II SA/Ke 457/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia NSA Teresa Kobylecka (spr.), Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 października 2007r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Wójt orzekł o umorzeniu postępowania "po rozpatrzeniu odwołania M. W. od decyzji Wójta z dnia [...] umarzającej postępowanie w sprawie naruszenia stosunków wodnych" na działkach nr [...] i [...] położonych w miejscowości [...], stanowiących własność odpowiednio M. W. i A. O., wskazując jako podstawę rozstrzygnięcia art. 150 kpa oraz art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. Nr 115, poz. 1229 ze zm.). Rozpoznając odwołanie M. W. od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. Nr 115, poz. 1229 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 kpa – uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i w to miejsce orzekło co do istoty w ten sposób, że odmówiło nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom wobec niewystąpienia zmian stosunków wodnych na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że sprawa naruszenia stosunków wodnych na gruncie poprzez wymurowanie przez poprzedniego właściciela działki nr 43 w miejscowości[...] W. K. murka cementowego w granicy działek nr [...] i [...] była przedmiotem postępowania administracyjnego, zakończonego wydaniem decyzji przez Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia [...], nakazującej W. K. przywrócenie naruszonego stanu wody na gruncie, utrzymanej w mocy decyzją Wojewody z dnia [...]. Obydwie te decyzje zostały uchylone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie z dnia 1 lutego 2001 r. sygn. akt SA/Rz 207/99. Postępowanie było kontynuowane przed Wójtem, przy czym M. W. dnia 29 lutego 2001 r. oraz 6 czerwca 2001 r. złożyła wnioski, domagając się nakazania W. K. przywrócenia naruszenia stanu wody na gruncie poprzez rozebranie betonowego murka ogrodzenia, wybudowanego w granicy działek. Sprawa naruszenia stosunków wodnych na skutek wybudowania przez W. K. betonowego murka w granicy działek była rozpatrywana kilkakrotnie. Organ odwoławczy podniósł, że w sprawie niniejszej podnoszone są we wnioskach i odwołaniach przez strony dwie zasadnicze kwestie mające związek z zalewaniem przedmiotowych nieruchomości wodami opadowymi. Jedna to odprowadzanie wody opadowej z połaci dachowych budynków bez orynnowania, zlokalizowanych na działce M. W. nr [...] oraz postawienie przez nią "suchego" muru na tej działce pomiędzy budynkiem gospodarczym a cokołem pod ogrodzeniem wykonanym przez W. K. (poprzedniego właściciela działki nr [...]). Druga to wybudowanie przez właściciela działki nr [...] betonowego cokołu pod płot w granicy obu działek. W ocenie stron skutkiem powyższych zmian jest podwyższenie nadmiaru wody opadowej, która nie mając możliwości swobodnego spływu (mur, cokół) gromadzi się, co w konsekwencji powoduje podmakanie zabudowań M. W. i A. O. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że w sprawie wykonane zostały trzy opinie biegłych, które są do istoty sprawy zbieżne i które stały się podstawą rozstrzygnięcia. Biegła D. O. w swojej opinii w przedmiocie "zakłócenia w odprowadzeniu wody opadowej z działek nr ewid. [...] i [...] we wsi [...]" potwierdziła wykonanie właściwego orynnowania istniejącej zabudowy na działce nr [...,] stanowiącej własność A. O. oraz brak takiego odprowadzenia z połaci dachowych zabudowań na działce M. W. Biegła wskazała na potrzebę orynnowania zabudowań na działce nr [...] ze wskazaniem, iż wykluczone jest wykonywanie jakichkolwiek poprzecznych blokad spływu wody przy granicy wschodniej tej działki. W ocenie biegłej suchy mur wykonany poprzecznie do naturalnego kierunku spływu wody na działce nr [...] M. W. blokuje swobodny spływ wody opadowej z budynków na tej działce i kieruje ją na działkę nr [...] A. O. Biegły E. W. w ocenie technicznej ogrodzenia, wzniesionego na działce nr [...] A. O. uznał, że ogrodzenie wzniesione pomiędzy posesjami jest wykonane zgodnie z wymogami przepisów prawa budowlanego, nie ogranicza odpływu wód opadowych, ponieważ wybudowane jest równolegle i poniżej ogrodzenia M. W. oraz zgodnie z kierunkiem spadku terenu, w kierunku rowu przy drodze publicznej. Zdaniem biegłego ogrodzenie to nie przyczynia się do zawilgocenia budynku gospodarczego i budynku mieszkalnego M. W., gdyż przyczyną zawilgocenia ścian budynku gospodarczego M. W. jest niewłaściwa izolacja przeciwwilgociowa