V SA/Wa 1368/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Asesor WSA - Marta Laskowska, Protokolant - Robert Żukowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2007 r. sprawy ze skargi E. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...], znak sprawy: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę. W dniu 12 października 2006 r. E. C. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Zakład") Oddział we W. o umorzenie należności z tytułu nieopłacenia składek ubezpieczeniowych. Uzasadniając swój wniosek wskazała, iż znajduje się obecnie w bardzo złej sytuacji finansowej, która spowodowana została błędnymi decyzjami administracyjnymi. Podniosła, iż ma 59 lat, jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy i utrzymuje się dzięki pomocy innych ludzi. Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2006 r. Zakład odmówił E. C. umorzenia należności z tytułu zaległych składek na: ubezpieczenia społeczne za okres 08-11/2003 w łącznej kwocie 720,10 zł (w tym: z tytułu składek – 499,70 zł, z tytułu odsetek na dzień 12.10.2006 r. – 194 zł, koszty upomnienia – 26,40 zł), ubezpieczenie zdrowotne za okres 10.1999 r., 04-12/2003 w łącznej kwocie 1.526,49 zł (w tym: z tytułu składek – 1.073,69 zł, z tytułu odsetek na dzień 12.10.2006 r. – 444 zł, koszty upomnienia – 8,80 zł), Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 02-04/2003, 07-12/2003 w łącznej kwocie 5,19 zł (w tym: z tytułu składek – 5,19 zł) W uzasadnieniu wyjaśniono, że na podstawie art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) – zwanej dalej "u.s.u.s.", należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zakład może również umorzyć należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności. Organ administracyjny I instancji uznał, iż wnioskodawczyni znajduje się w ciężkiej sytuacji finansowej, podkreślił jednak przy tym, że wydając decyzję musi mieć na uwadze fakt, iż zasadą jest uiszczanie zobowiązań stanowiących podstawowe źródło dochodów budżetowych, z których realizowane są cele ogólnospołeczne. Dokonując oceny sytuacji wnioskodawczyni, Zakład wskazał, iż toczy się obecnie wobec niej egzekucja administracyjna prowadzona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W., która jest częściowo skuteczna. Ponadto Zakład podniósł, iż wnioskodawczyni jest właścicielem nieruchomości, co stwarza możliwość dochodzenia od zobowiązanej zadłużenia w drodze postępowania egzekucyjnego. W związku z powyższym w ocenie Zakładu z uwagi na brak przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 u.s.u.s., pomimo trudnej sytuacji materialnej, brak jest podstaw do umorzenia względem E. C. zaległych składek. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy strona podtrzymała argumentację z wniosku o umorzenie zaległych składek oraz wskazała iż w jej przypadku spośród przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zrealizowane zostały następujące: nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności; Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywistym, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes Zakładu") działając w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzekającego jako organ II instancji, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Prezes Zakładu stwierdził, że E. C. w uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy nie wskazuje żadnych nowych okoliczności, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. Podniesiono także, iż Zakład podejmując rozstrzygnięcie w sprawie uwzględnił prezentowaną przez wnioskodawczynię argumentację, biorąc jednocześnie pod uwagę brak odpowiedniej dokumentacji obrazującej ciężką sytuację finansową a przede wszystkim zdrowotną wnioskodawczyni, nie znalazł podstaw do umorzenia zaległych składek. Organ oceniając ponownie sprawę nie znalazł zatem przesłanek do umorzenia należności z powodu ich całkowitej nieściągalności, ani też przesłanek umorzenia w przypadku braku całkowitej nieściągalności. Wskazano przy tym, iż istnieje możliwość rozłożenia powstałego zadłużenia na raty. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję, skarżąca powoływała się na te same okoliczności co we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodatkowo wyjaśniła, że nie wykonywała prowadzonej przez siebie działalności usługowej osobiście, a z powodu choroby nie mogła dopilnować swoich pracowników, którzy okazali się bardzo nierzetelni. Ponadto wskazała, iż powoływanie przez Zakład, iż jest ona właścicielem nieruchomości jest nadużyciem, bowiem mieszkanie zakupiła w 2005 r. za pieniądze uzyskane ze sprzedaży domu, a obecnie żyje w ubóstwie i przetrwać może tylko dzięki życzliwości ludzi. