II SA/Rz 489/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Robert Sawuła Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik AWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 18 października 2007 r. sprawy ze skargi M. A. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego M. A. kwotę 457 zł /słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA/Rz 489/07 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007r. Nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa po rozpatrzeniu odwołania M. A. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2006r. nr [...] o odmowie przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 5a ust. 3, 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1993r. o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2005r. nr 31, poz. 264 ze zm.); § 10 i § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 286, poz. 2870 ze zm.); § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 114, poz. 1191 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.). W odwołaniu J. A. i M. A. wnieśli o przyznanie płatności dla gospodarstwa niskotowarowego na podstawie § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy na wsparcie gospodarstw niskotowarowych (Dz. U. nr 286, poz. 2870). W uzasadnieniu podano, że [...] sierpnia 2006r. (błędnie datowane na [...].09.2006r.) złożył oświadczenie, w którym zobowiązał się do realizacji planu gospodarstwa niskotowarowego oraz do nieprzenoszenia własności tego gospodarstwa przez okres pięciu lat. Sprostował też swoje oświadczenie z dnia [...] maja 2006r. złożone w polu XV we wniosku o przyznanie renty strukturalnej na rzecz jego matki J. A., gdyż błędnie utożsamiał fakt własności z posiadaniem. Wskazał też na definicję posiadacza rolnego zawartą w art. 2.1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich (Dz. U. n r6, poz. 40). Płatność z działki nr 615/4 o powierzchni 4,16 ha brała J. A. była posiadaczką działki nr 615/4 do [...] sierpnia 2006r., a skarżący był właścicielem. Zgodnie z definicją zawartą w § 2 ust. 3 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004r. (Dz. U. nr 114, poz. 1191), działalność rolniczą rozpoczyna po raz pierwszy z dniem przejęcia gospodarstwa rolnego od matki. Wniósł o dopuszczenie dowodów z akt sprawy o przyznanie renty strukturalnej J. A. na okoliczność sprostowania oświadczenia pismem z dnia 31 sierpnia 2006r.; wniosków i decyzji o przyznaniu dopłat bezpośrednich za lata 2004, 2005, 2006 na okoliczność, że płatności z działek nr 615/4 do [...].08.2006r. brała J. A. oraz wszelkiej korespondencji i udzielonych wyjaśnień po dniu [...] maja 2006r. Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym organ stwierdził, że nie dopatrzył się w postępowaniu prowadzonym przez organ pierwszej instancji naruszenia przepisów prawa materialnego. Odmowa przyznania płatności do gospodarstwa niskotowarowego została oparta na podstawie § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, w przypadku, gdy w okresie 5 lat od dnia przyznania płatności nastąpi przeniesienie własności gospodarstwa niskotowarowego na rzecz następcy producenta rolnego, któremu przyznano rentę strukturalną, płatność dla gospodarstwa niskotowarowego przysługuje temu następcy, jeżeli w terminie 35 dni od dnia przeniesienia własności tego gospodarstwa złoży oświadczenie o realizacji planu rozwoju gospodarstwa niskotowarowego oraz nieprzenoszenia własności tego gospodarstwa. Organ uznał, że M. A. nie jest następcą producenta rolnego w rozumieniu § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. u. nr 114, poz. 1191 ze zm.), gdyż w dniu przejęcia gospodarstwa od rodziców posiadał własne gospodarstwo rolne o pow. 4,16 ha, co potwierdza akt notarialny - umowa darowizny z dnia [...] czerwca 2002r. We wniosku o przyznanie renty strukturalnej dla J. A., złożył oświadczenie, że posiada gospodarstwo rolne o pow. 4,16 ha, a jako cel przejęcia zaznaczył powiększenie gospodarstwa. Na podstawie tego wniosku J. A. otrzymała rentę strukturalną. Skarżący nie może być traktowany, jako następca producenta rolnego. J. A. wycofała odwołanie od decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, potwierdziła tym samym rzeczywisty stan rzeczy, gdyż w odwołaniu zarzuciła błędne przyjęcie przez organ, iż M. A. był producentem rolnym. W skardze do Sądu skarżący M. A. