I SA/Wr 817/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Semiczek, Sędziowie Asesor WSA Anetta Chołuj (spr.), Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Protokolant Anna Kruś, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 października 2007 r. sprawy ze skargi A spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. G. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów egzekucyjnych I. uchylono zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej we W. na rzecz skarżącej kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. G. z dnia [...] o nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] o nr [...] w sprawie odmowy zwrotu kosztów egzekucyjnych. Organ odwoławczy w zakresie ustaleń faktycznych wskazał, że w dniu [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. wystawił tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący zaległe zobowiązanie Spółki z o.o. A z tytułu podatku VAT za [...] w kwocie [...] zł oraz tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący zaległość Spółki jako płatnika zryczałtowanego podatku dochodowego od niektórych przychodów za miesiąc [...] w kwocie [...] zł. Tytuły te w dniu [...] skierowane zostały na drogę egzekucji administracyjnej. tały na drofe ustaleń faktycznych wskazał, że Zawiadomieniami z dnia [...] na podstawie powyższych tytułów dokonano zajęcia rachunku bankowego Spółki. Jednocześnie w dniu [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. przychylając się do wniosku Spółki z dnia [...] - wydał decyzje nr [...] oraz nr [...] o rozłożeniu zaległości wymienionych w tytułach wykonawczych na raty. Przy czym [...] uchylił zajęcie rachunku bankowego. Pismem z dnia [...] Spółka wystąpiła o zwrot niesłusznie pobranych kosztów egzekucyjnych W odpowiedzi na powyższy wniosek organ egzekucyjny najpierw pismem, a następnie postanowieniem z dnia [...], działając na podstawie art. 17 § 1 w związku z art. 64c § 1 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Z 2005r. Dz. U. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) - przywołanej dalej jako upea, odmówił zwrotu kosztów postępowania. Po rozpatrzeniu zażalenia z dnia [...], w którym spółka zarzuciła naruszenie art. 6, art. 123 i art. 124 Kodeksu postępowania administracyjnego Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w związku z wszczęciem egzekucji przez zajęcie rachunku bankowego powstał obowiązek uiszczenia opłat za dokonane zajęcia, których wysokość została ustalona zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 upea. Zgodnie z art. 64c § 1 upea opłaty stanowią koszty egzekucyjne, które obciążają zobowiązanego. W rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły przesłanki z § 2 -4 tego artykułu. W szczególności nie stwierdzono, że wszczęcie egzekucji było niezgodne z prawem. Organ wskazał, że w dniu wszczęcia egzekucji nie występowały żadne przeszkody dla przymusowego ściągnięcia wymienionych należności. Za takie - zdaniem organu - nie można uznać złożenie wniosku o rozłożenie na raty, gdyż zgodnie z przepisem art. 56 § 1 pkt 1 upea tylko w razie rozłożenia na raty zaległości organ egzekucyjny zawiesza postępowanie. Zatem sam fakt złożenia wniosku o rozłożenie na raty nie odbiera wierzycielowi prawa dochodzenia swoich wierzytelności. Pobranie kosztów było zgodne z prawem, stąd brak jest podstaw do ich zwrotu. Zdaniem organu zawieszenie postępowania nastąpiło z mocy prawa na podstawie art. 56 § 1 pkt 1 upea, na skutek wydania decyzji ratalnej i zostało to stwierdzone postanowieniem organu. I choć nie zostało ono stronie doręczone to nie pociąga ujemnych skutków w stosunku do spółki. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, Spółka wniosła o uchylenie postanowień organów obu instancji, zarzucając: - naruszenie zasady praworządności przez nieprawidłowe zastosowanie przepisów, które określają uprawnienia procesowe strony to jest art. 6 Kpa - naruszenie zasady zaufania do organów podatkowych, co znalazło swoje odzwierciedlenie w akceptowaniu naruszenia postępowania administracyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. - nieuwzględnienie wniosków, co do przesłuchania w charakterze świadków osoby, które miały uprawdopodobnić niezgodne z prawem działanie organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu skargi Spółka zarzuciła, że organ zobowiązany był przy pierwszym piśmie przez nią złożonym o zwrot kosztów egzekucyjnych wydać postanowienie, a nie załatwiać sprawy pismem, czy naruszył art. 123 i art. 124 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zdaniem skarżącej spółki organ rażąco naruszył prawo przez wydanie postanowienia o zawieszeniu postępowania, które nie zostało jej doręczone. Jak wywodziła skarżąca, skoro nie doręczono jej postanowienia o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego to słusznie wnosiła o zwrot pobranych kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 60 § 1 upea. Skarżąca stwierdziła również, że organ pomimo, iż wniosek o rozłożenie na raty z dnia [...] wpłynął do organu [...] i organ wzywał stronę do uzupełnienia tego wniosku w dniu [...] to doręczając Spółce zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego, naruszył zasadę zaufania do organów administracji. Ponadto uzależnił wydanie decyzji ratalnej od zapłaty kosztów egzekucyjnych, co stoi w sprzeczności z podstawowymi zasadami prawa podatkowego. W celu uprawdopodobnienia tego faktu wnoszono o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania głównego księgowego i prezesa zarządu, jednak organ nie uwzględnił tego wniosku. Organem egzekucyjnym i podatkowym był ten sam organ i miał wiedzę o toczącym się postępowaniu podatkowym i egzekucyjnym. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zawartą w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002 r. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w art. 1 ust. 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skarga zasługuje na uwzględnienie. Ustawa z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. z 2005r. Dz. U. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) - przywołana dalej, jako upea w art. 1 określa m.in: 1) sposób postępowania wierzycieli w przypadkach uchylania się zobowiązanych od wykonania ciążących na nich obowiązków, o których mowa w art. 2; 2) prowadzone przez organy egzekucyjne postępowanie i stosowane przez nie środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania lub zabezpieczenia wykonania obowiązków, o których mowa w art. 2; Przepis art. 6 § 1 upea umieszczony w dziale dotyczącym "zasad ogólnych postępowania egzekucyjnego" traktuje o obowiązkach wierzyciela, gdy zobowiązany uchyla się od wykonywania obowiązków. W przepisie tym wskazano, że w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Zatem zarówno w art. 1 jak i art. 6 § 1 upea ustawodawca posługuje się pojęciem "uchylanie się zobowiązanego od wykonania obowiązku" Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wyjaśnia jak należy rozumieć określenie zobowiązany. I tak zgodnie z art. 1a pkt 20 upea. ilekroć w ustawie jest mowa o zobowiązanym - rozumie się przez to osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają. W ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji brak jest ustawowej definicji pojęcia "uchylanie się zobowiązanego od wykonania obowiązku", lecz można skorzystać ze słownika języka polskiego, zgodnie z którym "uchylać się" to uniknąć czegoś, wymówić się od czegoś, uchylić się od odpowiedzialności, od obowiązków. W ocenie Sądu złożenie wniosku o rozłożenie zaległości na raty, niespełna kilka dni po terminie zapłaty tej zaległości wyklucza przypisanie Spółce faktu uchylania się od zapłaty zaległości. W takiej sytuacji nie można uznać, że zobowiązany uchyla się od wykonania obowiązku. Złożenie wniosku o raty jest sygnalizacją Spółki, że spełnia przesłanki uprawniające do skorzystanie z takiego terminu płatności, a forma ratalna jest możliwa do zrealizowania. Należy podkreślić, że decyzja ratalna jest niczym innym jak właśnie prawem strony do uregulowania zaległości w ratach. Nie obywa się to bez konsekwencji finansowych, bowiem w decyzji ratalnej organ ustala opłatę prolongacyjną rat. Oczywiście można podejść do sprawy bardzo formalistycznie i przyjąć, że brak zapłaty w terminie płatności należności upoważnia od razu wierzyciela do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Tylko jak to się ma do ogólnych zasad ustanowionych zarówno w ustawie upea tj, zasady