na ścianach piwnicy oraz brak rynien dachowych i rur spustowych odprowadzających wodę opadową z dachu tego budynku. W zakresie niewłaściwego odprowadzenia wód opadowych z połaci zabudowań opinie wszystkich biegłych są zbieżne. Biegły z zakresu hydrologii D. W. wskazał, że zawilgocenie zabudowań posadowionych na posesji M. W. jest wynikiem niewłaściwej izolacji przeciwwilgociowej zabudowań lub braku tej izolacji w ogóle. Główną przyczyną wilgotności ścian nie jest spływ wód powierzchniowych, lecz ssanie kapilarne ścian wykonanych z piaskowca i bloczków betonowych. Na podstawie zbieżnych z punktu widzenia przedmiotu badanej sprawy opinii biegłych z dziedziny hydrologii, konstrukcji i architektury oraz budownictwa organ orzekający w sprawie uznał, że szkody, na jakie wskazuje M. W., które zostały potwierdzone w toku postępowania nie pozostają w związku przyczynowym z ogrodzeniem wykonanym przez właściciela działki nr [...], są wynikiem niewłaściwych działań samej skarżącej. Każda ze stron swoim działaniem zmieniła stosunki wodne na gruncie: M. W. poprzez wykonanie wału z cegły (suchego muru przy szambie) usytuowanego poprzecznie do naturalnego kierunku spływu wód opadowych na działce nr [...], A.O. poprzez wykonanie ogrodzenia na cokole betonowym. Jednak działanie M. W. nie powoduje szkód na działce A. O., gdyż przed takimi skutkami chroni ją ogrodzenie na cokole betonowym, usytuowane równolegle do wcześniej wybudowanego przez M. W. Organ odwoławczy nie widział potrzeby sporządzania kolejnej opinii biegłego, skoro trzy opinie opracowane przez biegłych są co do istoty sprawy zbieżne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że organ I instancji błędnie wskazał w decyzji podstawę prawną rozstrzygnięcia, błędnie podał, że podejmuje ją w rozpatrzeniu odwołania, co nie miało miejsca oraz błędnie orzekł o umorzeniu postępowania w sytuacji, gdy sprawa nie jest bezprzedmiotowa, a z uwagi na negatywne przesłanki wymagała rozstrzygnięcia co do istoty. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła M. W., zarzucając naruszenie art. 138 § 1 ust. 2, art. 7, art. 16 § 1, art. 139 kpa oraz przepisów Prawa wodnego bez ich wskazania oraz domagając się uchylenia tej decyzji oraz decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu zarzutu naruszenia art. 16 § 1 kpa skarżąca podniosła, że sprawa naruszenia stosunków wodnych przez W. K. była przedmiotem postępowania przed organami administracji i zakończyła się wydaniem przez Wójta decyzji nakazującej właścicielowi działki nr [...] przywrócenie stanu poprzedniego poprzez odtworzenie rynsztoku biegnącego skrajem działki nr [...] przy granicy działki nr [...]. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez organ II instancji, a Naczelny Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę K. W wyniku wszczętego postępowania egzekucyjnego zasypany ściek został odbudowany. Ponieważ decyzje te nigdy nie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego, "to wszczęcie i prowadzenie postępowania w sprawie jest rażącym naruszeniem art. 16 kpa". Zdaniem skarżącej stan niezakłócania stosunków wodnych trwał do czasu, kiedy pod koniec lat 90-tych W. K. ponownie zaczął zasypywać istniejący ściek, a następnie wybudował cokół betonowy na ogrodzenie w taki sposób, że wstrzymał spływającą wodę z górnej części działki jego oraz skarżącej i woda została skierowana w całości na działkę nr [...] , a tym samym zalewany jest dom mieszkalny skarżącej. Zdaniem skarżącej to nie wody opadowe spływające z dachu powodują zawilgocenie budynków, ale wody spływające z górnej części działek nr [...], nr [...] i innych. Skarżąca stwierdziła, że odmawiając nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło niezgodnie z żądaniem, ponieważ ani właściciel działki nr [...], ani skarżąca z takim żądaniem nie występowali, naruszyło także art. 139 kpa, gdyż orzekło na niekorzyść strony odwołującej się. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosząc o jej oddalenie podtrzymało stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 16 kpa organ wskazał, że obowiązek określony decyzją Naczelnika Gminy z dnia [...]