II FSK 1338/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędziowie NSA: Stanisław Bogucki, Włodzimierz Kubiak, Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 12 października 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 kwietnia 2006 r. sygn. akt I SA/Gd 382/04 w sprawie ze skargi Z. Oddział w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 4 maja 2004 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, 2) zasądza od Z. Oddział w G. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w G. kwotę 220 (dwieście dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2006 r., sygn. akt I SA/Gd 382/04, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżone przez Z. w G. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 4 maja 2004 r., nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 2 marca 2004 r. w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego. 2. Rozstrzygniecie to zapadło w następującym przyjętym przez sąd pierwszej instancji stanie faktycznym: postanowieniem z dnia 2 marca 2004 r., wydanym m.in. na podstawie art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6, 9 i 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968 ze zm., dalej: u.p.e.a.) Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. ustalił Z. kwotę kosztów postępowania egzekucyjnego, w tym kwotę 444,26 zł opłaty manipulacyjnej, z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Koszty te, związane były z prowadzonym przez organ, postępowaniem egzekucyjnym do majątku zobowiązanego M. S. w oparciu o tytuły wykonawcze o numerach [...] – [...] i .[..] – [...] wystawione przez wierzyciela – Z. - Inspektorat w K. W wyniku rozpoznania zażalenia złożonego przez Z., Dyrektor Izby Skarbowej w G. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy wskazując, że w rozpatrywanej sprawie postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego, na rzecz Z. prowadzone było na podstawie wymienionych tytułów wykonawczych i następnie zostało umorzone przez organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 30 grudnia 2003 r. W odniesieniu do przedmiotowych tytułów wykonawczych postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte prawidłowo, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, a odpisy tytułów wykonawczych doręczone zostały zobowiązanemu w dniu 2 czerwca 2002 r., zaś tytułów [...] – [...] w dniu 30 września 2002 r. W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego w dniu 30 września 2002 r. sporządzony został protokół o stanie majątkowym odnoszący się do całości akt sprawy. Zdaniem dyrektora izby skarbowej, w związku z tym, iż spełnione zostały przesłanki art. 64 § 6, § 9 pkt 11 i § 10 u.p.e.a., organ egzekucyjny zasadnie obciążył wierzyciela opłatą manipulacyjną. 3. W skardze do WSA w Gdańsku Z. zarzucił naruszenie art. 64 § 6 i § 10 u.p.e.a. poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Podniesiono również, że czynność doręczenia odpisu tytułu wykonawczego powodująca powstanie obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej musi wystąpić łącznie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Skoro czynności te nie wystąpiły razem, obciążenie wierzyciela opłatą manipulacyjną w tym przypadku nie znajduje prawnego uzasadnienia. 4. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie sąd pierwszej instancji, powołując się na treść art. 64c w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2004 r., art. 64 § 1 i § 6 oraz art. 64a u.p.e.a. wskazał, że w rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny nie zastosował żadnego ze środków egzekucyjnych o jakich mowa w art. 1a pkt 12a u.p.e.a., bowiem po doręczeniu szeregu tytułów wykonawczych i sporządzeniu protokołu o stanie majątku zobowiązanego organ egzekucyjny wydał postanowienie o umorzeniu przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Tym samym nie poniósł z tego tytułu żadnych wydatków, o jakich mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a. Skoro organ egzekucyjny nie. zastosował żadnego ze środków egzekucyjnych, to przyjęto, że nie poniósł z tego tytułu żadnych wydatków, a tym samym nie mógł skutecznie dochodzić, tak scharakteryzowanej przez ustawodawcę, opłaty manipulacyjnej, która w stosunku czasowym do dnia zastosowania środka egzekucyjnego i wydatków z nim związanych jest następcza a nie uprzednia. W sprawie nie dokonano żadnych czynności związanych ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Tym samym organ egzekucyjny nie miał podstawy prawnej i faktycznej do objęcia żądaniem zwrotu kosztów tych wydatków, których faktycznie nie poniósł nie dokonując ww. czynności. Dlatego też zdaniem sądu warunkiem koniecznym zastosowania dyspozycji art. 64 § 6 u.p.e.al i pobrania opłaty manipulacyjnej jest uprzednie poniesienie przez organ wydatków związanych z zastosowaniem środków egzekucyjnych. Ponadto dyspozycja art. 64 § 10 u.p.e.a., określając zdarzenie od zaistnienia którego powstaje obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej (doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego) stanowi konsekwentne uzupełnienie woli ustawodawcy wyrażonej w art. 64 § 6 u.p.e.a., a to oznacza, że obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje ale przy spełnieniu warunku o jakim mowa w art. 64 § 6 u.pe.a. tj. o ile organ egzekucyjny poniósł wydatki związane z czynnościami manipulacyjnymi związanymi ze stosowaniem środków egzekucyjnych. 