prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji wykładni przepisów prawa materialnego, skutkuje także uwzględnieniem zarzutu dotyczącego naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 64 § 9 pkt 11 i § 10 u.p.e.a. Zarzutu naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. nie można natomiast uznać za usprawiedliwiony wobec braku jego uzasadnienia w skardze kasacyjnej. 7. Kierując się przytoczonymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209 w zw. z art. 203 pkt 2 oraz art. 205 § 2 i 3 P.p.s.a.