., nakazującą przywrócenie ścieku do stanu poprzedniego został wykonany zastępczo za W. K. przez organ egzekucyjny i sprawa ta została definitywnie zakończona. Sprawa, której dotyczy postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją jest nową sprawą, której przedmiotem jest, jak sama skarżąca podnosi wybudowanie przez W. K. ogrodzenia na cokole betonowym oraz opaski betonowej, co zdaniem skarżącej narusza stosunki wodne powodując szkody na jej gruncie. Twierdzenie naruszenia zaskarżoną decyzją art. 139 kpa jest nieuzasadnione, zważywszy na fakt, że skutki jakie wynikają z zaskarżonej decyzji są dla skarżącej identyczne, jak wynikające z decyzji Wójta z dnia [...], umarzającej postępowanie w sprawie naruszenia stosunków wodnych na działkach nr [...] i nr [...], pomimo różnych rozstrzygnięć w tych decyzjach. Zaskarżona decyzja nie zmieniała sytuacji prawnej skarżącej, w jakiej się znajdowała się przed wydaniem rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zaskarżonych aktów i czynności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania, nie ocenia ich pod względem słuszności i celowości. Sąd na mocy art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) nie jest związany granicami skargi, a jedynie zakresem rozstrzygnięcia objętego decyzją. Oznacza to, że jest władny uwzględnić skargę także ze względu na inne uchybienia niż te, które przytoczyła strona skarżąca. W wyniku dokonanej oceny należy stwierdzić, iż wbrew zarzutom skargi kwestionowana decyzja nie budzi zastrzeżeń z punktu widzenia jej legalności. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowił art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. Nr 115, poz. 1229 ze zm.) zwanej dalej ustawą, którego zakazy dotyczą ściśle zmiany stanu wód i odprowadzania wód i ścieków z własnego gruntu na grunty sąsiadów. Z treści przepisu wynika, że niedozwolona zmiana stanu wody na gruncie może polegać na zmianie kierunku odpływu wód opadowych i kierunku odpływu ze źródeł, która zawsze wiąże się z wywołaniem szkody na gruntach sąsiednich (ust. 1 pkt 1 art. 29). Zakaz obejmuje także odprowadzanie wód i ścieków na grunty sąsiednie, bez względu na to, czy odprowadzenie to stanowi źródło szkody, ma on charakter bezwzględny (ust. 1 pkt 2 art. 29) Zmiany stanu wód spowodowane przez właściciela nieruchomości, które pociągają za sobą szkodliwe skutki dla nieruchomości sąsiednich, zostały powiązane z sankcją nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub zbudowania urządzeń zapobiegających szkodom (ust. 3 art. 29). Konstrukcja przepisu pozwala przyjąć, że przywrócenie do stanu poprzedniego jest środkiem subsydiarnym, tj. takim, który należy zastosować, gdy nie ma możliwości wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, albo gdy z okoliczności sprawy wynika, iż ich wykonanie nie zapobiegnie szkodliwym wpływom na grunt sąsiedni. Zatem istotą rozstrzygnięcia na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy jest stwierdzenie przesłanek określonych przepisem art. 29 ust. 1. Ustalenie, że nie występują przesłanki określone w art. 29 ust. 1 powinno doprowadzić do wydania decyzji o odmowie przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie lub zbudowania urządzeń zapobiegających szkodom w postępowaniu wszczętym na wniosek, a nie do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 kpa, jako bezprzedmiotowego. W sprawie niniejszej organy prawidłowo uznały, że obie strony naruszyły stosunki wodne na gruncie polegające na zmianie kierunku odpływu wody opadowej: M. W. poprzez wykonanie wału z cegły (suchego muru przy szambie) usytuowanego poprzecznie do naturalnego kierunku spływu wód opadowych na działce nr [...], A.O. poprzez wykonanie ogrodzenia na cokole betonowym. Jednak działanie M. W. nie powoduje szkód na działce A. O., gdyż przed takimi skutkami chroni ją ogrodzenie na cokole betonowym, usytuowane równolegle do wcześniej wybudowanego przez M. W., zaś ogrodzenie na cokole betonowym A. O. nie powoduje szkody na działce skarżącej, gdyż bezspornie stwierdzone zawilgocenie obiektów budowlanych jest wynikiem ich niewłaściwej izolacji przeciwwilgociowej. Organy oparły swoje rozstrzygnięcie na opinii biegłych z dziedziny hydrologii (D. W.), konstrukcji i architektury ( D. O.) oraz budownictwa (E. W.), które co do istoty sprawy są zbieżne. Z opiniami tymi strony zapoznały się, złożyły co do nich uwagi. Nie można zatem postawić organowi zarzutu naruszenia art. 7 kpa, gdyż w tej sytuacji nie zachodziła potrzeba przeprowadzenia kolejnej opinii, organy podjęły wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Nie można także zasadnie postawić zaskarżonej decyzji naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 kpa, gdyż organ odwoławczy zasadnie uchylił