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego to jest § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 286, poz. 2870 ze zm.) oraz naruszenie art. 80 w zw. z art. 140 k.p.a. przez błędną ocenę materiału dowodowego. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skargi podał, że otrzymał gospodarstwo rolne od rodziców w formie darowizny w dwóch ratach (2002 i 2006). Całe gospodarstwo użytkowała matka prowadząc działalność rolniczą, jako zarejestrowany producent rolny aż do dnia [...] sierpnia 2006r. Na gruntach darowanych skarżącemu w 2002r. matka gospodarowała na podstawie umowy użyczenia (art. 710 k.c.), będąc posiadaczem zależnym w rozumieniu art. 336 k.c.). Skarżący jest następcą w rozumieniu § (uwaga Sądu: nie podano) pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004r., bo działalność rolniczą rozpoczął z dniem [...] sierpnia 2006r., rejestrując się jako producent rolny. W 2006r. nabył użytki rolne na powiększenie własnego gospodarstwa w rozumieniu § 12 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004r. Formularz wniosku o rentę strukturalną w części C.X.75. - cel przejęcia uwzględnia 4 możliwości przejęcia gospodarstwa, a przepisy prawa nie wykluczają istnienia łącznie kilku możliwości. Skarżący własne oświadczenie w tym formularzu poprawił [...] ([...]) sierpnia 2006r. poprzez wpisanie -"przekazanie gospodarstwa następcy". Wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji jest uzasadniony. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Wojewódzki sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 stawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwana dalej w skrócie p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest ona naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Skarga jest uzasadniona. Spór w niniejszej sprawie dotyczy definicji producenta rolnego, a także ustalenia, czy bycie właścicielem nieruchomości o funkcji rolnej (wg zapisów w ewidencji gruntów) o powierzchni większej niż 1 ha jest równoznaczne z prowadzeniem działalności rolniczej. Aby dokonać analizy wyżej postawionego zagadnienia w pierwszej kolejności należy stwierdzić, że organ drugiej instancji nie zauważył, iż odwołanie od decyzji zostało wniesione przez J. A. i M. A. Z zaskarżonej decyzji jednoznacznie wynika, że organ rozpatrzył tylko odwołanie M. A. Obecny na rozprawie pełnomocnik organu stwierdził, że w aktach sprawy, którymi dysponuje nie wynika, aby zostało rozpatrzone również odwołanie J. A. Nie budzi wątpliwości, że organ drugiej instancji winien rozpatrzyć wszystkie odwołania od decyzji i wydać stosowne rozstrzygnięcia odpowiadające ustalonemu stanowi faktycznemu i prawnemu. Nierozpoznanie wszystkich odwołań jest naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik postępowania, a także na treść rozstrzygnięcia oraz stanowić podstawę wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Sąd uznał, że ta okoliczność jest już wystarczającą przesłanką do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i lit. c) p.p.s.a. Przechodząc do analizy postawionego problemu należy wyjaśnić, że decyzją Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2005r. nr [...] przyznano J. A. płatność dla gospodarstwa niskotowarowego w kwocie 5.179,24 zł na pięć kolejnych lat. Decyzją z dnia [...] października 2006r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przyznał J. A. od miesiąca sierpnia 2006r. do miesiąca lipca 2016r. rentę strukturalną w wysokości 1.589,24 zł. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 114, poz. 1191 ze zm. - zwane dalej rozporządzeniem RM z 30.04.2004r.) w § 4 określa warunki przyznania renty strukturalnej producentowi rolnemu. Jednym z warunków wymienionych w pkt 4 § 4 tego rozporządzenia jest przekazanie gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszących, co najmniej 1 ha. Warunek przekazania gospodarstwa rolnego, o którym mowa w § 4 pkt 4 uważa się za spełniony, jeżeli zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego (pkt 1 ust. 1 § 6 rozporządzenia) i przekazanie nastąpiło przez przeniesienie własności gospodarstwa rolnego w całości na rzecz następcy (§ 6 ust. 1 pkt.2 lit. a). Następcą w rozumieniu § 2 pkt 3 rozporządzenia z 30.04.2004r. jest osoba fizyczna rozpoczynającą działalność rolniczą po raz pierwszy z dniem przejęcia gospodarstwa rolnego od producenta rolnego ubiegającego się o rentę strukturalną, która nie ukończyła 40 roku życia w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną. Przedstawiona definicja zawiera kilka elementów, a mianowicie określa maksymalny wiek następcy, będącego osobą fizyczną, który w dniu przejęcia gospodarstwa od producenta rolnego nie może mieć więcej niż 40 lat, a także z dniem przejęcia gospodarstwa od producenta rolnego po raz pierwszy rozpoczyna działalność rolniczą. Zarówno powoływane rozporządzenia jak i ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. nr 229, poz. 2273 ze zm.), zawierająca w art. 3 ust. 2 pkt 1, delegację do wydania rozporządzenia nie definiują pojęcia "działalności rolniczej". Dlatego też znaczenia tego pojęcia należy szukać w systemie prawa. Pojęcie "działalności rolniczej" zostało zdefiniowane w ustawie z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998r. nr 7, poz. 25 ze zm.) i należy przez nią rozumieć działalność w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym ogrodniczej, sadowniczej, pszczelarskiej i rybnej. Zatem działalności rolnicza polega na podejmowaniu działań w zakresie produkcji w różnych formach rolnictwa. Na tle ukształtowanego orzecznictwa na bazie cytowanej ustawy, iż prowadzenie działalności rolniczej na własny rachunek, to wykonywanie czynności zarządzających poprzez sprawowanie nadzoru, kierowanie tym gospodarstwem, aby osiągnąć określony cel w zakresie produkcji rolniczej; jest to na ogół fizyczne wykonywanie pracy (patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 24.05.1994r. sygn. akt III AUr 162/94 OSA 1994/7/60 LEX nr 13805; uchwała Sądu Najwyższego z 1.04.1992r. II UZP 7/92 OSNC1992/7-8/134 LEX nr 13223). W rozpoznawanej sprawie organy odmawiają uznania skarżącego za następcę w rozumieniu rozporządzenia RM z 30.04.2004r. z dwóch powodów: po pierwsze, z tego względu, że we wniosku o przyznanie renty strukturalnej w pkt 75 skreślono punkt, z którego wynika, że planowane przejęcie użytków rolnych nastąpi na powiększenie gospodarstwa rolnego, a po drugie z tego względu, że na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 2002r. Rep. [...] Nr [...] stał się właścicielem gospodarstwa rolnego, a wycofanie odwołania przez J. A. od decyzji przyznającej jej rentę strukturalną potwierdziło stan rzeczy istniejący w sprawie, w szczególności, że M. A. prowadził działalność rolniczą. Z § 2 powołanego aktu notarialnego wynika, że małżonkowie F. i J. A. darowali nowopowstałą działkę nr 615/4 stanowiącą część ich gospodarstwa rolnego, a obdarowany ma już przedmiot darowizny w swoim posiadaniu. Z przytoczonych zapisów, a w szczególności z treści § 4 aktu notarialnego, wynika że M. A. ma już działkę w posiadaniu. Przytoczone zapisy nie uprawniają do postawienia wniosku, że prowadził działalność rolną tej nieruchomości. Prowadzenie działalności rolnej, tak w oparciu o przedstawione definicje normatywne jak i orzecznictwo Sądów uprawnia do postawienie tezy, że jest to pewien obiektywny fakt związany z podejmowaniem szeroko rozumianych czynności organizacyjnych, produkcyjnych tak na własnej nieruchomości jak i nieruchomościach będących w posiadaniu zależnym. Zebrany materiał dowodowy w żadnym razie nie pokazuje, czy skarżący prowadził działalność rolną czy też nie przed przejęciem całości gospodarstwa od J. A. w 2006r. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest między innymi § 10 i § 11 rozporządzenia RM.z 7.12.2004. Stosownie do ust. 1 § 11 w przypadku, gdy w okresie 5 lat od dnia przyznania płatności nastąpi przeniesienie własności gospodarstwa niskotowarowego na rzecz następcy producenta rolnego, któremu przyznano rentę strukturalną, płatność dla gospodarstwa niskotowarowego przysługuje temu następcy, jeżeli w terminie 35 dni od dnia przeniesienia własności tego gospodarstwa złoży oświadczenie, w którym zobowiąże się do realizacji planu rozwoju gospodarstwa niskotowarowego oraz nieprzenoszenia własności tego gospodarstwa do końca