II SA/Ol 880/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Janina Kosowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Alicja Jaszczak - Sikora Asesor WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2007 roku sprawy ze skargi S. P. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zwolnienia ze służby 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że pismem z dnia "[...]", Nr "[...]", Komendant Powiatowy Policji poinformował młodszego aspiranta S.P. (dalej zwanego skarżącym) o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie jego zwolnienia ze służby w Policji w trybie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji w związku z popełnieniem przestępstwa z art. 178a § 1 kk i art. 18 § 2 w zw. z art. 233 § 1 kk, to jest prowadzeniem pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości i nakłanianiem świadków do składania fałszywych zeznań. W toku postępowania dyscyplinarnego podejmowano szereg czynności zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy, w szczególności przesłuchano świadków, dokonano oględzin miejsca zdarzenia drogowego i samochodu osobowego skarżącego oraz powołano biegłego do oceny zawartości alkoholu w próbkach krwi pobranych od S.P. Do akt sprawy załączone zostało także postanowienie Prokuratury Rejonowej z dnia "[...]", Sygn. akt "[...]" o wszczęciu śledztwa w sprawie popełnienia przez skarżącego wskazanych powyżej przestępstw, protokół posiedzenia przed Sądem Rejonowym z dnia "[...]", Sygn. akt "[...]", w przedmiocie zastosowania względem skarżącego tymczasowego aresztowania oraz postanowienie tego Sądu z dnia "[...]", Sygn. akt "[...]" w przedmiocie zastosowania tymczasowego aresztowania w stosunku do S.P. Organizacja zakładowa związku zawodowego policjantów pozostawiła kwestię sposobu rozstrzygnięcia tej sprawy do wyłącznej decyzji właściwego przełożonego. Po dokonaniu oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, rozkazem personalnym Nr "[...]" z dnia "[...]" Komendant Powiatowy Policji, powołując się na przepisy art. 41 ust. 2 pkt 8 w zw. z art. 45 ust. 3 ustawy o Policji, zwolnił młodszego aspiranta S.P. ze służby w Policji z dniem "[...]". Przedmiotowej decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności z uwagi na interes społeczny. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że w dniu "[...]" Prokuratura Rejonowa przedstawiła policjantowi zarzut prowadzenia samochodu osobowego w stanie nietrzeźwości i spowodowania kolizji drogowej oraz podżegania świadków B.S. i J.P. do składania fałszywych zeznań poprzez podanie, że policjant nie prowadził samochodu osobowego w chwili spowodowania kolizji drogowej. W ocenie organu, z zebranych w sprawie środków dowodowych bezspornie wynika oczywistość dokonania przez skarżącego zarzucanych mu przestępstw. Okoliczność zaś popełnienia przez policjanta przestępstwa umyślnego ściganego z oskarżenia publicznego, jak również pobudki, jakimi kierował się policjant, zasługujące na szczególne potępienie, uniemożliwiają jego dalsze pozostawanie w służbie. W odwołaniu od powyższej decyzji młodszy aspirant S.P. zarzucił organowi I instancji wydanie rozstrzygnięcia bez uprzedniego uzyskania prawomocnego wyroku sądu w przedmiocie uznania skarżącego za winnego zarzucanych mu czynów. Wskazał ponadto na nienaganny przebieg służby w Policji, osiągnięcia zawodowe oraz trudną sytuację materialną rodziny. Podnosząc powyższe argumenty, wniósł o uchylenie zaskarżonego rozkazu i uzależnienie prowadzenia postępowania administracyjnego od wydanego w sprawie wyroku sądu. Po rozpoznaniu odwołania, decyzją Nr "[...]" z dnia "[...]" Komendant Wojewódzki Policji utrzymał w mocy zaskarżony rozkaz personalny. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podzielono argumentację organu I instancji, zarówno w zakresie oczywistości popełnienia przez skarżącego zarzucanych mu czynów – czyli prowadzenia pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości i nakłaniania świadków do składania fałszywych zeznań - jak i braku możliwości pozostawania w służbie policjanta zobowiązanego do ochrony porządku publicznego, który umyślnie go naruszył. W tych okolicznościach za bezzasadny został uznany wniosek skarżącego o uzależnienie prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwolnienia ze służby od wyroku sądu. Postanowieniem z dnia "[...]", Sygn. akt "[...]", Prokuratura Rejonowa, wobec braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia czynu, umorzyła śledztwo przeciwko S.P. w części zarzutów dotyczących kierowania pojazdem mechanicznym w stanie nietrzeźwości oraz podżegania J.P. do złożenia fałszywych zeznań w postępowaniu karnym. Przedmiotowe orzeczenie wpłynęło do organu II instancji "[...]". W skardze na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji młodszy aspirant S.P. zarzucił organom obu instancji naruszenie zasad postępowania wyjaśniającego, określonych w art. 7 kpa, art. 10 § 1 kpa i art. 77 § 1 kpa i na tej podstawie wniósł o stwierdzenie, że rozstrzygnięcia wydane w sprawie dotknięte są wadą prawną skutkującą ich uchyleniem. W uzasadnieniu skarżący po raz kolejny wskazał, że organy administracji publicznej wydały rozstrzygnięcia w sprawie bez uprzedniego uzyskania orzeczenia właściwego sądu, stwierdzającego jego winę w popełnieniu zarzucanych mu czynów. Skarżący podał także, że przy składaniu wyjaśnień w toku postępowania wyraźnie oświadczył, że jest niewinny, a przebieg zdarzeń związany z zarzucanymi czynami był inny niż wskazuje na to zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Fakt zakwestionowania ustaleń stanu faktycznego wyklucza zaś, w ocenie skarżącego, oczywistość popełnienia przestępstwa, o której mowa w art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji. Ponadto Prokuratura Rejonowa częściowo umorzyła śledztwo, którego wszczęcie stanowiło podstawę do wydania decyzji o zwolnieniu ze służby. Okoliczność ta, zdaniem skarżącego, potwierdza naruszenie przez organy obu instancji reguł postępowania dowodowego, określonych w art. 7 i art. 77 kpa oraz podstawową zasadę postępowania karnego, czyli zasadę domniemania niewinności. Co do popełnienia trzeciego z zarzucanych czynów, to jest podżegania świadka B.S. do składania fałszywych zeznań, skarżący podniósł, że dotychczasowe działania Prokuratury (częściowe umorzenie śledztwa) wykluczają oczywistość popełnienia przestępstwa, mimo skierowania w tej sprawie aktu oskarżenia do sądu. Skarżący zarzucił ponadto, że nie został pouczony przez organy o uprawnieniach wynikających z zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, określonej w art. 10 kpa, a decyzję otrzymał przed zapoznaniem się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Wskazane zaś działanie organów pozbawiło go możliwości podjęcia skutecznej obrony. Za nieuprawnione skarżący uznał także nadanie decyzji w przedmiocie zwolnienia ze służby rygoru natychmiastowej wykonalności. W odpowiedzi na skargę organ, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazano, że możliwość zwolnienia policjanta ze służby na podstawie art. 41 ust. 2 pkt. 8 ustawy o Policji nie jest "przesądzaniem o winie" za sąd powszechny, a jedynie przewidzianą przez przepisy prawa instytucją stosowaną w sytuacjach, gdy zachodzi oczywistość popełnienia przestępstwa, skutkiem czego nie ma możliwości dalszego pozostawania policjanta w służbie. Fakt częściowego umorzenia śledztwa przez Prokuraturę w stosunku do dwóch zarzutów - mimo braku wiedzy organu odwoławczego o tej okoliczności w chwili orzekania - nie powoduje zmiany sytuacji skarżącego, gdyż nakłanianie do składania fałszywych zeznań jednej z osób jest wystarczające do zasadnego zwolnienia policjanta ze służby. Odpowiadając na zarzut dotyczący naruszenia uprawnienia skarżącego do zapoznania się z całością zebranego w sprawie materiału dowodowego organ podał, że skarżącemu udostępniono akta sprawy, co prawda po wydaniu decyzji, ale przed jej doręczeniem, a zatem wejściem do obrotu prawnego. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie skarżący – odnosząc się do zarzutu nakłaniania B.S. do składania fałszywych zeznań - stwierdził, że świadek B.S. była przesłuchiwana wielokrotnie i za każdym razem składała inne zeznania. Podczas ostatniego przesłuchania podała zaś, że skarżący nie nakłaniał jej do mówienia nieprawdy. Skarżący wskazał też, że nigdy nie twierdził, że pił alkohol przed spowodowaniem kolizji drogowej oraz, że oddalił się z miejsca zdarzenia, gdyż pozostawał w szoku, będącym bezpośrednim skutkiem sytuacji życiowej w jakiej się znalazł. Podniósł ponadto, że w toku postępowania dyscyplinarnego nie był informowany o stosowanych w sprawie przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, z materiałem dowodowym został zaś zapoznany dopiero po otrzymaniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże głównie z innych powodów niż zawarte w zarzutach skargi. Stosownie bowiem do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje między innymi w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, że w niniejszej sprawie istnieje przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071 – dalej jako kpa). Z przedstawionych Sądowi akt sprawy wynika, że organ odwoławczy - wydając w dniu "[...]" zaskarżoną decyzję - nie miał wiedzy o częściowym umorzeniu śledztwa w stosunku do S.P. przez Prokuraturę Rejonową (postanowienie z dnia "[...]", Sygn. akt "[...]"), co zostało potwierdzone przez pełnomocnika organu w odpowiedzi na skargę. W sprawie zostały zatem ujawnione nowe okoliczności, istniejące w dniu wydania decyzji, a nie znane organowi wydającemu rozstrzygnięcie. Tym samym przyjąć należy, że stan faktyczny sprawy został ustalony na podstawie niepełnego materiału dowodowego. Wskazane postanowienie Prokuratury w znacznym stopniu ograniczyło zarzuty stawiane skarżącemu, co skutkuje koniecznością ponownej oceny przez organy przesłanek zwolnienia policjanta ze służby na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji (Dz. U. z 2007r., Nr 43, poz. 277 ze zm.). Uwzględniając zaś treść uzasadnienia postanowienia w przedmiocie częściowego umorzenia śledztwa, szczegółowej analizy organów wymaga przede wszystkim przesłanka oczywistości popełnienia przez skarżącego przestępstwa. Zwrócić też należy uwagę, że zgodnie z art. 10 § 1 kpa, organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W świetle wskazanej regulacji prawnej, zapoznanie strony z całością zebranego w sprawie materiału dowodowego powinno nastąpić przed wydaniem, a nie doręczeniem decyzji. Tymczasem, skarżący został zapoznany z aktami sprawy wraz z doręczeniem decyzji organu I instancji, to jest w dniu "[...]" (k. "[...]" akt postępowania dyscyplinarnego). Według oświadczeń skarżącego, złożonych na rozprawie, zapoznanie z aktami sprawy organu II instancji też nastąpiło dopiero po otrzymaniu decyzji. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi podnieść należy, że art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji pozostawia rozstrzygnięcie w sprawie zwolnienia policjanta ze służby w zakresie uznaniowości organu administracji publicznej, nie warunkując jego podjęcia od uprzedniego istnienia prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego. Tym samym, za nieuprawniony należy uznać zarzut skarżącego dotyczący wydania przez organy administracji publicznej rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia go ze służby w związku z popełnieniem przestępstwa przed uzyskaniem prawomocnego orzeczenia właściwego sądu uznającego go za winnego popełnienia zarzucanych czynów. Niezasadny jest także zarzut skarżącego dotyczący nałożenia decyzji w przedmiocie zwolnienia ze służby klauzuli natychmiastowej wykonalności. Skorzystanie przez organ I instancji z rygoru natychmiastowej wykonalności kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby w związku z popełnieniem przestępstwa uzasadnione było interesem społecznym. Zgodnie z ugruntowanym poglądem - prezentowanym między innymi w wyroku Sądu Najwyższego z 4 grudnia 2002r. (Sygn. akt III RN 201/01, OSNP 2003/24/583), który podziela także skład orzekający w niniejszej sprawie - interes ten wyraża się szczególnym statusem i zadaniami Policji, mającymi bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo i porządek publiczny, realizowany przez osoby spełniające warunki określone przepisami ustawy o Policji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji publicznej winny zatem wziąć pod uwagę postanowienie Prokuratury Rejonowej z dnia "[...]" w przedmiocie częściowego umorzenia śledztwa przeciwko skarżącemu oraz podjąć stosowne czynności zmierzające do zapewnienia skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu. Mając powyższe na uwadze, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji podjęto stosownie do art. 152 powołanej ustawy.