decyzję organu instancji i orzekł co do istoty. Jak wyżej wskazano brak przesłanek określonych w art. 29 ust. 1 ustawy powinno doprowadzić do wydania decyzji o odmowie przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie lub zbudowania urządzeń zapobiegających szkodom w postępowaniu wszczętym na wniosek, a nie do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 kpa, jak to uczynił organ I instancji. Nie można także uznać za zasadny zawarty w skardze zarzut naruszenia art. 16 § 1 kpa stanowiącego, że decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji są ostateczne i art. 139 kpa, który zakazuje organowi odwoławczemu wydania decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Jak podniosła skarżąca w skardze oraz organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę obowiązek określony decyzją Naczelnika Gminy z dnia [...], nakazującą przywrócenie ścieku do stanu poprzedniego został wykonany zastępczo za W. K. przez organ egzekucyjny i sprawa ta została zakończona. Natomiast przedmiotem sprawy, której dotyczy postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją było ustalenie, czy wybudowanie przez W. K. ogrodzenia na cokole betonowym narusza stosunki wodne powodując szkody na gruncie M. W. oraz czy wybudowanie suchego muru przez M. W. wywołuje szkody na gruncie A. O. Wnioski A. O. przeciwko M. W. oraz M. W. przeciwko A. O. o naruszenie stosunków wodnych zostały rozpoznane w jednym postępowaniu administracyjnym, w związku z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] uznającą, iż prawa i obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej. Jak wskazał organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji sprawa naruszenia stosunków wodnych na gruncie poprzez wymurowanie przez poprzedniego właściciela działki nr [...] w miejscowości [...] W. K. murka cementowego w granicy działek nr [...] i [...] była przedmiotem postępowania administracyjnego, zakończonego wydaniem decyzji przez Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...]., nakazującej W. K. przywrócenie naruszonego stanu wody na gruncie, utrzymanej w mocy decyzją Wojewody z dnia [...] Obydwie te decyzje zostały uchylone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie z dnia 1 lutego 2001 r. sygn. akt SA/Rz 207/99. Sąd wskazał, że organ nie ustalił, czy zmiany dokonane przez W. K. w istocie oddziaływują szkodliwie na nieruchomość M. W. i na czym to szkodliwe działanie polega oraz podkreślił, że kwestia przebiegu granicy między działkami skarżącego i M. W. ma w sprawie znaczenie, gdyż zgodnie z przepisem art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 24.X.1974 r. Prawo wodne (Dz.U. Nr 38, poz. 230) zakaz adresowany jest do właściciela gruntu, zmiany dokonane na cudzym gruncie nie mieszczą się w dyspozycji tego przepisu. Po wydaniu tego wyroku decyzje organu I instancji były kilkakrotnie uchylane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, ostatecznie zapadła decyzja z dnia [...], której legalność Sąd bada w sprawie niniejszej. Z dniem 1 stycznia 2002 r. weszła w życie nowa ustawa Prawo wodne z dnia 18 lipca 2001 r., która w art. 204 określiła, że sprawy wszczęte, a nie zakończone wydaniem decyzji ostatecznej przed dniem wejścia w życie ustawy, podlegają rozpoznaniu w trybie określonym w ustawie, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3 w zakresie opłat. Organy zatem prawidłowo orzekały po tej dacie na podstawie przepisów nowej ustawy, oceniając naruszenie stosunków wodnych na podstawie art. 29. Uznać należy, że spełnione zostały zalecenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wymienionym wyroku z tym, że związanie organu oceną prawną w rozumieniu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi utraciło moc wiążącą wobec zmiany stanu prawnego, związanego z wejściem w życie nowej ustawy Prawo wodne. Organ właściwie przeprowadził postępowanie dowodowe, nie naruszając przepisów kpa, w tym wskazanego w skardze art. 7 kpa, dokonały oceny opinii biegłych, dając możliwość stronom wypowiedzenia się co do tych dowodów. Orzeczenie reformatoryjne organu odwoławczego nie narusza art. 139 kpa, ponieważ organ odwoławczy podzielając ustalenia faktyczne organu I instancji, że nie występują zmiany stosunków wodnych na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich, jedynie prawidłowo sformułował treść decyzji, odmawiając nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) skargę oddalił.