okresu objętego zobowiązaniem poprzedniego właściciela tego gospodarstwa. Z treści zacytowanego przepisu wynika, że przeniesienie własności gospodarstwa niskotowarowego na rzecz następcy producenta rolnego i złożenie w okresie 35 dni stosownego oświadczenia skutkują tym, że płatności przyznane poprzedniemu producentowi rolnemu przysługują następcy i nie jest to pozostawione do uznania organu. Ze znajdującej się w aktach sprawy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] października 2006r. nr [...] o przyznaniu renty strukturalnej nie wynika, aby przejęcie gospodarstwa nastąpiło przez następcę lub na powiększenie innego gospodarstwa rolnego. Również postanowienie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] lipca 2006r. nr [...] potwierdza spełnienie przesłanek przez J. A. Z akt sprawy zakończonej decyzją o przyznanie renty strukturalnej wynika, że skarżący przed wydaniem przedmiotowej decyzji złożył w organie pierwszej instancji oświadczenie, z którego wynika, że jest następcą prawnym, gdyż po raz pierwszy podejmuje działalność rolniczą. Organ w żaden sposób nie odniósł się do przedmiotowego oświadczenia, a w uzasadnieniu decyzji nie określił celu przejęcia gospodarstwa, wymienionych w części C pkt X wniosku o przyznanie renty strukturalnej. Okoliczność ta winna być wyjaśniona gdyż nie można wykluczyć sytuacji, w której deklarowany cel przejęcia nie będzie pokrywał się z rzeczywistym celem przejęcia. Wobec zmienionej treści oświadczenia o celu przejęcia gospodarstwa przez M. A. winien zostać jednoznacznie wyjaśniony i ustalony rzeczywisty cel przejęcia użytków rolnych. Postępowanie o przyznanie płatności do gospodarstwa niskotowarowego, a w omawianym przypadku w istocie przeniesienia tych płatności na rzecz następcy producenta rolnego jest postępowaniem administracyjnym i mają w nim zastosowanie wszelkie zasady postępowania dowodowego wynikające z art. 75 i nast. k.p.a. Organ wnikliwie winien ocenić oświadczenie M. A. z dnia [...] września 2006r., w którym stwierdził, że nie prowadził działalności rolniczej na nieruchomość, której stał się właścicielem w 2002r., a przed przejęciem gospodarstwa rolnego rodziców w 2006r. Przeprowadzenie takiego postępowania wyjaśniającego jest konieczne z tej przyczyny, że decyzja o przyznaniu renty strukturalnej nie określa celu przejęcia użytków rolnych, ani kto przejął te użytki. Fakt prowadzenia działalności rolniczej po 2002r, przez M. A. winien być jednoznacznie wyjaśniony ze względu na normę prawną wynikającą z cytowanego § 11 rozporządzenia RM z 7.12.2004r. która łączy przeniesienie przyznanych płatności do gospodarstwa niskotowarowego na następcę producenta rolnego. Prowadzenie takiego postępowania byłoby zbyteczne, gdyby z sentencji decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, albo chociażby w uzasadnieniu takiej decyzji podano, jaki podmiot przejął użytki rolne i na jaki cel. Poczynione ustalenia będą miały istotny wpływ na treść przyszłego rozstrzygnięcia. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ winien też ustalić, komu przysługuje status strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. w postępowaniu prowadzonym o przeniesienie płatności do gospodarstwa niskotowarowego na podstawie § 11 rozporządzenia RM z 7.12.2004r. Ustalenie to będzie miało znaczenie dla rozstrzygnięcia odwołania J. A. Natomiast przy ocenie prowadzenia działalności rolniczej organ będzie miał na względzie pogląd wyrażony przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy stanowi naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a., co po myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. jest przesłankę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Natomiast, pozostawienie odwołania bez rozpoznania może stanowić przesłankę do wznowienia postępowania po myśli art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. i z tego też względu Sadu uznał, że organ drugiej instancji naruszył też art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach znajduje uzasadnienie w art. 200 p.p.s.a. Wysokość kosztów postępowania to uiszczony wpis w wysokości 200zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł. oraz koszty zastępstwa procesowego w kwocie 240 zł.