5. W skardze kasacyjnej zaskarżono powyższe orzeczenie w całości zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 64 § 6, § 9 pkt 11, art.64 § 10 w związku z art.64c § 4 u.p.e.a. polegającą na przyjęciu, że obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej nie powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego oraz, że czynność egzekucyjna doręczenia odpisu tytułu wykonawczego i spisania protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego nie jest czynnością egzekucyjną związaną ze stosowaniem środków egzekucyjnych, a w konsekwencji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Zarzucono także naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art.64 § 9 pkt 11 i art.64 § 10 u.p.e.a., polegające na dokonaniu przez sąd błędnej oceny działania organu egzekucyjnego w postępowaniu egzekucyjnym poprzez uznanie, że dokonane czynności egzekucyjnej nie uprawniały w rozpatrywanej sprawie do pobrania od wierzyciela opłaty manipulacyjnej. W związku z tak postawionymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Gdańsku oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem sporu pomiędzy Dyrektorem Izby Skarbowej w G. a Z. w G. była opłata manipulacyjna związana ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Dlatego też organ wnoszący skargę kasacyjną oparł ją na zarzutach naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 64 § 6, § 9 pkt 11, art. 64 § 10 w związku z art. 64c § 4 u.p.e.a. oraz wskazanych w skardze przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jak wynika z treści art. 64 § 6 zdanie pierwsze u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Natomiast obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej, zgodnie z treścią art. art. 64 § 10 u.p.e.a., powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Stosownie jednak do przepisu art. 64c § 4 u.p.e.a., to wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4a-4c oraz art. 64e § 4a u.p.e.a. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny doręczył zobowiązanemu tytuł wykonawczy oraz spisał protokół o jego stanie majątkowym. Okoliczności te nie są przez żadną ze stron kwestionowane. W związku z tym należy stwierdzić, że na podstawie art. 64 § 9 pkt 11 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłat, o których mowa w § 1 i 6, powstaje z chwilą podpisania protokołu przez poborcę skarbowego lub innego upoważnionego pracownika oraz przez zobowiązanego lub świadka przywołanego do tej czynności. Przepis ten zatem nie uzależnia, jak słusznie podnosi autor skargi kasacyjnej, naliczenia opłaty manipulacyjnej od skutecznego zastosowanie środka egzekucyjnego wskazanego w art. 1a pkt. 12 u.p.e.a. Skoro bezsporna w rozpoznanej sprawie jest okoliczność doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego oraz spisania protokołu o stanie majątkowym, to tym samym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, istnieją przesłanki, które umożliwiają pobór opłat manipulacyjnych na podstawie art. 64 § 6 w związku z art. 64c § 4 u.p.e.a. Zasadnie zatem zarzuca autor skargi kasacyjnej, że dokonując analizy powyższych przepisów, sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę treści art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Jak wynika bowiem z tego przepisu przez czynności egzekucyjne rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W związku z tym czynności polegające na doręczeniu zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, jak i spisaniu protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego mieszczą się w katalogu czynności egzekucyjnych. Taką wykładnię potwierdzają przepisy art. 64 § 6, § 9 pkt 11 i § 10 u.p.e.a. Skoro organ egzekucyjny faktycznie dokonał wymienionych czynności, to wierzyciel obowiązany jest do pokrycia opłaty manipulacyjnej wówczas, gdy nie może być ona ściągnięta od zobowiązanego. Nie można więc podzielić też poglądu sądu pierwszej instancji, że obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje przy spełnieniu warunku, o jakim mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., to jest gdy organ egzekucyjny poniósł wydatki związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Taka wykładnia stoi w sprzeczności z treścią art. 64 § 9 pkt 11 i § 10 u.p.e.a., który nie uzależnia obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej od poniesienia przez organ wydatków z omawianego tytułu. Jedynym warunkiem powstania tego obowiązku jest bowiem doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, co też w niniejszej sprawie nastąpiło. Analogicznie należy potraktować czynność polegającą na spisaniu protokołu. Jego podpisanie przez poborcę skarbowego lub innego upoważnionego pracownika oraz przez zobowiązanego lub świadka przywołanego do tej czynności powoduje, że powstaje prawo organu egzekucyjnego do poboru opłaty manipulacyjnej, przewidzianej w art. 64 § 6 u.p.e.a. Przedstawiona wyżej ocena prawidłowości dokonanej przez sąd pierwszej instancji wykładni przepisów prawa materialnego, skutkuje także uwzględnieniem zarzutu dotyczącego naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 64 § 9 pkt 11 i § 10 u.p.e.a. Natomiast zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie można uznać za usprawiedliwiony wobec braku jego uzasadnienia w skardze kasacyjnej. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 185 § 1 i 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego sąd orzekł na podstawie art. 209 w zw. z art. 203 pkt 2 oraz art. 205 § 2 i 3 p.p.s.a. w zw. z § 6 pkt. 1 w zw. z § 14 ust. 2 pkt. 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.)