II OZ 936/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Hauser po rozpoznaniu w dniu 16 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. M. -"Z" w Ł. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2007 r., sygn. akt VII SA/Wa 36/07 w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. M. -"Z" w Ł. na decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] w przedmiocie wygaśnięcia pozwolenia na obrót produktem biobójczym postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2007 r., VII SA/Wa 36/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A. M. -"Z" w Ł. przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] w przedmiocie wygaśnięcia pozwolenia na obrót produktem biobójczym. Sąd I-instancji podkreślił, iż na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tymczasem w niniejszej sprawie wnioskodawca nie nadesłał żądanych przez Sąd dokumentów - m.in. kompletnych wyciągów z kont bankowych własnych, małżonki oraz firmy "Z" z okresu ostatnich trzech miesięcy. Zadaniem WSA brak jest zatem podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponieważ strona nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do skorzystania z tego prawa. W zażaleniu na to postanowienie skarżący podniósł, iż jest ono dla niego krzywdzące, a uzasadnienie jest nierzetelne. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił, iż nieprawdziwe jest zawarte w jego uzasadnieniu stwierdzenie, że nie wykazał na jaki cel zaciągnął wskazywane we wniosku o przyznanie prawa pomocy kredyty ponieważ okoliczności te wyjaśnił w odwołaniach do Ministra Zdrowia oraz w zażaleniu do NSA. W zażaleniu kwestionowano także żądanie przez Sąd I-instancji przedstawienia zaświadczenia o rodzaju prowadzonej działalności z Urzędu Gminy oraz zaświadczenia o dochodach z Urzędu Skarbowego. Ponadto w zażaleniu wniesiono o połączenie wszystkich postępowań sądowoadministracyjnych w przedmiocie wygaśnięcia pozwolenia na obrót produktem biobójczym, w których stroną jest skarżący. W uzasadnieniu wskazano, iż opłata w wysokości 200 zł ma zastosowanie w 40 sprawach toczących się z jego skarg przed WSA, a dotyczących wygaśnięcia pozwolenia na obrót produktem biobójczym. Zdaniem skarżącego oznacza to, iż zasadniczym błędem jest mówienie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia o wpisie w kwocie 200 zł, a nie w wysokości 8000 zł, która to kwota stanowi już poważne obciążenie jego dochodu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwana dalej p.p.s.a.) osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Należy przy tym zauważyć, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Może być więc przyznawane na wniosek osób bardzo ubogich /np. bezrobotnych bez prawa do zasiłku/, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Analizując sytuacje życiową skarżącego oraz okoliczności faktyczne niniejszej sprawy należy uznać, iż ze złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że - jego rodzina składa się z dwóch osób (skarżącego oraz małżonki) i na utrzymanie miesięcznie osiąga dochody w kwocie ok. (...) zł, ponadto skarżący posiada dom ((...) m2) oraz niezabudowaną działkę rekreacyjną o pow. ok. (...) m2. W uznaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe okoliczności nie stanowią podstawy do przyznania prawa pomocy. Zauważyć bowiem należy, że skarżący i jego rodzina posiadają stałe dochody i znaczny majątek, nie są więc osobami, którym brak środków na pokrycie kosztów postępowania. Słusznie więc orzekł Sąd I instancji, że wysokość tych dochodów nie stanowi podstawy do zwolnienia skarżącego od konieczności uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Poniesienie pełnych kosztów postępowania w tej wysokości nie stanowił również uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Rozważając powyższą kwestię Sąd wziął także pod uwagę, iż skarżący w swoich pismach procesowych wskazał na zaciągnięte w Banku (...) kredyty w kwocie (...) zł, ale nie wykazał dokładnie na jaki cel zostały one zaciągnięte. Należy też zaznaczyć, iż prawidłowe i zasadne było w tym stanie rzeczy wezwanie skarżącego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny do uzupełnienia oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach. Zgodnie bowiem z art. 255 p.p.s.a. w każdym przypadku, gdy sąd uzna, iż oświadczenie strony o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości powinien wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia oraz przedłożenia dokumentów dotyczących jej dochodów, stanu majątkowego lub rodzinnego (zob. Woś T., Knysiak-Molczyk H., Romańska M., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005 r., s. 649). Skarżący - odmawiając, mimo wezwania Sądu, przedstawienia kompletnych wyciągów bankowych oraz zaświadczeń o dochodach oraz o rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej - nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy bowiem podkreślić, iż przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wymaga wykazania przez samą Stronę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (co jest przesłanką do przyznania prawa pomocy). W tym stanie rzeczy A. M. -"Z" w Ł. nie dostarczając, mimo wezwania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wymaganych szczegółowych informacji na temat wysokości swoich dochodów, spowodował brak możliwości dokładnego określenia przez Sąd swego stanu majątkowego, co nie tylko nie oznacza braku posiadania przez Skarżącego innych, poza podanymi we wniosku, źródeł dochodów, ale wręcz wskazuje, że Skarżący takie źródła posiada. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. dodatkowo poprzez zwolnienie od innych kosztów postępowania i ustanowienie radcy prawnego z urzędu nie znajduje wiec także uzasadnienia w dokumentacji przedstawionej przez skarżącego. Dodatkowo należy podkreślić, iż wskazywany przez skarżącego w toku postępowania fakt korzystania z kredytów sugeruje, że po pierwsze czuje się on osobą zdolną do ich spłaty, a po drugie również w ocenie banku posiada taką zdolność. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarżący będzie w stanie pozyskać także środki na pokrycie kosztów postępowania zwłaszcza, iż wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu nie wskazał on szczegółowo na jaki cel kredyty te zostały zaciągnięte. Zauważyć tu należy, że dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków związanych z prowadzona działalnością gospodarczą skarżący, przewidując możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego i dokonać stosownych oszczędności. Rozważając natomiast podnoszoną przez skarżącego konieczności prowadzenia przed sądami administracyjnymi znacznej ilości spraw (tj. 40 spraw, w których wpis również wynosi 200 zł) należy podkreślić, iż fakt prowadzenia innych postępowań sądowoadministracyjnych nie może stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu kwestia przyznania prawa pomocy powinna być bowiem rozpatrywana dla każdej sprawy odrębnie, a wpis od każdej skargi jest wydatkiem o charakterze jednorazowym. Konkludując należy stwierdzić, iż prawidłowa jest ocena Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że skarżący jest w stanie pokryć koszty postępowania w zakresie dotyczącym wpisu w wysokości 200 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy zaskarżane postanowienie należy uznać za zgodne z przepisami prawa, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 197 w zw. z art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.