celowości i niezbędności postępowania egzekucyjnego wynikających z tej ustawy. Jak to się ma do zasad zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego w związku z art. 18 upea tj. art. 6 zasady demokratycznego państwa, której odpowiednik wyartykułowany został w art. 2 Konstytucji RP oraz do zasady wyrażonej w art. 8 Kpa tj. zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracyjnych oraz oddziaływanie organów na świadomość i kulturę prawną. Zasada pogłębiania zaufania do organów stanowi w rzeczywistości klamrę, która spina całość ogólnych zasad postępowania. Jest to zasada najszersza pod względem zakresu a bardzo doniosła pod względem politycznym. O sile państwa i skuteczności jego działania decyduje zaufanie obywateli do organów państwa. W doktrynie powszechny jest pogląd, iż w postępowaniu egzekucyjnym w administracji mają zastosowanie trojakiego rodzaju zasady: zasady ogólne całego systemu prawa, zasady ogólne postępowania administracyjnego uregulowane w Kpa, oraz zasady charakterystyczne dla postępowania egzekucyjnego, uregulowane w ustawie egzekucyjnej. W katalogu zasad postępowania egzekucyjnego istotne miejsce zajmuje zasada celowości, gdyż wiele innych zasad skodyfikowanych w ustawie egzekucyjnej wynika z tej zasady bądź też znajduje w niej uzasadnienie. Zasada ta nie została skodyfikowana w żadnym osobnym przepisie. Lecz jest wyprowadzana z całokształtu uregulowań zawartych w ustawie egzekucyjnej. Wynika z nich, iż jedynym celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do realizacji ciążących na zobowiązanym obowiązków. Z zasadą celowości wiąże się zasada niezbędności. Jej istotą jest to, że egzekucja administracyjna może być prowadzona tylko wtedy, gdy jest to niezbędne dla zrealizowania celu egzekucji, jakim jest wykonanie tego obowiązku (vide T.Jędrzejewski, M. Masternak, P. Rączka Administracyjne postępowanie egzekucyjne TNOIK 2002, str. 43, 48). W ocenie Sądu właśnie te zasady ogólne zostały naruszone w toczącym się postępowaniu. Strona, która złożyła deklarację, że chce zapłacić podatek w ratach, zostaje wezwana do uzupełnienia wniosku i właściwie z tą samą datą doręcza się jej tytuł wykonawczy i zajmuje rachunek bankowy. Z którego zresztą - jak wynika z akt sprawy - nie prowadzi się egzekucji, a takiemu celowi służy przecież zajęcie egzekucyjne. Zgodnie z art. 1a pkt 18 upea ilekroć w ustawie jest mowa o zajęciu egzekucyjnym - rozumie się przez to czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Z uwagi na wskazane naruszenia, organ będzie zobowiązany do zbadania czy w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka z art. 64c § 3 upea, zgodnie z którą jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu. Sądowi znane są ugruntowane w orzecznictwie poglądy, na wierzycielu ciąży nie powinność, ale obowiązek doprowadzenia do wszczęcia postępowania egzekucyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie z dnia 14 marca 2001 r., I SA Lu 452/2000, " Przegląd Orzecznictwa Podatkowego" 2002/2 poz. 64). Nałożenie na wierzyciela obowiązku doprowadzenia do zastosowania środków egzekucyjnych wobec zobowiązanego uchylającego się od wykonania obowiązku administracyjnego jest konsekwencją ukształtowania w ustawie instytucji wierzyciela jako podmiotu biorącego aktywny udział w wykonywaniu administracji publicznej. Wierzyciel nie rozporządza obowiązkiem stanowiącym przedmiot postępowania egzekucyjnego i nie może odstąpić od doprowadzenia do egzekucji obowiązku bez powołania się na ważne powody dotyczące interesu ogólnego lub interesu zobowiązanego. Niemniej jednak nałożenie na wierzyciela obowiązku doprowadzenia do zastosowania środków egzekucyjnych ma znaczenie w sytuacji, gdy zobowiązanemu można przypisać fakt uchylania się od zapłaty należności podatkowych, co w niniejszej sprawie miejsca nie miało. Wbrew twierdzeniu strony nie może mieć natomiast zastosowanie w sprawie art. 60 § 1 upea, który dotyczy umorzenia postępowania egzekucyjnego, bowiem w przedmiotowej sprawie, przesłanki umorzenia o jakich mowa w art. 59 § 1 upea nie zachodzą. Z tych też względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Orzeczenie o zasądzeniu zwrotu kosztów postępowania znalazło swoją podstawę w treści art. 200 p.p.s.a.