II FZ 665/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 października 2007 r. sygn. akt I SA/Rz 718/06 w zakresie odmowy zmiany postanowienia w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 4 września 2006 r. nr (...) w przedmiocie podatku od środków transportowych za 2005 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 października 2007 r., sygn. akt: I SA/Rz 718/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił zmiany postanowienia z dnia 2 kwietnia 2007 r., sygn. akt: SA/Rz 718/06, odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi K. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 września 2006 r. Nr (...), w przedmiocie podatków od środków transportowych za 2005 r. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że wnioskiem z dnia 18 września 2007 r. skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że po wydaniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2007 r., sygn. akt: II FZ 413/07, oddalającego zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 2 kwietnia 2007 r. jego sytuacja finansowa uległa pogorszeniu. W szczególności jej pogorszenie wynikało z faktu wydania przez Sąd Okręgowy w Krakowie oraz Sąd Okręgowy w Dębicy niekorzystnych dla niego rozstrzygnięć (wyrok z dnia 10 lipca 2007r. sygn. akt: I C 1121/02, postanowienie z dnia 14 czerwca 2007r., sygn. akt: I C 1121/02 oraz wyrok z dnia 21 marca 2007 r., sygn. akt: I C 122/05). Natomiast w złożonym na wezwanie Sądu urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (data wpływu do urzędu: 11 października 2007 r.) skarżący podał m.in., że źródłem jego dochodów jest emerytura w wysokości 1606,76 zł (brutto) miesięcznie oraz że posiada majątek składający się z - domu jednorodzinnego, w którym zamieszkuje była żona wraz z dziećmi oraz działki położonej w Niepołomicach o powierzchni 35,5a, (zlicytowana). W piśmie załączonym do wniosku podał, że środki którymi dysponuje przeznacza na ochronę zlicytowanej nieruchomości, ubranie, ogrzewanie, wodę, wywóz śmieci. Z tego też względu nie może ponieść kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że ze względu na fakt, że jest to drugi wniosek w sprawie przyznania prawa pomocy prawomocnie zakończonej postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2007 r. należy go rozpoznać w oparciu o przepis art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. - który stanowi podstawę do zmiany bądź uchylenia postanowienia niekończącego postępowania wskutek zmiany okoliczności sprawy. Odmawiając zmiany postanowienia z dnia 2 kwietnia 2007 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zasądzenie od skarżącego 3.600 zł i 3.615 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego nie może być uznane za zmianę okoliczności sprawy uzasadniającą zmianę tego postanowienia. Postępowanie odnośnie przyznania prawa pomocy toczy się bowiem od grudnia 2006 r., co przy uwzględnieniu dochodu osiągniętego przez skarżącego pozwala uznać, iż miał on w tym czasie możliwość zgromadzenia stosownych środków na uiszczenie wpisu. W zażaleniu na postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 15 października 2007 r. wniesiono o wyłączenie z postępowania Sędziego WSA B. S. w trybie art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a., stwierdzenie nieważności postępowania, uchylenie w całości postanowienia oraz nadanie biegu wnioskowi o przydzielenie pomocy prawnej z dnia 11 października 2007 r. przez zwolnienie od kosztów i przyznanie adwokata. W uzasadnieniu zażalenia stwierdzono, że przyczyną nieważności postępowania zakończonego zaskarżonym postanowieniem było wydanie tego postanowienia przez Sędziego podlegającego wyłączeniu z mocy ustawy stosownie do treści art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. ze względu na orzekanie przez niego w sprawie przyznania prawa pomocy (postanowienie z dnia 2 kwietnia 2007 r. omyłkowo wskazane jako postanowienie z dnia 26 marca 2007 r.). W dalszej części uzasadnienia skarżący wskazał, że posiadany przez niego majątek jest przedmiotem egzekucji administracyjnej, a więc nie przynosi dochodu oraz nie może być spieniężony. Ponadto zwrócił uwagę, że suma wszystkich opłat, jakie jest zobowiązany ponieść w jego sześciu sprawach toczących się przed Sądem administracyjnym pierwszej instancji wynosi 600 zł, co stanowi połowę miesięcznych świadczeń emerytalnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie pozbawione jest uzasadnionych podstaw. W świetle art. 165 p.p.s.a. postanowienia nie kończące postępowania mogą być uchylane bądź zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia (por. T. Ereciński: K.p.c. III , s. 661.) W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podniesione przez skarżącego zmiany w okolicznościach faktycznych, polegające na zasądzeniu od niego przez Sądy Okręgowe kwoty 3.600 zł i 3.615 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego nie uzasadniają - jak słusznie uznał Sąd pierwszej instancji - zmiany postanowienia z dnia 2 kwietnia 2007 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oznacza przerzucenie tego obowiązku na ogół obywateli, dlatego też prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, a preferowanie innych zobowiązań nie może stanowić okoliczności przemawiającej za przyznaniem prawa pomocy. Odnosząc się do zarzutu nieważności postępowania na skutek rozpoznawania sprawy przez sędziego podlegającego wyłączeniu z mocy ustawy na podstawie art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że jest on pozbawiony uzasadnionych podstaw. W świetle tego przepisu sędzia jest wyłączony w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przy takim sformułowaniu tego przepisu istotne jest znaczenie pojęcia "sprawy". Jego zdaniem należy je traktować jako sprawę sądowoadministracyjną w rozumieniu art. 1 p.p.s.a., a więc sprawę w znaczeniu materialnoprawnym. W przypadku zaskarżenia do sądu wojewódzkiego decyzji administracyjnej sprawą - przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego - niejako za jej pośrednictwem - staje się ta sama sprawa, która została w decyzji rozstrzygnięta. Należy przy tym zwrócić uwagę, że ustawodawca wiąże wyłączenie sędziego z tak rozumianej sprawy z udziałem jego w wydaniu zaskarżonego orzeczenia. Nie chodzi zatem o każde orzeczenie wydane przez danego sędziego w sprawie, ale właśnie o orzeczenie zaskarżone, czyli orzeczenie od którego wniesiono środek zaskarżenia. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że sędzia, który wydał postanowienie z dnia 2 kwietnia 2007 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy nie jest wyłączony ze sprawy na podstawie art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. na skutek wniesienia ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego jest on uprawniony do orzekania o zmianie bądź uchyleniu tego postanowienia w oparciu o przepis art. 165 p.p.s.a. Postępowanie w tym przedmiocie nie toczy się bowiem na skutek wniesienia środka zaskarżenia. Mając na uwadze fakt, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.