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie szczegółowo wskazując sytuację materialną skarżącej oraz okoliczności ustalone w toku kontroli jej działalności. Prezes Zakładu podniósł, iż w okresie w którym powstały zaległości, wnioskodawczyni zatrudniała jednego pracownika. Zgodnie natomiast z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 u.s.u.s. regulujących kwestie umarzania składek. Prezes Zakładu ustosunkował się również do zarzutów skargi, uwzględniając przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; powoływanej dalej jako "k.p.a."), dotyczące postępowania dowodowego. Odniósł się też do załączonych do skargi dowodów uznając, iż nie dają one podstaw do przyjęcia, że sytuacja faktyczna ustalona we wcześniejszym postępowaniu pozwalała na stwierdzenie istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", realizowane są poprzez kontrolę legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Wyjaśnić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając w powyższym świetle zaskarżoną decyzję, tj. oceniając orzeczenie pod względem jego zgodności z przepisami procesowymi a także z normami prawa materialnego, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które dawałyby podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji lub stwierdzenia jej nieważności. W ocenie Sądu organ administracyjny prawidłowo, a także wnikliwie zgromadził i rozpatrzył materiał dowodowy w tej sprawie, do czego zobligowany był z mocy art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a.. Jak wynika z treści tych przepisów w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy a także obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Podkreślenia wymaga, iż oba organy administracyjne wyraźnie odniosły się do twierdzeń skarżącej o jej bardzo złej sytuacji finansowej po uprzednim przeprowadzeniu kompletnego postępowania dowodowego. Wskazać tutaj należy, iż pismem z dnia 19 października 2006 r. organ administracyjny I instancji celem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w sprawie wezwał skarżącą do uzupełnienia jej wniosku o umorzenie zaległych składek poprzez nadesłanie dokumentów mogących stanowić podstawę ewentualnego umorzenia zaległości skarżącej wobec Zakładu. Podobnie pismem z dnia 28 grudnia 2006 r. przed wydaniem decyzji przez organ administracyjny II instancji Zakład poinformował skarżącą o możliwości zapoznania się z aktami administracyjnymi sprawy i możliwości końcowego wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. W ocenie organów podnoszone przez skarżącą okoliczności w świetle ustalonego stanu faktycznego w tej sprawie nie były jednak wystarczające do umorzenia zaległych należności Zakładu. W postępowaniu administracyjnym ocena materiału dowodowego następuje zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, określoną w art. 80 k.p.a. Zdaniem tut. Sądu ocena tej sprawy przez organy administracji publicznej w pełni realizuje określone w art. 80 k.p.a. wymogi dokonywania oceny materiału dowodowego. Uzasadniając dokonaną ocenę organ wskazał bowiem, przede wszystkim na częściową skuteczność egzekucji administracyjnej prowadzonej w stosunku do skarżącej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W., oraz powołał się na interes społeczny przejawiający się powszechnością obowiązku opłacania składek. Organ administracyjny odniósł się przy tym do wszystkich okoliczności powoływanych przez skarżącą i podzielił jej stanowisko odnośnie uznania jej sytuacji za ciężką. Jednakże ww. okoliczności a ponadto obiektywny fakt, że skarżąca jest właścicielką mieszkania, i to niezależnie od okoliczności jego nabycia, świadczą w ocenie organu o braku przesłanek do uwzględnienia wniosku skarżącej. Podkreślić należy, iż odnosząc się do powoływanych w toku sprawy okoliczności zdrowotnych skarżącej, organ wskazał, że nie ma możliwości ich oceny z uwagi na brak w aktach sprawy dokumentacji medycznej, potwierdzającej zły i pogarszający się stan zdrowia skarżącej. Ponadto organ wyraźnie zaznaczył, że ocenia aktualny stan faktyczny w pewnej perspektywie czasowej ograniczonej czasem przedawnienia należności (10 lat) podkreślając, iż istnieje też możliwość rozłożenia powstałego zadłużenia skarżącej na raty. W ocenie Sądu ww. uzasadnienie zaskarżonej decyzji świadczy o racjonalnej ocenie sytuacji skarżącej opartej na prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, dlatego też w zakresie kompletności oraz prawidłowości, dokonana przez organ administracji publicznej ocena nie może zostać uznana przez Sąd za dowolną a w konsekwencji niezgodną z prawem. Dodać także należy, iż w ocenie Sądu organy administracyjne zasadnie przyjmują, że istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi także kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek Zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie zatem zaległości z tytułu składek ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich regulowanie. Taka też jest konstrukcja przepisów art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej "w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne" – z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Przepisy te wyraźnie stanowią o "szczególności" okoliczności, które mogłyby wpływać na umorzenie zaległości. Pobocznie wskazać należy, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 roku w/s III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.