V SA/Wa 1309/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary (spr.), Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska, Protokolant - Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2007 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oddala skargę Przedmiotem skargi z 1 marca 2007 r. ( data nadania w UPT), wniesionej przez A. W. jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] stycznia 2007 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję tego organu z [...] grudnia 2006 r. o odmowie umorzenia odsetek od zadłużenia powstałego z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od III kwartału 1995 r. do III kwartału 2006r. w kwocie [...] zł. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: A. W. pismem z dnia 22 listopada 2006 r. zwróciła się do Prezesa KRUS o umorzenie odsetek od jej zadłużenia. Uzasadniając swoje żądanie wskazała, iż wraz z mężem prowadzi małe gospodarstwo rolne, które nie przynosi dochodów. Znajdują się w trudnej sytuacji majątkowej, która nie pozwala na regulowanie należności z tytułu składek. Mąż wnioskodawczyni jest w wieku uprawniającym do otrzymania renty strukturalnej, ale z uwagi na zadłużenie nie może otrzymać tego świadczenia. W dniu 6 grudnia 2006r. przeprowadzono wizytację w gospodarstwie płatnika, sporządzając na tą okoliczność protokół. Z protokołu tego wynika m.in., że wnioskodawczyni wraz z mężem jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,42ha przeliczeniowych. Rolnicy nie mają na utrzymaniu żadnych dzieci. Zamieszkują w domu murowanym składającym się z dwóch pomieszczeń wyposażonych w urządzenia sanitarne. Do uprawy ziemi posiadają podstawowe maszyny ciągnikowe. Z inwentarza żywego hodują 3 krowy, byka i drób. Państwo W. nie zalegają z opłatą należnego podatku rolnego. Na przestrzeni lat w przedmiotowym gospodarstwie nie wystąpiły żadne udokumentowane zdarzenia losowe. Obecnie rolnicy zwrócili się z podaniem o umorzenie bieżących należności z uwagi na suszę. Nie korzystają z pomocy GOPS. Nikt z rolników nie choruje. Pan W. ukończył wiek 55 lat i mógłby się starać o rentę strukturalną, ale z uwagi na zadłużenie nie może się ubiegać o w/w świadczenie. Prezes KRUS decyzją z [...] grudnia 2006r. odmówił umorzenia odsetek w kwocie [...] zł od zadłużenia powstałego z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W sentencji tego orzeczenia powołał przepis art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.) zwanej dalej u.u.s.r. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż że prowadząc działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym o powierzchni 5,45 ha fizycznego co stanowi 2,42 ha przeliczeniowego, wnioskodawczyni wraz z mężem podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Z podlegania temu ubezpieczeniu wynika obowiązek terminowego opłacania należnych składek z którego rolnicy od wielu lat się nie wywiązują , co doprowadziło do powstania zaległości powiększonej o odsetki za zwlokę. O narastającym zadłużeniu wnioskodawczyni była systematycznie informowana, jak również o możliwości jego spłaty w układzie ratalnym, lecz nie przystąpiła do jego regulowania. Wniosek o umorzenie uzasadniła trudną sytuacją materialną, która nie znajduje potwierdzenia w posiadanej przez Placówkę dokumentacji. Wnioskodawczyni nie korzysta z opieki zdrowotnej ani też z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. Na przestrzeni lat w gospodarstwie nie wystąpiły żadne udokumentowane zdarzenia losowe mające wpływ na zaleganie z opłatą należnych składek. W związku w powyższym oraz biorąc pod uwagę konieczność uwzględnienia stanu funduszów emerytalno-rentowego i składkowego - Prezes KRUS odmówił umorzenia należności wskazując, że przepisy art. 41a ust. l pkt. l ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowią bowiem, iż Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadku uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego i na jego wniosek, uwzględniając zarówno możliwości płatnicze wnioskodawcy jak i stan funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może udzielić ulgi w formie odroczenia terminu płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć jej spłatę na raty lub umorzyć należność w całości lub w części. Prezes KRUS decyzją z [...] stycznia 2007 r., w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. , Nr 7, poz. 25 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Podkreślił, że przeprowadzone postępowanie wykazało, że zadłużenie powstało w wyniku zaniedbania ustawowego obowiązku opłacania składek od października 1992r. do chwili obecnej. Pomimo ponawianych przez Placówkę propozycji udzielenia ulgi w spłacie należności w postaci układu ratalnego, ze strony wnioskodawczyni brak było jakiejkolwiek reakcji. Dwukrotnie zawierane układy ratalne (1993r., 2001r.) były zrywane z uwagi na niedotrzymywanie warunków wynikających z tych układów (nie uregulowana została ani jedna rata). Na przestrzeni lat w gospodarstwie rolnym nie zaistniały żadne zdarzenia losowe, które mogłyby mieć wpływ na pogorszenie sytuacji materialnej, a tym samym dawałyby podstawy do podjęcia pozytywnej decyzji w kwestii umorzenia odsetek. Z uwagi na ubiegłoroczną suszę Placówka zastosowała ulgę umarzając należność za III i IV kw. 2006r. w kwocie [...] zł, wstrzymano również wobec płatnika postępowanie egzekucyjne. Następnie zaproponowano spłatę należności w układzie ratalnym, na raty dostosowane do możliwości płatniczych. Straty powstałe w wyniku suszy nie mogą mieć znaczącego wpływu na umorzenie wieloletnich zaległości. Organ stwierdził, że wnioskodawczyni zarówno w podaniu złożonym w dniu 28.11.06r. jak i w toku postępowania nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających trudną sytuację materialną. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa KRUS A. W. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo. Podniosła, że nie stać jej na płacenie należności, ponieważ dochody osiągane z gospodarstwa rolnego nie gwarantują osiągania przychodów. W ocenie skarżącej spełnione zostały przesłanki z art. 41 a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, który nie stanowi o nadzwyczajnych okolicznościach dla podjęcia pozytywnej dla zainteresowanego decyzji w zakresie umorzenia. Skarżąca zarzuciła także naruszenie przepisów postępowania. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko prezentowane dotychczas w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Prezesa KRUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.) zwanej dalej: u.u.s.r., oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Skarżąca wystąpiła do organu o umorzenie odsetek od zadłużenia powstałego z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Wobec treści wniosku skarżącej, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał -w szczególności- przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., w którym ustawodawca przewidział m.in. instytucję umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z treścią wymienionego przepisu, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Przywołane w cyt. art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników kryterium "ważnego interesu zainteresowanego", przy zaistnieniu którego organ "może" uwzględnić wniosek umorzeniowy, wskazuje, iż decyzja Prezesa KRUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (por. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). Skarżąca w toku całego postępowania administracyjnego, żądanie swoje w zakresie umorzenia odsetek od zaległości, uzasadniała problemami finansowymi spowodowanymi brakiem dochodów. Organ orzekający podnoszone przez wnioskodawczynię okoliczności wziął pod uwagę i dokonał ich oceny, co znalazło swoje odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy jak również w uzasadnieniu skarżonej decyzji. W toku postępowania wyjaśniającego organ przeprowadził dwukrotnie wizytacje w gospodarstwie płatnika i ustalił, że wnioskodawczyni z mężem prowadzą wspólnie gospodarstwo rolne. Zamieszkują w domu murowanym składającym się z dwóch pomieszczeń wyposażonych w urządzenia sanitarne. Do uprawy ziemi posiadają podstawowe maszyny ciągnikowe. Z inwentarza żywego hodują 3 krowy, byka i drób. Nie mają na utrzymaniu dzieci Państwo W. nie zalegają z opłatą należnego podatku rolnego. Na przestrzeni lat w przedmiotowym gospodarstwie nie wystąpiły żadne udokumentowane zdarzenia losowe, które mogłyby mieć wpływ na pogorszenie sytuacji materialnej, a tym samym dawałyby podstawy do podjęcia pozytywnej decyzji w kwestii umorzenia odsetek. Z uwagi na ubiegłoroczną suszę ZUS zastosował ulgę umarzając należność za III i IV kw. 2006r. w kwocie [...] zł. Prawidłowo przyjęto, że straty powstałe w wyniku suszy nie mogą mieć znaczącego wpływu na umorzenie wieloletnich zaległości. Prawidłowo również organ przyjął, że sytuacja zdrowotna skarżącej nie wpływa na jej możliwości płatnicze. Stwierdził, iż w sytuacji płatnika korzystniejszą dla niej formą ulgi jest układ ratalny, o którego zawarcie zainteresowana winna wystąpić. Procedura umorzenia zaległych składek uregulowana jest jedynie w powyżej cyt. już art. 41a u.u.s.r. Przepis ten odwołuje się do uzasadnionego ważnego interesu zainteresowanego oraz do jego możliwości płatniczych i tylko w kontekście tych kryteriów okoliczności podnoszone przez skarżącą w sprawie mogły być rozważane i jak wynika z uzasadnienia decyzji, zostały one rozważone. Okoliczności wskazywane we wniosku o umorzenie zaległych składek Prezes KRUS może oceniać tylko w kontekście ww. przesłanek, uwzględniając sytuację finansową konkretnego płatnika, w tym wysokość jego zaległości. Przy czym Sąd podkreśla, iż fakultatywny charakter przepisu art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oznacza, że organ nie ma obowiązku umarzania zadłużenia. Należy podkreślić, iż w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek (odsetek od składek) ciężar dowodu w głównej mierze leży po stronie wnioskującego i to od jego inicjatywy zależy przedstawienie dowodów oraz okoliczności, które winny świadczyć za uwzględnieniem wniosku o umorzenie. Skarżąca w postępowaniu administracyjnym nie wykazała żadnej inicjatywy, ograniczyła się jedynie do złożenia zdawkowych oświadczeń, bez szczegółowego wyjaśnienia swojej sytuacji. Tym samym -w ocenie Sądu- ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Wnioski te znalazły swój wyraz w uzasadnieniu decyzji. Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, iż w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tej zasady, która nakazuje organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.) oraz zasady dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.) Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżąca może ponownie wystąpić do Prezesa KRUS z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.